Macedoniae acta archaeologica 6 (1980) · стр. 141–166

Венецијанско средновековно депо од Охрид

Содржина
  1. МАРИНО МОРОСИНИ (1249-1253)
  2. РАНИЕРИ ЗЕНО (1253-1268)
  3. ЛОРЕНЦО ТИЕПОЛО (1268-1275)
  4. ЈАКОПО КОНТАРИНИ (1275-1280)
  5. ПИЕТРО ГЛАДЕНИГО (1289-1311)
  6. BNDRDANDVLODVXSMVENE TI
  7. IRAD ADVLO-DVX-SMVENETI-
  8. TADADVLO: DVX‘SMVENET I-
  9. ОМмурИо -ОмХ: г ТІІԁА
  10. RAMDVIO-DVXSMVENETI -
  11. УРОШ I (СТЕФАН IV, 1241-1272)
  12. СТЕФАН ДРАГУТИН СРЕМСКИ (1293-1302)
  13. КАТАЛОШКИ ПРИКАЗ
  14. Знак
  15. МАРИНО МОРОСИНО
  16. РАНИЕРО ЗЕНО
  17. ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО
  18. БАРТОЛОМЕО ГРАДОНИКО
  19. Реверс
  20. АНДРЕЈА ДАНДОЛО-АВ.АНДР.ДАНДУИО.СМ.ВЕНЕТИ
  21. ДАНДУИО. СМ. ВЕНЕТИ
  22. 0 под десниот лакот на Хрис-
  23. БЕЗ ОПРЕДЕЛЕНО ЗНАЧЕЊЕ

При археолошките ископувања на Климентовата црква Свети Пантелејмон, во 1965 година, пронајден е депо од 1298 венецијански сребрени монети, сместени во глинено барде. Наодот се чува во нумизматичката збирка на Заводот и музеј во Охрид, заведен под инв. бр. 2860.

Бардето е добро зачувано и ги има следниве димензии: висина 18 см, пречник на отворот 4,3 см, пречник на дното 9,8 см. Работено е на колце, добро печено, со црвеникава боја и траги од горење на стомакот. Има кус врат, нагласен стомак и рачка со овален пресек. Горниот дел на вратот, рамото и горниот дел на стомакот се украсени со врежан орнамент од повеќе концентрични кругови, меѓу кои е брановидна линија. Надворешната страна на држалката е украсена со врежани цртички, вертикално поставени, кои се протегаат по нејзината должина, сл. 1. Типолошки истото се датира во XIV век.

Монетите им припаѓаат на следниве дуждови:

МАРИНО МОРОСИНИ (1249-1253)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој ја персонифицира идејата за независната венецијанска општина и му го подава на водачот на државата знамето, на кое е насликан крст, спомен за времето кога сите се украсувале со тој свет симбол. Двајцата се облечени со долги војнички наметки, од источна носија, украсена со драгоцени камења. На главата, како единствен украс, е долгата коса. Наоколу тече натписот:

MM-A/ROC™ DVX:SM:VENETI:

Рев.: Претстава на Христос Спасител. Седи на престол со висока потпирка. Околу главата има зрнест нимбус, во скутот држи евангелие. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Грош, сребро: 2 монети: Таб. VI, сл. 8, според Н. Пападополи: сл. |

РАНИЕРИ ЗЕНО (1253-1268)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го предава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

-RA-GENO:- DVX SMV ENENET:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали ис-ХС. Грош, сребро; 90 монети; Таб. VI, сл. 11 според Н. Пападополи; сл.

ЛОРЕНЦО ТИЕПОЛО (1268-1275)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го предава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

‘-LATEVPL:DVXSMVENETI:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали ис-ХС. Грош, сребро; 82 монети; Таб. VII, сл. 3, според Н. Пападополи; сл.

