Macedoniae acta archaeologica 9 (1988) · стр. 237–238
Гордана Марјановић-Вујовић, Крстови до VI до XII века из збирке Народног Музеја
погребниот култ оваа некропола се издво-
што произлегуваат и извесни недоследпогрешки до кои би се дошло, би можеле лозјарски полжави во гробовите. Посебно
да се избегнат со консултирање на додатвнимание авторот обраќа на разните
ната арата и придружување со вонредната манифестации на празноверија - кадење
техничка документација. Анализирајќи ги на јамата, секундарно дислоцирање на
систематски различните аспекти на сакделови од скелетот, појава на одделни
ралниот комплекс на некрополата, r. Марјановиќ-Вујовиќ успева да даде единтипови накит во магиски цели и слично.
ствена функционална интерпретација на Нејзиниот придонес е и во обидот да го
применетиот сакрален и фунебрален култ, формулира поимот „прилог“, досега скоро редовно користен како општа дефи-
а посредно и еден комплексен увид во ниција за материјален гробен наод. Таа
животот на средновековниот селанец. јасно ги расчленува ваквите предмети на лична сопственост на покојникот и кул-
' C. Живановит, Антрополошки гни прилози одн. дарови.
налази из српске некрополе у Трњану,
Разновидниот археолошки материјал е
ЗНМ 1Х-Х, Београд 1979, 159-175.
поделен во повеќе групи: предмети за облека, украси за тело, ушници и обетки, прстени, нараквици, предмети за секојдневна употреба, предмети за игра и разонода, и пари. Притоа, некои наоди се претставени и со цртеж и со фотографија,
ЕЛИЦА МАНЕВА - Скопје
додека некои не се воопшто илустрирани. Предметите во текстот се прикажани од
Гордана Марјановип-Вујовит, Крстови генетски, еволутивен и провениенцијален
од И до ХИ века из збирке Народног аспект, во нивната секојдневна функција.
Музеја, Народни музеј - Београд, 1987. Со тоа уште еднаш ни е доловена атмос-
(CROSSES 6th-12th C. from the Collection ферата на древного живеење, а мртвиот
of National museum)
предмет често само фрагментарно зачуван го има духот на жива материја креи-
Замислата преку серија публикации да рана со примитивните алатки во домашна
се обработат богатите и се уште недоизработка или од селскиот занаетчија.
водно познати збирки на Народниот музеј Само ретки примероци се донесени по
во Белград овој пат е остварена преку трговски пат до оваа мала селска населба.
книгата: „Крстови од VI до XII века из Датирањето по пат на блиски аналогии
збирке Народног Музеја“ чиј автор е д-р главно од ср Србија, а во ретки случаи и
Гордана Марјановиќ-Вујовиќ - научен со наоди од Југославија и пошироко, е
советник во овој Музеј. Спроведувајќи ја уште еден чекор кон поблиското опреде-
основната идеја - приказ на крстовите од дување на целата некропола.
фондот на средновековната збирка на
I. Марјановиќ-Вујовиќ својот прилог
Народниот музеј - Белград, собрани се и на археологијата го дава и низ неколку
презентирани 86 примероци. Тие се групиобиди да извлече општи заклучоци, како
рани, проучени и разработени од повеќе на пример: определување на местополож-
аспекти. Така, и покрај тоа што нив ги бата и обемот на населбата, нејзината
поврзува заедничкиот облик чија симбопоставеност во однос на некрополата и патот како главна комуникација на целиот регион и економската моќ на насе-
кретно проучување ја открива сета сложелението како резултат на стопанската
ност на оваа проблематика. На тоа се надструктура. Мултидисциплинарниот
оврзува и фактот што кај нас и во околкарактер на истражувањата е потврден и
ните земји каде се среќава аналоген матениз соработката со С. Живановиќ," чија
ријал (Бугарија, Романија и Унгарија), антрополошка анализа на остеолошкиот
овие проучувања не се многу продлабочематеријал ја надополнува сликата за средновековното население кое живеело
Првиот дел од текстот ги третира во непосредна близина на денешното с.
општите проблеми сврзани за оваа мате-Трњане, а воедно е и значаен придонес за
рија, а потоа следи каталог со поединечна антрополошката наука кај нас.
обработка на секој примерок дополнет со
Користењето со оваа богато докумен-
соодветна илустрација.
Збирката на крстови од Народниот тирана литература прожнеана со лесна
музеј е формирана во изминатите осум и нарација, единствено го отежнува извес-
пол децении, почнувајќи од 1904 г, по пат ната неурамнотеженост на нумерациите во текстот и во илустративниот дел, од
на откупи, поклони или со археолошки проблематика да ја направи достапна и за ископувања. Хронолошки шест примероци припаѓаат на рановизантискиот
поширок круг на читатели.
