Macedoniae acta archaeologica 9 (1988) · стр. 236–237
Гордана марјановиh-вујовиh, Трњане српска некропола (крај xl- почетак хiii век) серија монографије, книга 4, издавач - Народни музеј - Београл. Београд 1984; 114 страни текст на српскохрватски јазик и резимиран текст на англиски јазик, илустриран со 36 табли цртежи (-29) и фотографии (-7), 219 слики низ текстот и приложен план на некрополата.
посебните залагања на авторот.
причини се повлекол од власта и се замо-
потенцијал на овој простор во што принашил.“
родно се вклопува и средновековниот
Олстапувањето од ктиторското право
период оставајќи ја зад себе оваа специна погребување, „либералноста“ во однос
фична некропола. Десната пристапност на местото на погребувањето со обичните „сожители“ на некрополата и отсуството
на целиот регион резултира со чести конфронтирања на интересите на Балканна било каков елемент од познатиот
ските држави, што условувало постојано монашки погребен ритуал кај гробот 2 го
присуство на војска. Специфичен одраз лишуваат ставот на тезата дека е во прашање гробот на монахот Јован Каливит и
секако оставаат и трупите на Крстоносците кои оттука минуват проследувани од од примарниот археолошки метод -
групи трговци. Ваквите обилни мешања методот на дедукција.
сигурно се одразуваат и на демографската
Инаку, во прилог на статијата „Прстенот на Јован Оливер - Јован Каливит -
структура на населението, како и на материјализацијата на нивните културни вликтиторот на црквата во Лесново“ и на
јанија.
авторот на изнесениве мислења стои еден
Каталошкиот приказ на гробовите од фактите произлезени од антрополошките анализи на проф. д-р П.М. Стјуарт
поседува детални описи и вонредна техдека скелетот од гробот 2 од Лесново
ничка документација на сите 379 нумерирани гробови, односно 378 од кои 373 се „припаѓа на машка индивидуа стара од 16 до 18 години.“ Никако не на деспот Јован
средновековни. Приложените цртежи ја Оливер, односно монах – великосхимник
опфаќаат ,,in situ“ положбата на остео-Јован Каливит.
лошкиот материјал и наодите кои се и паралелно претставени во покрупен план. Притоа секако неправедно се запоставени гробовите без археолошки материјал. Вака изложен каталогот претставува документ достапен за обработка на секој
ПРИКАЗИ
заинтересиран читател.
Во заглависто за начинот на погребување, погребните обичаи и верувања, низ љубинка ЏИДРОВА. – Скопје
детален методолошки пристап авторот се задржува на појавите воочени при ископувањето на некрополата. Прикажувајќи ги Гордана Mapjanosnh-Byjosuh, Трњане - ерпека некропола (крај XI - почетак ХШ
синтетички, таа ги издвојува во логични века), серија монографије, книга 4, изла-
целини и дополнувајќи ги со забележавач — Народни музеј - Београл. Београл
ната етнолошка граѓа како ретенција на 1984; 114 страни текст на српскохрватски
традиционалните сваќања, на инаку јазик и резимиран текст на англиски јазик,
сувата фактографска материја и вдахнува илустриран со 36 табли цртежи (-29) и
жив дух на една карактеристична среднофотографии (-7), 219 слики низ текстот и
вековна популација цврсто поврзана во својата заедница. Одвоено задржувајќи се приложен план на некрополата.
на особеностите на целата некропола и посебно на гробните целини, Г. Марјано-
Потполна афирмација на нагласениот
виќ-Вујовиќ успева да го најде нејзиното интерес на археолозите за некрополите
место меѓу другите средновековни грокако извор на информации за материјал-
бишта во Србија, како: Винча, Велики ниот и духовниот живот на средновеков-
Градац, Брестовик, Мачванска Митровиниот човек, претставува монографијата
ца, Белград, Чезава и др. Следејќи го „Трњане“. Краткиот временски период од евидентирањето на локалитетот Старо
духовниот живот на населението што е погребувано тука, се забележува силната гробље – с. Трњане со откупот на средно-
христијанизација на целиот регион со вековниот накит во 1975 г., преку пробно-- заштитното ископување во 1976 г. и систе-
изразита ретенција на извесни моменти ол паганските верувања и обичаи. Со вооматските ископувања во 1977 и 1978 r., до
излегувањето од печат на оваа публикаци-
чувањето на локалната компонента во погребниот култ оваа некропола се издво-
што произлегуваат и извесни недоследјува на посебно место, издвојувајќи ја
ности во заклучоците. Евентуалните притоа досега незабележаната појава на
погрешки до кои би се дошло, би можеле лозјарски полжави во гробовите. Посебно
да се избегнат со консултирање на додатвнимание авторот обраќа на разните
ната арата и придружување со вонредната манифестации на празноверија - кадење
техничка документација. Анализирајќи ги на јамата, секундарно дислоцирање на
систематски различните аспекти на сакделови од скелетот, појава на одделни
ралниот комплекс на некрополата, r. Марјановиќ-Вујовиќ успева да даде единтипови накит во магиски цели и слично.