Илустрација, стр. 142

ЈАКОПО КОНТАРИНИ (1275-1280)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој на дуждот му го предава знамето. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол. Лево и десно од неговата глава се иницијалите: ИС-ХС. Грош, сребро: 86 монети: Таб. УП. ел.9, според Н. Пападополи:-сл: 4

ЏОВАНИ ДАНДОЛО (1280–1289)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го предава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Грош, сребро; 111 монети; Таб. VIII, сл. 3, според Н. Пападополи;

сл. 5

ПИЕТРО ГЛАДЕНИГО (1289-1311)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, којшто му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Грош, сребро; 225 монети; Таб. VIII, сл. 9, според Н. Пападополи;

сл. 6

МАРИНО ЗОРЗИ (1311-1312)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го предава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

‘MAGEORGIO:DVXSMVENET I:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро; 5 монети; Таб. IX, сл. 3, според Н. Пападополи; сл. 7

ЏОВАНИ СОРАНЦО (1312–1328)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

TO. 5 Ум DANTIO:OVX:SMVENE TI:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Грош, сребро; 225 монети: Таб. IX, сл. 6, според Н. Пападополи;

сл. 8

ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО (1329-1339)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Илустрација, стр. 144
Илустрација, стр. 145

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Грош, сребро; 90 монети; Таб. IX, сл. 12, според Н. Пападополи;

сл. 9

БАРТОЛОМЕО ГРАДЕНИГО (1339-1342)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Реѕ. Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали; ИС-ХС.

Грош, сребро; 20 монети; Таб. X, сл. 4, според Н. Пападополи; сл. 10

АНДРЕА ДАНДОЛО (1343-1354)

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

BNDRDANDVLODVXSMVENE TI

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро; 11 монети; Таб. X. сл. 8-А, според Н. Пападополи;

сл.

АНДРЕА ДАНДОЛО - имитации :

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро; 193 монети, сл. 19

ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО - имитации

а) Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро: 59 монети: Т = LVIII/LIX сл. 17. Р. Марин: сл. 23

б) Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Илустрација, стр. 147
Илустрација, стр. 148

IRAD ADVLO-DVX-SMVENETI-

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно одглавата се неговите иницијали: ИС-ХС Грош, сребро, 8 монети, сл. 24

в) Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев. Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, 32 монети, сл. 25

г) Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

TADADVLO: DVX‘SMVENET I-

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС Грош, сребро, 53 монети; T = LVIII/LIX сл. 16. Р. Марин; сл. 33

ДАНДОЛО

Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХР. Грош, сребро, 4 монети, сл. 26

МОНЕТИ СО НАТПИС НА АВЕРСОТ БЕЗ ОПРЕДЕЛЕНА СМИСЛА - имитации

1. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

RAMOIO:DY X-VENET I:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 27

2. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот: Рев. Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 30

3. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 29

4. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

‘O-PANDVL Омх5МУеМЕ ..

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 22

5. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 32

6. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 31

7. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

конрадмао-орух:5-Мме нет |:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 20

8. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот: Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 21

9. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

ОМмурИо -ОмХ: г ТІІԁА

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 19

10. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, 2 монети, сл. 15

11. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

ЈАОАМОУ Орух-5-Муецет: .

Рев.: претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Грош, сребро, | монета, сл. 16

12. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

IDRADVI°-DVX-S‘NVE....

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро. | монета, сл. 17

13. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 18

14. Ав.: Претстава на дуждот и на св. Марко, кој му го подава знамето на дуждот.Наоколу тече натписот:

RAMDVIO-DVXSMVENETI -

Илустрација, стр. 152
Илустрација, стр. 153

Рев.: Претстава на Христос Спасител, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС. Грош, сребро, | монета, сл. 28

УРОШ I (СТЕФАН IV, 1241-1272)

Ав.: На левата страна е претставен кралот Урош I, облечен во свечена облека. Во левата рака држи свиток, а со десната го прима знамето од св. Стефан, кој е претставен на десната страна, облечен во мантија и со нимбус околу главата. Со левата рака на градите, го држи евангелието, а со десната му го подава знамето на кралот. Наоколу тече натписот:

Рев.: Претстава на Христос, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали: ИС-ХС.

