Macedoniae acta archaeologica 7-8 (1987) · стр. 65–70

Исар-Марвинци, прилог кон проучувањето на хеленистичките амфори во Македонија

Со археолошките истражувања на локалитетот Исар кај с. Марвинци, што се одвиваа во текот на 1977--1979 година, испитани се неколку квадрати на западното чело од Хеленистичката акропола. Истовремено беа направени неколку пробни сонди на соседните тераси од Акрополата со цел да се испитаат карактерот и содржината на археолошките стратуми и да се установи времетраењето на одделните хоризонти.1 Со овие ископувања, во сите испитани квадрати и пробни сонди, меѓу другиот керамичен материјал и наоди, откриени се и бројни фрагменти од амфори што ги следат сите хоризонти на живеење, почнувајќи од раниот 4 до почетокот на 1 век пр. н. е.

Како значајна категорија садови, покрај типолошките и хронолошки податоци, амфорите укажуваат и на мошне развиените врски со производните центри на егејскиот басен, а истовремено ја одразуваат и економската состојба на нашата населба и животните потреби на луѓето во времето за кое станува збор. Досега откриениот фонд на амфори е претежно во фрагментирана состојба, така што нивното типолошко разврстување Ќе може да уследи дури подоцна, со новиот материјал што ке биде откриен во идните ископувања. Но наодите што се досега откриени даваат можност да се создаде прва, ориентациона слика на овој вид керамички садови, а истовремено да се уочат основните типови што се јавуваат, а кои можат да се уочат врз база на зачуваните фрагменти.

Според досегашните согледувања, застапени се предимно и најбројно тасоски и родоски амфори, како и извесен број фрагменти, на кои може да им се припише книдско потекло. Посебно внимание привлекуваат неколку фрагменти од држалки или ободи, на кои се зачувани печати, една ознака на работилницата и епонимот во чиешто време е произведена амфората.

Еден фрагмент од држалка со правоаголен печат, на кој стои натпис OAZIQN HPO®ANTOS, несомнено има тасоско потекло (T- I, 1) Идентичен примерок среќаваме кај Вирџинија Греис, меѓу наодите на амфори на островот Тасос?2 Нашиот примерок е откриен во средниот хоризонт, на квадрат 80, со ихтии и кантароси, типични за втората половина на 4 рек пр. H. @.

Кон тасоските производи најверојатно припаѓа и друг фрагмент од држалка со печат, од кој е зачувана само последната буква (Т.1, 2). Тасоско потекло има најверојатно и еден фрагмент со за-

Илустрација, стр. 66

чуван врат, цилиндричен по форма и прстенесто задебелен обод. (. 1, 5). Неговата форма и составот на глината одговараат на примерокот од Аполонија на Црно Море, датиран од крајот на 4 u почеток на 3 век пр. н. е.3

Повеќе фрагменти од дна типолошки се врзуваат за тасоските производи со карактеристично проширување на дното, вдлабнато во средината, а временски се врзуваат за 4 и 3 век пр. не. (сл. 1 и 2). Зачуваните фрагменти од тасоските амфори се изработени од земја со средна или добра фактура, по боја црвеникави или бледожолти, премачкани со жолта енгоба.

Сл. 4
Сл. 4
Илустрација, стр. 67
Илустрација, стр. 67
Илустрација, стр. 67

Од родоските амфори се најдени неколку примероци. Изработени се главно од фина земја со бледоцрвеникава или жолта боја, премачкани со жолта енгоба.

Врз основа на расположивите податоци, засега можеме да уочиме два основни типа:

1. Амфори со цилиндричен врат и масивен, надолу спуштен обод. (Т. 1, 3).

2. Вториот тип се карактеризира со едноставен и прстенесто задебелен обод (Т. 1, 6).

