Macedoniae acta archaeologica 9 (1988) · стр. 127–131

Епихорски имиња на натписите од Скупи

Домашните имиња кои ги носело автохтоното население на територијата на Скупи покажуваат мошне интересни појдовни точки за ономастички истражувања. Анализата на имињата покажува дека нема дивергентни мислења меѓу научниците во однос на латинските и грчките имиња кои се среќаваат на натписите на територијата на Colonia Flavia Scupinorum. Меѓутоа, истражувањата покажаа дека освен грчките и латинските на овој простор се среќаваат и грчки, илирски и домашни епихорски имиња кои неоспорно се врзуваат за автохтоното население на овие и соседните територии и покажуваат блиска поврзаност со пајонскиот етнос. Повикувајќи се на античките извори (Страв. VII, 5, 1, 7, 12; УП frg. 4 Frg 36) досегашните археолошки и ономастички истражувања кои зборуваат за пајонското присуство во овие области, несомнено е дека понатамошните работи врз оваа проблематика ќе дозволат формирање на посигурно и поконкретни заклучоци за овој простор во антиката.

Ономастичките проблеми на Colonia Flavia Scupinorum не биле предмет на истражувања на голем број автори. За нив повеќе станува збор во трудот на Б. Драгојевиќ-Јосифовска Inscriptions ԁе la Мече Superienre1 и особено во трудот на A. Moun ,,Vorarbeiten zu einem oromasticon von Маеѕіа Superior“ Тој, со прецизната анализа која ја извршил, констатирал дека според дената припадност . имињата можат да се поделат на 71% латински, 16% грчки, 4% трачки и 976 останати. Интересно е да се забележи дека тој сметал дека бројот на епихорските имиња во Скупи е мошне мал. Меѓутоа, бидејќи Мочи во своите истражувања пропуштил да разгледа извесен број натписи, неговото мислење не одговара во потполност на фактичката ситуација. На тие натписи публикувано во 1953, 1959 и 1964 година?2 (значи пред да биде објавен трудот на А. Мочи) се среќаваат извесен број епихорски имиња кои заедно со имињата откриени на натписите по 1967 година го менуваат горедадениот процент. Според бројот на натписите откриен од 1967 година до денес на кои се среќаваат 84 имиња од кои 6 епихорски, процентот на зголемување на домашни имиња е очигледен 5%. Кога кон овој процент ќе се приклучат и некои трачки имиња за кои голем број автори не се согласуваат со дадената припадност, бројот на епихорските имиња уште повеќе ќе се зголеми.

Имињата од натписите кои Тоци не ги зел предвид во своите истражувања секако се интересни и ќе придонесат во проучувањето на ономастиката на Colonia Flavia Scuipinorum. Меѓутоа, за нас најголемо. внимание сепак предизвикуваат епихорските имиња од гореспоменатите натписи: Dida, Dicco, Mania, Mescena, Места и Sita кои се наоѓаа на еден надгробен споменик. Името Dida, според Ливиј, го носи еден угледен Пајонец. Дечев смета дека е трачко3,4 Мејер илирско,5 додека Холдер ro смета за келтско.6 Според Папазоглу, името припаѓа на слојот од предилирското (значи автохтоното) население во овие области.7 Името Dicco(- nis) во номинативска форма Dicco (фемининум) се среќава како грчко име кај Папе-Бенселер. Меѓутоа, завршетокот на оп можеби упатува на неговата илирска припадност. Mania, според Луј Робер, има малоазиско потекло и е често во Фригија, Пафлагонија и Ликаонија.9 Ова име според Папазоглу упатува на генетската врска на малоазиските и балаканските Дарданци и укажува на релациите на предилирското население од овие територии со Мала Азија.!9.10 Според Дечев името е трачко!!11 а истата теорија ја застапува и Томашек,12 додека Мејер смета дека е илирско.13 Името Mescena е мошне ретко, се среќава само во индексот на Шулце и14 досега е без аналогии. Места, според Дечев,15 е трачко име а според Холдер, келтско.16 Според Папазоглу, името е сродно на Mestylas кое е особено карактеристично за Македонија и Пајонија"",17 бидејќи се среќава на натписи околу Кавадарци, Прилеп и Титов Benec.'’a На крајот од оваа група треба да биде разгледано и името Сита кое според Дечев е трачко18 а според Мејер Илирско..19 Томашек не го определува со сигурност ни како трачко ни како илирско.20 Инаку, името е посведочено на натписи од територијата на Пајонија.21