Динар, сребро, 5 монети; вид III/XXI Ta6.IV, сл. 16, според C.Jby6uh; сл. 13

Д 1,9 см; T= 1,730 гр

СТЕФАН ДРАГУТИН СРЕМСКИ (1293-1302)

Ав.: На левата страна е кралот гологлав, облечен во свечена облека, со наметка. Во левата рака држи свиток. На десната страна е претставен св. Стефан, облечен во мантија и околу главата има нимбус. Со левата рака држи евангелие. Со десната рака држи двоен крст, поставен помеѓу нив. Наоколу тече натписот: Рев.: Претстава на Христос Пантократор, кој седи на престол со висока потпирка. Лево и десно од главата се неговите иницијали:

Динар, сребро, | монета; вид II; Ta6.V, сл.7, според C.Jby6uh; сл.14

Анализирајќи го составот на монетите од нашето депо каде што најновите му припаѓаат на Андреја Дандоло (1343-1354), доаѓаме до констатација дека депото било засолнето во земјата во втората половина на XIV век, можеби од победениот војник, плашливиот трговец, неспокојниот скаперник, па дури и од виновникот што сакал да го скрие доказот за престапот.

При крајот на XIII и почетокот на XIV век, Венеција се развила во една од најмоќните поморски и трговски сили. Во тој период, покрај своите годишни флоти за Цариград, Црно Море, Левант и Александрија, таа воспоставила и редовна флота со Фландрија и Англија.

Со ширење на турската власт во Мала Азија и на Балканскиот Полуостров, биле загрозени цврстите позиции што ги имала Венеција на Исток. Користејќи ја тешката положба на Балканскиот Полуостров, Венеција освоила некои упоришта на Албанското и Зетското Приморје, а внатрешните расправии меѓу Унгарија и Хрватска и овозможиле да завладее над островите и градовите во Далмација, присвојувајќи ја H територијата на Аквилејската патријаршија.1

Венеција, како владејачка, трговска и индустриска сила на Балканскиот Полуостров, господарела над трговијата по Средоземното и Јадранското Море, која преку Дубровник и Драч се развивала и во внатрешноста на Босна и Србија.

Охрид, во тоа време, се наоѓал во составот на српската средновековна држава, а по нејзиното распаѓање - под власта на Волкашин, а по него под Андреја Гропа. Во тоа време како платежно средство служеле, освен српските средновековни монети, и венецијанските перпери. Тоа било секако резултат од живите трговски врски кои постоеле со Венеција, што се потврдува со повеќе венецијански депоа од тој период откриени во Македонија.

Монетите од нашето депо припаѓаат кон периодот од средината на XIII до средината на XIV век. Претставите на аверсот и реверсот, како и натписите на монетите, се релјефно изработени и имаат високи уметнички квалитети, што секако се должи на вештината на старите венецијански мајстори. Исковани се во државната ковница на Венеција.

Од изложениот материјал евидентно е постоење на определени знаци на реверсот на монетите, за кои сметаме дека го означуваат надзорникот на ковницата (MASSARI DELLA МОНЕТА). Тие првпат се појавиле за време на дуждот Јакопо Тиеполо (1229–1249) и се употребувале до дуждот Лоренцо Челзи (1361–1365) кога веќе надзорниците на ковниците, како свои ознаки, почнале да ги употребуваат почетните букви од своето име и презиме, со што денес многу е олеснето прецизното датирање на венецијанските монети од тој период. Од изложениот табеларен преглед на монетите гледаме дека постојат повеќе различни знаци на реверсот. За некои од нив, на пр.: звезда, икс, ромб и крст, одделни научници сметаат дека тоа се знаци што се среќаваат на имитациите од венецијанските монети,2 и дека тие не се присутни кај оригиналните монети?.

За оригиналните венецијански монети од тој период, карактеристично е дека тие секогаш се квалитетно изработени, со евентуално отстапување за 5% во однос на тежината.