Досега се откриени доста фрагменти од држалки и дна кои, според фактурата и формата на дната, би можеле да ги сметаме за родоски (сл. 3, 4). ј

Во последниот хоризонт на живеење, во квадрат 80, откриена е значително фрагментирана амфора, засега единствен најдобро зачуван примерок од тој вид. Оваа амфора има фина фактура, цилиндричен врат и прстенесто задебелен обод. Држалката под ободот се спушта под прав агол. Изработена е од бледоцрвеникава земја. Засега не може со сигурност да се определи местото на производството, но најверојатно припаѓа кон родоските амфори.

Илустрација, стр. 68
Илустрација, стр. 68

Овој примерок е датиран со мегарската калапена керамика и некои монети на Тесалоника во II век (сл. 5).

Неколку капаци од амфори со тркалезна форма, според фактурата, најверојатно припаѓаат кон родоските амфори.

Уште еден фрагмент заслужува да биде спомнат. Тоа е фрагмент со обод под кој поаѓа држалка со печат. Изработен е од бледоцрвеникава земја со средна фактура. Печатот има форма на неправилен ромб. Во средината се наоѓа претставата на Херма во ан фас, а околу недоволно читливиот натпис KNΔI ЕПІАПОΛΛОΔ, со што би било потврдено присуството на книдски амфори на нашиот локалитет (Т.І, 4).

Еден фрагмент од дно, според формата и фактурата, најверојатно припаѓа кон книдските амфори (сл. 6).

Иако е рано да се прават попрецизни заклучоци, врз основа на овој фонд на амфори, сепак може да се заклучи дека присуството на тасоските амфори се забележува предимно во постарите хоризонти на хеленистичката населба на Исарот, врзувајќи се главно 3a IV век. Во хоризонтите, кој временски го опфаќаат 3 век, се забележува изразито присуство на родоските примероци.

Досегашните наоди од амфори и во хронолошка и во типолошка смисла се поврзуваат со материјалот откриен во Аполонија, Тарсос, островот Тасос и други локалитети во егејскиот и црноморскиот басен.

Со идните ископувања се надеваме дека локалитетот Исар Ќе овозможи да се проследи хронологијата и типологијата на амфорите низ текот на целиот хеленистички период, а со тоа да се создаде целосна претстава за економските врски што ги одржувала нашата населба во ова време со производните центри на Егеја и на Медитеранот.

Белешки

  1. Работите се изведуваат во рамките на проектот Долината на Вардар во I милениум пр. н. е., под раководството на Викторија Соколовска. ↩
  2. Grace, V. Les Timbres amphoriques de Thasos, Paris, 1957, 752. ↩
  3. Иванов, Т. Античка керамика от некропола на Аполония, София, 1963, Т. 131, 760. ↩
  4. Grace, V. The stamped amphora handles, Tarsus, 148. ↩
  5. MILA SURBANOSKA — Skopje ↩

Summary

A Contribution to the Research of the Hellenistic Amphoras in Macedonia

(SUMMARY)

With the archeologic excavations that were undertaken on the site Isar in the village Marvinci during 1977—1979, few squares were researched on the west forehead of the Hellenistic acropolis. Among the pottery finds and the other finds, many fragments of amphoras were discovered as well. They follaw all the layers of living, starting from the early IVth century to the begining of the Ist century B. C. All the discovered amphoras are mainly in a fragmentary state, and their typologic explanation will come forward later on, with the new material that will be excavated in the future research.

According to what has been perceived, mainly amphoras from Thassos and Rodos are represented, as well as a certain number of fragments to whicn a Knidic origin is perscribed.

Special attention arise some fragemnts of handls with survived seals, with a sign for the workshop and the eponimos in the period in which the amphora was produced,

The presence of the amphoras from Thassos is mainly4 noted in the ealder layers of living, and are mainly connected to the IVth century B. C. In the layers that take up the IIIrd century and that go into the IInd century, there is an out-Standing presence of examples originating from Rodos.

The present finds of amphoras in a chronologic and typologic sense are connected to the material discovered at Apollonia, Tharos, the island of Thassos and on the other sites in the Aegean and the Black Sea basen. As an important category of vessels, besides the typologic and chronologic informations, the amphoras point to very developed connections with the production centers in the Aegean basen and at the same time they reflect the economic conditions of our settlement during this period.