Во следните редови ќе биде разгледан ономестичкиот материјал од натписите од околината на Скупи и самата Colonia Flavia Scupinorum откриени од 1967 до 1982 година. Сите имиња се веќе споменати и се наоѓаат во индексот на ,,Inscriptions ԁе la Мече Superienre“, а во овој случај нас повторно би не интересирале само домашните епихорски имиња. Toa се: Bitus, Delus, Mestrius, Mestylas, Мисаш i Posis.22 Според Мочи, несомнено трачки имиња се Bitus и Mucatus.23 За трачката припадност на Bitus и Mucatus се согласуваат и Дечев?“24 и Папазоглу,25 додека Мејер смета дека Mucatus е илирско име.26 Роѕіѕ само изгледа најпроблематично име на списокот. Папе Бенселер,27 Згуста28 28 и Pycy?®29 го сметаат за грчко, Томашек за трачко,30 а Дечев смета дека името Роѕіѕ е блиско и на трачкиот и на грчкиот јазик?!.31 Треба да се спомене и мислењето на ЕР. Катичиќ за ова име за кое тој смета дека е илирско.32 На крајот, да го кажеме и најмеродавното мислење кое според Папазоглу33 гласи дека потеклото на ова име34 треба да се бара во соседна Македонија односно Пајонија, заклучувајќи според патронимот Mestylas.

Остануваат да се разгледат уште имињата Delus, Mestrius и Mestylas. Според Дечев, Delus, е трачко име, Папазоглу со резерва се изјаснува за истата припадност,35 а во поново време смета дека два име има фригиско потекло"“.36 Фик смета дека името е предгрчко бидејќи одговара на името на едно од Кикладските острови.37 Името Delus кое од антиката е познато како машко име, на двата натписа откриени во Скупи припаѓа на женска индивидуа што пред откривањето на овие натписи не било познато. Mestylas, според Дечев е трачко име,38 а Папазоглу укажува дека неговата припадност би требало да се бара во Северна Македонија односно Пајонија, исто како и на името Mestrius?9.39 Потврда за тоа е фактот што имињата Mestrius и Mestylas се среќаваат на повеќе натписи од Пајонија и Пелагонија.40 Според Папазоглу,41 Меѕtrius би можело да биде и романизирано име како и Местрианус (латинизирано домашно име). На крајот би го разгледале и името Сези5 што во оваа форма досега не е документирано на територијата на Скупи. Името. Caesius кое се среќава кај Алфелди,42 Cesius кај Шулце,43 Саеѕо кај Кајанто““,44 само се слични латински имиња, додека Cesus по форма е најблиско до племенското име Сеѕі кое се среќава кај Плиниј.45

Од сето горенаведено произлегува заклучокот дека определени лингвисти, не отстапувајќи од своите теории, најголем број имиња чија припадност е тешко определлива ги подредуваат како и своите исклучителни ставови, безрезервно во илирскиот или трачкиот етнос. Меѓутоа, за нас с од особена важност седна неоспорна вистина што произлегува од мислењата на многу еминентни научници како и од анализите кои се овде извршени. Имињата кои се врзани за јериторијата на соседна Македонија односно Паојонија се среќаваат и северно од некогаш определените граници на пајонските области, што значи во Горна Мезија односно Дарданија. Тоа покажува дека дел од населението кое ги населувало овие области било од пајонско потекло, или поточно, дека овие територии во некои поранешни времиња биле пајонски. Со тоа, официјално утврдената теорија дека Пајонија се простирале до Билазора на север е прилично поколебана, уште повеќе со тоа што на почетокот укажавме и на археолошките истражувања кои многу придонесуваат за поткрепување на горедадените претпоставки.

Зачестеноста на имињата со македонско-пајонска припадност северно од официјално определените граници на Пајонците, укажува на можноста овие територии во класичниот и хеленистичкиот период да припаѓале на пајонската држава и јокажува дека и во римско време населението се држело цврсто за својата племенска припадност. А дека Пајонците не отстапувале лесно од својот национален интегритет потврда е и еден натпис од театаарот во Стоби46 на кој се споменува и еден свештеник по име Аудолеон, шест века по смртта на пајонскиот крал и пет века по пропаста на пајонската држава.

го dix; E. Papazoglu, Natpis iz Nemezejona i datovanje stobskog pozorista Ziva Antika I, 1951