Покрај оригиналните венецијански монети, во нашето депо се присутни и имитации, и тоа на дуждот Франческо Дандоло – 161 монета, како и 123 имитации на дуждот Андреја Дандоло. Покрај тоа, има и 14 монети со натпис без определена смисла и 5 монети со натпис Дандоло, за кои исто така сметаме дека се имитации. Овие монети ги имаат следните карактеристики: добра тежина, која се движи 1,220-2,250 гр. Нивниот дијаметар е 1,9-2,1 см. Се разликуваат од огириналните монети по лошата изработка. Натписите се доста грубо изработени, а претставите на аверсот и реверсот се стилизирани. На реверсот на монетите, како и кај оригиналите, се јавуваат одредени знаци, од кои се најприсутни: звезда, ромб, крст икс и др. 5вездата, како знак, се јавува кај пораните српски средновековни монети, како што се монетите од веронското депо, засолнето во 1284 година.

Ковани се со повеќе калапи.

Во средниот век често се фалсификувале венецијанските монети, поради што од страна на сенатот на Венецијанската рапублика повеќепати се преземани различни мерки со цел за поуспешно откривање и уништување на фалсификатите.3 Се смета дека монетите не биле фалсификувани од приватни лица, туку дека биле ковани во државните ковници од српските средновековни владетели. Така, во Брсково, за време на Драгутин и Милутин, се ковале имитации на венецијанските матапани, кои од оригиналите се разликувале по полошата изработка, по обликот на буквите на натписот на аверсот и ознаките на надзорникот на ковницата, кои ги нема на оригиналите ковани во Венеција. И други српски владетели, како на пр. кралот Волкашин, ковале фалсификати.

Откриени се повеќе депоа, на средновековни српски и венецијански монети. Таква е и оставата откриена во 1921 година, северно од Охрид, близу до Кичево, во чиј состав, покрај средновековни српски монети, се присутни две венецијански монети и 41 имитација. За разлика од нашето депо, каде што имитациите имаат добра тежина, овие од Кичево имаат мала тежина, која приближно изнесува 0,97 гр, што претставува половината од оригиналниот грош. Одделни научници сметаат дека овие монети се ковани во ковницата на Волкашин.4

Многу сродно со кичевското депо е софиското депо, пронајдено во 1921 година. Тоа содржи 506 монети, од кои 136 се оригинали, а 103 имитации. Тука треба да се наспомнат и депото пронајдено во 1937 година во Стоби, кое содржи 90 монети, од кои 3 се оригинали венецијански монети, и 23 имитации, како и депото набавено од Скопје во 1935 година, кое содржи 312 монети, од кои 28 се оригинални и 4 фалсификувани венецијански матапани, остатокот се српски.5 Како што видовме од изложениот материјал, во нашето депо, покрај оригинални венецијански монети и нивни имитации, постојат и 6 српски средновековни монети. Петте од нив му припаѓаат на Урош ја претставуваат најстар тип монети ковани во втората половина на ХШ век, во неговата ковница во Брсково.6 Тие се ковани според примерот на венецијанските монети и биле наречени „гроси де бандера“. Шестата монета му припаѓа на кралот Драгутин и е искована исто така во ковницата во Брсково.

Постојат повеќе претпоставки во врска со првото ковање на грошот. За најреално се смета мислењето на хроничарот Мартино ди Канале, кој смета дека тоа било во 1202 година, за време на дуждот Енрико Дандоло, т.е. времето на подготовките за освојување на Цариград. Новата монета, која била направена од одлично сребро, со стабилна тежина и натпис, имала насекаде успех и набргу ја истиснала дотогашната ситна монета денар. Грошот по тежина и изглед нема никаква сродност со западните монети, туку се направен под влијание на монетите што се ковале на Исток, со кој Венеција имала живи трговски врски. Таму се одржувале традициите на грчката уметност и се ковале монети од сребро со поголема тежина. Значи, грошот бил направен според примерот на грчките монети, но поминати низ вештата рака на старите венецијански мајстори. Интересно е да се напомене дека претставата на реверсот на грошот, Христос на престол, се среќава во сите стари цркви од грчко потекло. Исто така се среќава и на византиските монети од X, XI u XII век.

Претставата на аверсот на грошот потсеќава на претставата на аверсот на византиските нуми од тоа време. Оваа претстава не е земена директно од византиските монети, туку е присвоена со извесни дополнувања специфични за Венеција, т.е. со претставата на св. Марко. Истава претстава претходно постоела на венецијанските печати, од каде што со мала измена била пренесена на грошот. Измената се состоела во тоа што светецот, наместо седнат, е претставен во стоечки став.