ствена функционална интерпретација на Нејзиниот придонес е и во обидот да го
применетиот сакрален и фунебрален култ, формулира поимот „прилог“, досега скоро редовно користен како општа дефи-
а посредно и еден комплексен увид во ниција за материјален гробен наод. Таа
животот на средновековниот селанец. јасно ги расчленува ваквите предмети на лична сопственост на покојникот и кул-
' C. Живановит, Антрополошки гни прилози одн. дарови.
налази из српске некрополе у Трњану,
Разновидниот археолошки материјал е
ЗНМ 1Х-Х, Београд 1979, 159-175.
поделен во повеќе групи: предмети за облека, украси за тело, ушници и обетки, прстени, нараквици, предмети за секојдневна употреба, предмети за игра и разонода, и пари. Притоа, некои наоди се претставени и со цртеж и со фотографија,
ЕЛИЦА МАНЕВА - Скопје
додека некои не се воопшто илустрирани. Предметите во текстот се прикажани од
Гордана Марјановип-Вујовит, Крстови генетски, еволутивен и провениенцијален
од И до ХИ века из збирке Народног аспект, во нивната секојдневна функција.
Музеја, Народни музеј - Београд, 1987. Со тоа уште еднаш ни е доловена атмос-
(CROSSES 6th-12th C. from the Collection ферата на древного живеење, а мртвиот
of National museum)
предмет често само фрагментарно зачуван го има духот на жива материја креи-
Замислата преку серија публикации да рана со примитивните алатки во домашна
се обработат богатите и се уште недоизработка или од селскиот занаетчија.
водно познати збирки на Народниот музеј Само ретки примероци се донесени по
во Белград овој пат е остварена преку трговски пат до оваа мала селска населба.
книгата: „Крстови од VI до XII века из Датирањето по пат на блиски аналогии
збирке Народног Музеја“ чиј автор е д-р главно од ср Србија, а во ретки случаи и
Гордана Марјановиќ-Вујовиќ - научен со наоди од Југославија и пошироко, е
советник во овој Музеј. Спроведувајќи ја уште еден чекор кон поблиското опреде-
основната идеја - приказ на крстовите од дување на целата некропола.
фондот на средновековната збирка на
I. Марјановиќ-Вујовиќ својот прилог
Народниот музеј - Белград, собрани се и на археологијата го дава и низ неколку
презентирани 86 примероци. Тие се групиобиди да извлече општи заклучоци, како
рани, проучени и разработени од повеќе на пример: определување на местополож-
аспекти. Така, и покрај тоа што нив ги бата и обемот на населбата, нејзината
поврзува заедничкиот облик чија симбопоставеност во однос на некрополата и патот како главна комуникација на целиот регион и економската моќ на насе-
кретно проучување ја открива сета сложелението како резултат на стопанската
ност на оваа проблематика. На тоа се надструктура. Мултидисциплинарниот
оврзува и фактот што кај нас и во околкарактер на истражувањата е потврден и
ните земји каде се среќава аналоген матениз соработката со С. Живановиќ," чија
ријал (Бугарија, Романија и Унгарија), антрополошка анализа на остеолошкиот
овие проучувања не се многу продлабочематеријал ја надополнува сликата за средновековното население кое живеело
Првиот дел од текстот ги третира во непосредна близина на денешното с.
општите проблеми сврзани за оваа мате-Трњане, а воедно е и значаен придонес за
рија, а потоа следи каталог со поединечна антрополошката наука кај нас.
обработка на секој примерок дополнет со
Користењето со оваа богато докумен-
соодветна илустрација.
Збирката на крстови од Народниот тирана литература прожнеана со лесна
музеј е формирана во изминатите осум и нарација, единствено го отежнува извес-
пол децении, почнувајќи од 1904 г, по пат ната неурамнотеженост на нумерациите во текстот и во илустративниот дел, од
на откупи, поклони или со археолошки