ELEONORA PETROVA - Skopje

Белешки

  1. Inscriptions de la Mesie Superieure, Beograd 1982, vol. VI Scupi et la region de Kumanovo, par Borka Dragojevi¢-Josifovska; A. Moscy, Vorarbeiten zu einem onomasticon von Moesia Superior, Godisnjak 8, Centar za Balkanologka ispitivanja, Sarajevo 1971, 139-180. ↩
  2. B. Јосифовска, Неколку неиздадени натписи од Македонија, Ziva Antika Ill, Скопје 1953, 243; Една римска гробница од Рокомија, Годишен зборник на Фил. фак. во Скопје, гом 12, 1960, 202, 204, 207. Еден необјавен епиграфски споменик од Сопиште, Годишен зборник на Фил. фак., том 16, 1964, 140. Неколку необјавени натписи од Македонија, Еден нов војнички натпис од Коњух, Ziva Antika XIII- XIV, 1964, 158, 167. ↩
  3. Liv. XL 21, 22, 23, 24; XLII 51. ↩
  4. D. Detchew, Die Trakishen Sprachreste, Wien, 1959, 131. ↩
  5. A. Mayer, Die Sprache der Alten Illyrier, Wien 1957, 121. ↩
  6. A. Holder, Altceltischer Sprachschatz I, Leipzig 1896, 1282. ↩
  7. F. Papazoglou, Sur quelques noms „Traces“ en Illyrie, Godišnjak 12, Centar za Balkanooska ispitivanja, Sarajevo 1974, 71. ↩
  8. Pape — Bemseler, Worterbuch 4. griechishen Eigennamen, Braunschwieg 1875, 300. ↩
  9. L. Robert, AJA 64, 1960, 54-55, ↩
  10. E. Papazoglu, Srednjebalkanska plemena u predrimsko doba, Sarajevo 1969, 178. ↩
  11. Detshew, o.c., 285. ↩
  12. W. Thomaschek, Die Alten Thraker, Wien 1980, 131/I, II 2. 23. ↩
  13. Mayer, O. C., 219. = ↩
  14. W. Shulze, Zur Geschichte Lateinischer Eigennamen, Berlin-Zurich Dublin 1966, 193. ↩
  15. Detshew, o.c., 297-298. ↩
  16. Holder, o.c., 456-577. ↩
  17. Papazoglu, Plemena.. o.c., 179. В. Јосифовска, Неколку неиздадени натписи... о.ц, 237; Н. Вулић, Споменик ска 71, Београд 1931, бр. 341; Споменик 98, бр. 448. ↩
  18. Detshew, o.c., 452. ↩
  19. Mayer, o.c., I 308. ↩
  20. Thomaschek, o.c., 131/I, II 2.43. ↩
  21. Вулић, Споменик 71, бр. 253, 254. ↩
  22. >? Имињата се среќаваат на натписи публикувани во Жива Антика 1971, 232, 516. од B. Josifovska, tom. 1, Dve rimske sepulkralne stele iz Skoplja i tom 2. Albanopolis. ↩
  23. Moscy, o.c., 179. ↩
  24. Detshew, o.s., 375. ↩
  25. Papazoglu, Plemena.. o.c., 174, 179. ↩
  26. Mayer, O.c., 318. ↩
  27. Pape-Benseler.. o.c., 328. ↩
  28. L. Zgusta, Die Personennamen Griechisher Stadte der Nordlishen Shwarzmeer-kuste, Praha 1955, 1136. ↩
  29. 1. Russu, Dacia, Nouvelle serie II, 1958, Rezension. ↩
  30. Thomashek o.c., 20. ↩
  31. Detshew, o.c., 375. ↩
  32. R. Katičić, Die Illyrischen Personennamen in ihrem sudostlishen Werberaitungsgebiet, Živa Antika HII, 1962, 112. ↩
  33. Papazoglu, Plemena, o.c., 180. ↩
  34. Detshew, oc. 124, ↩
  35. E. Papazoglu, Dardanska onomastika, Zbornik Fil. fak. u Beogradu VIII - 1, Beograd 1964, 58. ↩
  36. Papazoglou, ... quelques noms ,,Thraces“... 64. “ ↩
  37. A. Fick, Vorgriechishe Orstnamen als die Quelle fur Vorgeshichte Griechenlandes. Gotingen 1905, 58-59, 168. ↩
  38. Detshew.. o.c., 300. ↩
  39. Papazoglu, Plemena... o.c., 178. ↩
  40. Н. Вулић, Споменик 71, бр. 78, 79, 341; Споменик 98 бр. 142. ↩
  41. Papazoglu, Plemena.. o.c., 178. ↩
  42. G. Alfoldy.Personennamen in der romishen Provinz Dalmazia, Heidelberg 1969, 33“ ↩
  43. Shulze o.c., 423, 605. ↩
  44. I. Kajanto, The Latin cognomina, Helsinki Helsingfors 1965, 405. ↩
  45. Plinius, N. H. VI, 23, 3. ↩
  46. F. Papazoglu, Natpis iz Nemezejona i datovanje stobskog pozorišta Živa Antika I, 1951 279-293. ↩

Summary

The Epihoric Names on the Inscriptions at Scupi

In the Roman time the autochtonous population at Colonia Flavia Scupinorum, in addition to the great number of Latin, Greek, Illyrian and Thracian names, also had enchorical indiginous names, which are connected wit neighbouring Macedonia that is Paronia. The names show that those territories were perhaps Pajonian once. The names as DIDA, DICCONIS, MANIA, MESCENA, MESTA SITA, and MESTRIU MESTYLAS, MUCATUS, POSIS and DELUS can neither be explained as Thracian nor Illyrian.

It is most likely that those names belonged to the indigenous population of Paionian or Macedonian origin, who had left traces in this territory in the Roman time.