Изданијата од ваков тип и со овие квапериод — VI век (кат. бр. 1-6), три (кат. бр. 84-86) на времето од XIII-XIV век, а
литети се мошне инспиративни и по праостанатите на периодот Х-ХП век.
вило го придвижуваат интересот за презентирање на овие и други материјали по
Според специфичната функција за
музејските збирки.
којашто биле наменети, овие крстови се делат на повеќе групи: ;
Скопје, јануари 1988.
- крстови како составни делови на полиелеи или носачи на стаклени канли-
- крстови носени за време на разни религиозни процесии;
- крстови-пломби, употребени како
ЉУБИНКА ЦИДРОВА, Ѕкорје
сигурносни печати;
. - пекторални крстови - енколпиони,
Welt der Slawen - Geschichte, Gesellschaft, реликвијари и приврзоци коишто верни-
kultur, Herausgegeben von Joachim Herците ги носеле со синџирче или врвца на
rmann, Urania — Verlag, Leipzig - Jena - градите верувајќи во нивната спасителска
Berlin, Leipzig 1986 (Светот на Словените и заштитничка моќ.
- историја, уредување, култура, подготвено од Јоаким Херман, издавач Уранија,
Најинтересни меѓу нив се реликвија-
Лајпциг - Јена - Берлин, Лајпциг)
рите - крстови составени од два дела што се поклопуваат и во чија средина се
Книгата е поврзана во тврди корици, чуваат реликвии. Ликовните претстави
со 332 страници и илустрирана со 93 прикажани на аверсот и реверсот на
колор фотографии, 151 црно-бела фотогреликвијарите даваат широки можности
рафија, 74 цртежи, 29 планови, 35 географза иконографски, стилски, теолошки и
ски карти, | графикон и | шематски приепиграфски истражувања, како и за согле-
каз; текстот е составен од група на автодување на техничко-технолошките особи-
ри: Проф. д-р Димитар Ангелов-Софија, ни, потеклото и хронолошката припад-
Проф. д-р Бошко Бабић-Прилеп, Проф. ност. Во збирката на Народниот музеј во
д-р Јанко Benowesuh-3anap, Prof. 4-г Белград овој вид на крстови по правило
Bohuslav Chropovsky - Нитра, д-р Марија се лиени, бронзени примероци наменети
Комша-Букурешт, Проф. д-р Владислав за поширок круг на верници и поклоници
Петрович Даркевич - Москва, д-р Слана божјиот ѓроб, макар што по начинот на
венка Ерцеговиќ-Павловиќ-Белград, Dr изработка има и доста ретки и квалитетни
Istvan Erdélyi - Будимпешта, Prof. Dr. решенија. Евидентно е исто така, дека
Herwig Friesinger - Виена, Prof. Dr. Conrad после големата продукција во блискоис-
Grau - Берлин, Prof. Dri Witold Hensel - точните христијански центри (Палестина,
Варшава, Prof. Dr. Joachim Herrmann - Сирија и Египет) било заради немирните
Берлин, Проф. д-р Валентин Лаврентевич времиња што ги носат крстоносните вој-
Јанин - Москва, д-р Паола Корошец - ни, било заради се поголемата побару-
Љубљана, д-р Душица Миниќ - Белград, вачка од верниците овие предмети се
Проф. д-р Димитар Овчаров - Софија, копираат и во локални работилници вон
Проф. д-р Светлана Длександровна Плетнаведеното изворно подрачје.
нева- Москва, Проф. д-р Валентин Васи-
Белградската збирка оскудева со при-
левиќ Седов - Москва, Prof. Dr. Karl Wilмероци од скапоцени материјали. Крсто-
helm Struve - Проф. д-р Петар Петрович вите од сите наведени видови се израбо-
Толочко - Киев.
тени од бронза, олово, железо, а само по
Овој литературен проект, грандиозен еден примерок се од стеатит и керамика.
по својата основна замисла и финална изведба, претставува сеопфатен патоказ
Од посебен интерес за нас е и тоа што
во истражувањето на минатото на Слове- . во оваа збирка се опфатени и неколку при-
ните. Опфаќајќи ја скоро целата теритомероци од подрачјето на ср Македонија
рија на Европа и нејзината историја од
коишто доспеале овде со откуп. Тоа се:
најраните времиња, и пратејќи ги Слове-
еден процесиски крст од Тетово, реликви-
јарите од Прилеп, Чепигово и извонред-
ните од еден комплексен културен аспект, Ј. Херман низ успешна соработка со број-
ните примероци on Струмица (за жал без
ните врвни научници успева да ги обедини
поконкретни податоци за местото на нао-
дот).
сите досегашни сознанија и да создаде едно вакво капитално дело. Уште првиот
Меѓу доблестите на овој труд на Гор-
поглед фрлен на корицата не запознава со дана Марјановиќ- Вујовиќ е и тоа што таа
основната идеја. Сугестивниот коњаник
успеала оваа специфична, тесно стручна