Macedoniae acta archaeologica 9 (1988) · стр. 235–236

Дали е откриен гробот на Јован Оливер?

ме. Прифаќањето на самите прстени (Д. ните децении на XIV век е одбележан со

Србија, Македонија, Албанија. Покрај политичките, економските и пак политички но со црковен белег промени намет-

ктиторскиот портрет на Јован Оливер нати од силната словенска држава Србија.

насликан во наосот на црквата во Лесново, битен елемент за авторот на статијата Јован Оливер – деспот е една или најглав-

е што: „Од друга страна, местото на кое е ната личност што ја крои политиката во

пронајден гробот со прстенот дава словенска Македонија, каде што воедно е

сигурни индикации дека се работи за гроб задолжен да живее, владее и дародарува. Ја подигнал, или поточно, обновил

на ктиторот на црквата.1

црквата на Светите архангели во манас-

Алтернации во размислувањата се тирот Лесново, но дали е погребан таму

пријатни, но цитираното е само спекула-Јован Оливер, односно пустиножител

ција кое веднаш ги продуцира прашања-Јован Каливит е наречено и непотврдено.

та: - дали е спазено ктиторското право? - Меѓутоа, авторот на статијата „Прстенот

зошто се заклучува врз основа на еден на Јован Оливер – ...““ Д. Барџеива сугери-

гроб, а се ископани 3 и секако постојат ра, дури и наметнува податоци и истори-

уште најмалку 50-тина кои припаѓаат на ски факти, па и материјални докази со

средновековната некропола и се лоцирани желба да одгатне и протолкува еден сег-

покрај ктиторскиот портрет на Јован мент од животот на оваа личност.

Оливер, односно покрај северниот зид на

Компактноста на трудот произлегува

црквата? - или, како би ги атрибуирале од педантноста на авторот, а прифатли-

соседните и неистражени гробови со можвоста на прв поглед - од успешното, но

ните прилози на прстени со претстави на само навидум, толкување на историските

двоглав орел? - и, дали детските гробови и материјалните факти. Повод за изнесе-

со вакви „атрибути“ би ги интерпретината теза која подоцна Д. Барџиева ја

рале како ви на „наследници“ на наметнува како заклучок е откриениот

великодостојничките лози?

сребрен прстен на чија глава е врежан

За погребниот ритуал и изгледот на двоглав орел. Откриен е во еден од трите

гробот 2, што секако се битни елементи за истражени гробови лоцирани на север-

определување на персоналната припадната страна на црквата веднаш до самиот

ност, авторот на статијата вели: „Отворезид, како што наведува и авторот на тек-

носта на прашањето резултира од нагластот, кој приложува и соодветна докумен-

сено скромната обработка на гробот кој тација.

многу повеќе личи на монашки гроб,

ричина за поводот за осветлување на

одошто на гроб на еден така моќен и влиперсоналната припадност на прстенот е

Јателен деспот каков што бил Јован Олимотивот на двоглавиот орел како симбол

вер. Потоа, во богатата и пак педантана

историографска дискусија Д. Барџиева

ја, секако сведочи за големиот ентузијазаклучува дека: „Пронајдениот сребрен

зам и професионалност на целата екипа и посебните залагања на авторот.

прстен како гробен наод од Лесново, му

Низ краткиот приказ на географската припаѓал на монахот - великосхимник

положба и историјатот на населбата и на Јован Каливит, некогашниот голем и

целата област од брозненото доба на моќен деспот Јован Оливер, ктитор на црквата Св. Архангел Михаил во Леснов-

наваму, што е и археолошки документирано, читателот добива јасна претстава за скиот манастир, кој од засега непознати

економскиот, стратегискиот и културниот причини се повлекол од власта и се замо-

потенцијал на овој простор во што принашил.“

родно се вклопува и средновековниот

Олстапувањето од ктиторското право

период оставајќи ја зад себе оваа специна погребување, „либералноста“ во однос

фична некропола. Десната пристапност на местото на погребувањето со обичните „сожители“ на некрополата и отсуството

на целиот регион резултира со чести конфронтирања на интересите на Балканна било каков елемент од познатиот

ските држави, што условувало постојано монашки погребен ритуал кај гробот 2 го

присуство на војска. Специфичен одраз лишуваат ставот на тезата дека е во прашање гробот на монахот Јован Каливит и

секако оставаат и трупите на Крстоносците кои оттука минуват проследувани од од примарниот археолошки метод -

групи трговци. Ваквите обилни мешања методот на дедукција.

сигурно се одразуваат и на демографската

Инаку, во прилог на статијата „Прстенот на Јован Оливер - Јован Каливит -

структура на населението, како и на материјализацијата на нивните културни вликтиторот на црквата во Лесново“ и на

јанија.

авторот на изнесениве мислења стои еден

Каталошкиот приказ на гробовите од фактите произлезени од антрополошките анализи на проф. д-р П.М. Стјуарт

поседува детални описи и вонредна техдека скелетот од гробот 2 од Лесново

ничка документација на сите 379 нумерирани гробови, односно 378 од кои 373 се „припаѓа на машка индивидуа стара од 16 до 18 години.“ Никако не на деспот Јован

средновековни. Приложените цртежи ја Оливер, односно монах - великосхимник

опфаќаат ,,in situ“ положбата на остео-Јован Каливит.

лошкиот материјал и наодите кои се и паралелно претставени во покрупен план. Притоа секако неправедно се запоставени гробовите без археолошки материјал. Вака изложен каталогот претставува документ достапен за обработка на секој

ПРИКАЗИ

заинтересиран читател.

Во заглависто за начинот на погребување, погребните обичаи и верувања, низ љубинка ЏИДРОВА. - Скопје

детален методолошки пристап авторот се задржува на појавите воочени при ископувањето на некрополата. Прикажувајќи ги Гордана Mapjanosnh-Byjosuh, Трњане - ерпека некропола (крај XI - почетак ХШ

синтетички, таа ги издвојува во логични века), серија монографије, книга 4, изла-

целини и дополнувајќи ги со забележавач — Народни музеј - Београл. Београл

ната етнолошка граѓа како ретенција на 1984; 114 страни текст на српскохрватски

традиционалните сваќања, на инаку јазик и резимиран текст на англиски јазик,

сувата фактографска материја и вдахнува илустриран со 36 табли цртежи (-29) и

жив дух на една карактеристична среднофотографии (-7), 219 слики низ текстот и

вековна популација цврсто поврзана во својата заедница. Одвоено задржувајќи се приложен план на некрополата.

на особеностите на целата некропола и посебно на гробните целини, Г. Марјано-

Потполна афирмација на нагласениот

виќ-Вујовиќ успева да го најде нејзиното интерес на археолозите за некрополите

место меѓу другите средновековни грокако извор на информации за материјал-

бишта во Србија, како: Винча, Велики ниот и духовниот живот на средновеков-

Градац, Брестовик, Мачванска Митровиниот човек, претставува монографијата

ца, Белград, Чезава и др. Следејќи го „Трњане“. Краткиот временски период од евидентирањето на локалитетот Старо

духовниот живот на населението што е погребувано тука, се забележува силната гробље - с. Трњане со откупот на средно-

христијанизација на целиот регион со вековниот накит во 1975 г., преку пробно-- заштитното ископување во 1976 г. и систе-

изразита ретенција на извесни моменти ол паганските верувања и обичаи. Со вооматските ископувања во 1977 и 1978 r., до

излегувањето од печат на оваа публикаци-

чувањето на локалната компонента во

Белешки

  1. деспотското достоинство и наведените ↩