Новата монета, што ја вовел Енрико Дандоло, била наречена матапан, меѓутоа, во сите документи ја среќаваме под името грош. Како што потврдуваат хроничарите од тоа време, Андреја Дандоло и Марин Санудо, првобитната вредност на грошот била 26 денарии. Подоцна, за време на Лоренцо Тиеполо, била 28 денари, за време на Џовани Дандоло - 32 денари и за време на Андреја Дандоло - 48 денари. Треба да се напомене дека вредноста на грошот не се качувала, туку се менувал квалитетот на денарот. Легурата на грошот била онаа на стерлингот, најдобрата во средниот век, воведена од германските трговци на Ханса. Чистота на среброто била 96,5%. За кратко време грошот станал средство за плаќање во земјите околу источните брегови на Средоземното Море, каде што трговијата била во рацете на Венецијанците. Според нивниот пример, ковани се монети во Србија, Унгарија, франечките државички на Пелопонез, Бугарија и Византија. Кон крајот на XIII век се појавила нов вид монета под името (GROSSUS DENARIUS TYRIOSYS) тоа се грошови ковани во Франција со реформата на Луј IX од 24.УП 1266 година, како парична единица од 12 денари на градот Тур. Оваа монета набргу го потиснала грошот од употреба.7

КАТАЛОШКИ ПРИКАЗ

Приме-

Тежина

Димензии:

Реверс

Знак

роци

МАРИНО МОРОСИНО

00

испод левиот лакот на

00

Христос

десен внатрешен агол испод

0

седиштето и десната нога од престолот на Христос

РАНИЕРО ЗЕНО

Реверс

13 под десниот лакот и „О“ испод левиот лакот на Христос

Илустрација, стр. 157

десен внатрешен агол под

13 седиштето и десната нога од престолот на христос

под левиот и десниот лакот на Христос

од левата страна покрај

19 левото стапало на Христос под десниот лакот и десниот внатрешен агол под седиштето и десната нога од пре-

десниот внатрешен агол под

2 сем

седиштето и десната нога од престолот на Христос

без

без знак

знак под десниот лакот и „ 49

„. ВО десниот внатрешен агол ое под седиштето и десната

нога од престолот

ЛОРЕНЦО ТИЕПОЛО Реверс е, под левиот лакот на Хрис- а ај

1,900- 2,100 rp

18

тос

по есниот лакот на Хрис-

TOC vy помеѓу стапалата на Хрис- Те

1,950-2,100 rp

10

тос - покрај левата нога на Хрис- Sane TOC

внатрешниот десен агол под У седиштето и десната нога од 2 см

1,750-2,100 гр

26

престолот на Христос

внатрешниот десен агол под © седиштето и десната нога од 2 см престолот и под десниот

лакот на Христос

внатрешниот десен агол под д " Федиштето и десната нога од Ница престолот и под десниот

лакот на Христос о Оԁ десниот лакот на Хрис- а каз тос

под десниот лакот и Ds ig “под левиот лакот на 2cm Христос без без знак

ЈАКОПО КОНТАРИНИ Реверс

под левиот лакот на Хрис- а ој

15

TOC

под десниот лакот на Хрис- 19- 2 ем тос

покрај левиот и десниот ое

лакот на Христос 1,890-2,20 гр

Илустрација, стр. 159

35

Реверс под левиот лакот на Хрис-

14

TOC под десниот лакот на Хрис-

18

TOC под левиот и десниот лакот на Христос под левиот лакот на Христос десниот внатрешен агол, под седиштето и десната нога на престолот

под левиот лакот и покрај

8

десното стапало

десниот внатрешен агол под седиштето и десната нога од престолот

десниот внатрешен агол под

8

седиштето и десната нога од престолот меѓу стапалата и десниот

Илустрација, стр. 160

чо внатрешен агол под седиш- 24 тето и десната нога од пре-Q9 "под левиот и десниот лакот _— на Христос QQ „под десниот лакот на Хрис- дер тос : О покрај левото стапало 2 см без без знак знак 2 СМ ПИЕТРО ГРАДОНИКО

Реверс

© „Под десниот лакот на Хрис- фаца

32

тос : под левиот лакот на Хрис- ens TOC a под левиот и десниот лакот ош на Христос Ј десниот внатрешен агол под

О седиштето и десната нога на 2-2,1 см

83

престолот ф, „под левиот лакот на Хрис- бај ом

30

Тос фина © под левиот лакот на Хрис- Т .

25 без без знак

12

МАРИНО ЗОРЗИ

Реверс A, под левиот лакот на Хрис- ее

2,50-2,230 гр

Toc

ЏОВАНИ СОРАНЗО

Реверс о но левиот лакот на Хрис- 2A em Toc o& под левиот лакот на Хрис- ЕЕ под десниот лакот и „0“ под левиот лакот на Христос под десниот лакот на Христос

Формула

помеѓу12 стапалата на Хрис-TOC

под десниот лакот и „0“ испод лево лакто на Хрисдесниот внатрешен агол под седиштето десната нога на престолот на Христос

Илустрација, стр. 161

под левиот лакот на Хрис-

80

ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО

Реверс под левиот лакот на Хриспод десниот лакот на Христос , од левата страна покрај левото стапало на Христос под десниот лакоти под левиот лакот на Христос

Илустрација, стр. 161

од левата страна покрај левото стапало и „0“ помеѓу стапалата на Христос

од левата страна во наборот од облеката

без

28

без знак

знак

под десниот лакот и „0“ под левиот лакот

БАРТОЛОМЕО ГРАДОНИКО

Реверс

од левата страна покрај левото стапало на Христос без

Илустрација, стр. 162

без знак 2-2,1 см 2,120 гр

15 знак

АНДРЕЈА ДАНДОЛО-АВ.АНДР.ДАНДУИО.СМ.ВЕНЕТИ

Реверс

под левиот и десниот лакот 9.1293 ааԁ a1 50 гр на Христос

без

без знак 2,2 см 2,130 гр знак

ИМИТАЦИИ НА МОНЕТИТЕ НА АНДРЕА ДАНДОЛО, ав. АДАНДУИО-СМ.ВЕНЕТИ

Реверс

под левиот лакот на Хрис-

bide 1,9-2 cm 2rp

под десниот лакот на Хрис-

иа 2 см 1,950 гр

под десниот лакот на Хрис-

ме 2 см 2,10 гр

под левиот лакот на Хрис-

нано 2 см 2 гр - под десниот лакот и „0“ под

левиот лакот на Христос іс „ВОТ

под левиот лакот на Хрис-

покрај левото стапало на ом 2

Христос ; гр

под десниот лакот и. ОУ" под

левиот лакот га Христос 2M 2,50 гр без

без знак 1,9-2 см 1,750-2 гр

105 знак

ИМИТАЦИИ НА МОНЕТИТЕ НА ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО - АВ. РАДАНДУИ СМ. ВЕНЕТИ

Реверс под левиот лакот на Хрис-

еа 2 см 1,980 гр тос

Илустрација, стр. 163

под десниот лакот и „0“ под 8 ви левиот лакот на Христос 2

43

без знак 2 см

знак

ИМИТАЦИИ НА МОНЕТИТЕ НА ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО-АВ.ИРА.

ДАНДУИО. СМ. ВЕНЕТИ

Реверс

под десниот лакот и „0“ под

левиот лакот на Христос 2am под десниот лакоти ,, =

под левиот лакот на Хрис- 2 см тос

под левиот лакот на Хрис-

0

во наборите од облеката на Ven

0

Христос покрај левата нога '

без знак 2 см

знак

ИМИТАЦИИ НА МОНЕТИТЕ НА ФРАНЧЕСКО ДАНДОЛО, со НАТПИС НА АВЕР-СОТ: ЈАДАДУЛО-СМ. ВЕНЕТИ И ПАДАДУЛО-СМ. ВЕНЕТИ

Реверс

0 под десниот лакот на Хрис-

тос 2 см о "ou левиот лакот на Хрис-

тос 2 см yx Под левиот лакот на Хрис-

TOC 1,9-2,1 см до МОМ десниот лакот на Хрис-

тос 2 см © под левиот лакот и „0“ под

десниот лакот на Христос 2 см yx „Под десниот лакот и „0“ под под десниот лакот и „00“ под левиот лакот на Хрис-

12 ТОС 2 см 2,30 гр под левиот лакот на Христос 2 см 2 гр покрај левото стапало на .

11 Христос 2 сМ 1,980 гр под десниот лакот на Христос 2 см 2 гр без

без знак

32

2 ем 1,980-2 гр знак

ДАНДУИО

Реверс

под левиот лакот на Христос 2,1 см 1,970 гр без

без знак

знак

ВЕНЕЦИЈАНСКИ МОНЕТИ СО НАТПИСИ НА АВ.

БЕЗ ОПРЕДЕЛЕНО ЗНАЧЕЊЕ

Аверс Реверс

без

RAMOIO 290 - ЅМ. ВЕНЕТИ без ознака 2,1 см „ар

знак

VAMЭVMIO под левиот лакот 1,980 -SNVNT на Христос 2,1 см 2 Тр AGRDONDo под левиот лакот 1.890 r - SM. ВЕНЕТИ на Христос Si от: Че IOFANDVI - ЅМ. ВЕН... без ознака 2 см 1,880 гр ITDNDVIo - SM. VENET. без ознака 210m 1:890rp CqADNICO под левиот лакот 240 r - ЅМ. ВЕНЕТИ на Христос 2 см "Ар IRONDANICo под левиот лакот 2140 r - венети на Христос 2 см а р без

TVSMAVIo

знак

без

- ITNoAT без знак 2 ем 1,650 гр знак

ITMDNIo 1,320 rp без

- SM. VoMTVN без знак 2cm 1,740гр знак без IAOANO знак -SM.ВЕНЕТИ без знак 2,1 см 1,950rp !

без IDRADVI знак - ЅМ. VE.... без знак зем 2160rp !

без RVIRDIDVIO знак - 5М. VENET. без знак 2,1 см 1,930 гр 1

без RAMDVIO "знак - ЅМ. ВЕНЕТИ без знак 2,1 см 2,10rp !

Белешки

  1. Историја народа Југославије, I, Београд 1953, 306-327: Т. Томоски, Охрид до крајот на XIV век, Зборник на трудови, Охрид 1961, 12-14;J. Tadić, Dalmacija u srednjem veku, Jugoslovenski istorijski časopis, 3-4,Beograd 1968, 5-17. ↩
  2. Р. Марић, Студије из српске нумизматике, Београд 1956, 119-128; 420-427. ↩
  3. Ibid, 42-43. ↩
  4. Б. Capua, из нумизматичне збирке Народног музеја у Београду - Кичевска остава, Старинар, III, Београд, 1925, 73-91. И ↩
  5. D. M. Metkalf, Odjeci imena mletačkog dužda Lorenca Tiepola, Numizmatičke vijesti, 31, Zagreb 1973, 35-43. ↩
  6. Д. Гај Поповић, Српски средњевековни новац, Ковање и ковнице античког и средњевековног новца, Београд 1975, 37-45; К Јиречек - J. Радонић, Историја Срба, I, Београд 1952, 172: Љ. Недељковић, О првом српском новцу - прилог за историју српског народа, Зборник Музеја примењена уметности, 13, 31-38: Г. Острогорски, Историја Византије, Београд 1959, 409. ↩
  7. Nicolo Papadopoli Aldobrandini, Le monete di Venezia, I, Venezia - Milano, 1893-1919, 80-183. ↩
  8. За каталошка обработка се служев со: Растислав Марин, Студије о српској нумизматици; Nicolo Papadopoli Aldobrandini, Le monete di Venezia; 5. Ljubi¢, Opis jugoslovenskih ↩
  9. Фотограф: Петар Алчев. ↩
  10. Durng the systematic archaeological excavation of Kliment’s church St. Pantelejmon in Ohrid in 1965, in its immediate vicinity,east of the external side, a hoard of Venetian silver coins were found in an earthenware vessel. There were 1298 pieces of coins. This find is registered under inventory number 2860. The coins date from the 13 th and 14 th centuries and belonged to the following doges: ↩
  11. Marino Morosini (1249-1253) - 2 coins ↩
  12. Raniero Zeno (1253-1268) - 90 coins ↩
  13. Lorenzo Tiepolo (1268-1275) - 82 coins ↩
  14. Jacopo Kontarini (1275-1280) - 86 coins ↩
  15. Giovani Dandolo (1280-1289) - 111 coins ↩
  16. Pietro Gradoniko (1289-1311) - 257 coins ↩
  17. Marino Zorzi (1311-1312) - 5 coins ↩
  18. Giovani Soranzo (1312-1328) - 225 coins ↩
  19. Franchesco Dandolo (1329-1339) — 90 coins ↩

Summary

Venetian Medieval Hoard of Coins in Ohrid

DANICA RAZMOSKA - Ohrid 10. Bartolomeo Gradoniko (1339-1342) - 20 coins

11. Andrea Dandolo (1343-1354) - 11 coins

12. Imitations of Franchesco Dandolo - 152 coins

13. Imitaions of5 Andrea Dandolo - 123 coins

14. Coins with inscriptions on the obverse without a definite sense

15. Coins with an inscription on the obverse, Dandolo - 4 coins

16. Illegible coins - 44 pieces

17. Uro8 I (Stefan IV) (1241-1272) - 5 coins

18. Stefan Dragutin Sremski (1293-1302) - | coin

Examining the coins from this hoard we conclude that the latest type of coins belonged to doge Andrea Dandolo (1343-1354). This made us state that the hoard of money was earthed in the second half of the 14th century.

* Towards the end of the 13th and the beginning of the 14th cent. Venice developed into one of the most influential naval and trade powers. At that time Ohrid was an integral part of medieyal Serbia, and after its disintegration it fell into VolkaSin’s power, and then into Andrea Gropa’s xajka Then Ventian coins (perpers) were used as means of payment besides the Serbian medie-

As it has been said, the coins of this hoard belonged to the period from the middle of the 13th to the middle of the 14th cent. The presentation on the obverse and reverse side as well as the inscriptions on the coins are made in relief and have a high artistic quality which is due to the skill of the old Venetian masters. The original Venetian coins from this hoard were struck in the state mint in Venice. On the reverse side of the coins there are some definite signs which are considered to be the initials of the supervisor of the mint. They appeared for the first time at the time of doge Jakopo Tiepolo (1229-1249), and were used as long as doge Lorenzo Chelsea (1361-1365) came to power.

Besides the original Venetian coins, there were some imitations in this hoard e.g. imitations of the coins of doge Franchesco Dandolo - 161 coins and 123 imitations of the coins of doge Andrea Dandolo. There were also 14 coins with inscriptions of indefinite sense and 5 coins with the inscription ,,.Dandolo*“ which are also considered to be imitations. These coins have the following characteristics: they weigh from 1,220 gr. to 2,250 gr. and have diameter of 1,9 ст. - 2,1 cm. They differ from the originals by their bad manufacture, the inscriptions are roughly made, and the presentations on the obverse and reverse side are stylized. On the reverse side of the coins the following signs are most frequently present: star, cross and X.

During the reign of Dragutin and Milutin, in the mint at Brskovo, imitations of Venetian matapans (coins) were struck besides Serbian medieval coins. King VolkaSin is cosidered to have minted counterfeits of Venetian coins. In the hoard there were 6 Serbian medieval coins. Five of them belonged to Uro§ I and represent the oldest type of coins minted in the second half of the 13th century in his mint at Brskovo. These coins were minted following the Venetian sample and were called ,,Grossi de bandera“. The sixth coin beloged to Dragutin and was also struck in the mint at Brskovo.

A lot of hoards containing medieval Venetian and Serbian coins together have been discovered in Macedonia. Such are the hoards discovered north of Ohrid in the vicinity of Ki¢evo in 1921, in Stobi discovered in 1937 and in Skopje unearthed in 1935.

(Translated by Radmila Radevska)