Macedoniae acta archaeologica 3 (1977) · стр. 67–79

Доцнежноаретинска сигилата од Хераклеја

јад од Хераклеја! (со исклучок на материјалот од Римскиот театар), а служејќи се со типолошка метода, издвоени се повеќе карактеристи-ини типови керамика, сврзани со поедини временски периоди или импортирани од различни краишта. Ова изобилство на керамички типови е уште една потврда за богатото живеење на овој град.

Нашето внимание, овој пат, ќе го задржиме на доцнежноаретинската сигилата како специфичен тип на западната »Terra Sigillata«2?2

Во Августовиот период цветаше грнчарството во Арецо. Прочуени беа богато декорираните аретински производи. Нивната декорација се изведуваше со помош на калап, а под влијание на александриската торевтика, додека стилските одлики носеа белег на монументалната уметност од августовската епоха.

Кон крајот на владеењето на Август и на почетокот на владеењето на Тибериј, керамичкото производство се видо изменува; аретинското релјефно производство замира и се јавува доцнежноаретинскиот тип на керамичко производство. Основните карактеристики се во тоа што декорацијата станува едноставна, скоро сиромашна, а се изведува со аплицирање, формите на садовите се посмирени, едноставни, а маркирањето е, главно, »in planta реԁіѕ«.

Познат е голем број мајстори т.е. работилници кои произведувале доцнежноаретински тип на сигилата, а делувале во Арецо.3 Меѓутоа, почнувајќи од поставгустовскиот период, производството на доцнежноаретинската сигилата цвета и во работилниците во долината на реката по од каде и доаѓа терминот „паданска сигилата“. Такви работилници се локализирани во: Монтегрото, Болоња, Модена, Кремона и Аквилеја.4

Доцнежноиталското производство, пак, се концентрира во Етрурија, не во Арецо, се сведува на формите Драгендорф 29, 37 и 30, има осредна декорација, сиромашна со оригинални претстави и со галомедитерански влијанија и дегенерација на вкусот. Доцнежноиталската керамика слабо се извезува, а водството во производство на западна тера сигилата на Италија и го преземаат провинциите. Уште во 10-- 15 г., под директно влијание на Арецо, во Јужна Галија отпочнува производството На јужногалскиот тип на западна тера сигилата. Во Xucпанија, во I век од нашата ера се јавуа — тера сигилата хиспаника. Во II век и првата половина од III век од нашата ера е експанзијата на другите типови западна тера сигилата од центрите во Средна и Источна Галија и Германија.

Доцнежноаретинскиот тип на сигилата, кој се појавува во последните години на Августовото и почетните години на Тибериевото владеење, станува стандарден тип за време на Клаудиј (41—54) и Неpou (54-68). Меѓутоа, во доцнежноиталската продукција уште долго се имитираат традиционалните, доцнежноиталската продукција уште долго се имитираат традиционалните, доцнежноаретински производи. Особено се омилени плитките чинии со стопа (Драгендорф 18) и полусферните зделички со задебелен раб под ободот (Драгендорф 24/25), чиешто производство конечно замира во почетокот на Хадријановото владеење.

Кај целокупното производство на западна тера сигилата, особено забележителен е технолошкиот момент. Доцнежноаретинските производи се одликуваат со убаво пречистена, компактна глина, тврдо печена, 5вонлива. Преломите се најчесто остри, скоро стаклести. Бојата на бисквитот е главно розова, некогаш со белузлава, некогаш со црвенкаста нијанса. Премазот кој се наоѓа по целата надворешна и внатрешна површина е особено квалитетен. Тој е густ, по боја е темноцрвен до портокаловоцрвен, обично е сјаен, но се јавува и потемен, особено со текот на времето. Вака убавиот квалитет го потврдува фактот дека се тоа исклучиво луксузни, трпезни садови.

Формите на садовите се разновидни, но стандардизирани, а при нивното проучување нумерирани од повеќе проучувачи меѓу кои се! Драгендорф, Кнор, Ритерлинг, Хејс и др.5

Садовите се изработуваат сериски, со брзо тркало или калап, или со нивна комбинација.

Декорирањето, како една од специфичните и битни одлики на овој тип, е едноставно, се состои од аплицирање на поедини орнаментални мотиви: зооморфни (разни животни, риби, птици, животински глави и сл.), флорални (розети, гирланди, цветови), маски, волути-спирали итн. Мотивот изведен со втиснување на рецкасто колце е омилен, истовремено овој мотив упатува на производите на торевтиката.

Една од особеностите на доцнежноаретинската сигилата е и тоа што неа за првпат, со нејзината појава, некаде во почетокот на Тибериевото владеење, се јавуваат и печатите -- грнчарските марки во рамка што е во вид на човечко стапало т.е. »in planta реԁіѕ«. Правоаголните, кружните и другите облици на печати со тоа не исчезнуваат наполно, меѓутоа, »in planta реԁіѕ« станува популарен начин на маркирање и се провлекува длабоко потоа во римскиот период кај најразлични типови на керамика.

Доцнежноаретинската сигилата доста влијаела врз производството на истовремените и подоцнежните керамички центри. Ова влијание е забележително не само кај доцнежноиталската продукција во втората половина од I век и почеткот на II век и кај западната, особено

Илустрација, стр. 69

галската сигилата, туку е присутно и кај некои источни сигилати (сигилата А или пергамонска, сигилата Ве или самоска и сигилата се или џандарли), како и кај други видови керамика од Медитеранскиот ре-ТНОН или од други локални неидентификувани официни. Притоа се имитираат било формите, било маркирањето или пак декорацијата, иако нешто поретко.6

Доцнежноаретинската керамика се пласирала најчесто во подрачјето на Јадранско Море, Норикум, Панонија, во Западен Медитеран, Ахаја и на други места.7 Со презентирањето на овој керамички материјал од Хераклеја, всушност, се презентира уште еден пункт каде се пласирале овие производи и тоа овојпат во провинција Македонија.

Во целост доцнежноаретинската сигилата се уште не е доволно проучена, меѓутоа, релативно прецизно © детерминирана временски --- што е посебно значително од хронолошки аспект, а и просторно во смисла на познавање на регионот каде се изработувала — што дозволува да се извлечат некои заклучоци во врска со трговската, економската страна од животот на градот. Бидејќи, во случајов се работи за НТААСКО порекло на овој материјал, присуството на оваа керамика се ЗАНИ дека до некаде зборува и за процесот на романизација во овие области.

Со досегашното проучување и систематизирање на материјалот издвоени се четириесетина фрагменти кои припаѓаат на доцнежноаретинската сигилата. Меѓутоа, повеќе од една третина од нив се премногу мали и нудат само статистички податок, ориентација за квантитативната застапеност на Хераклеја. Притоа треба да се напомене дека овој број не е конечен и дека тој ќе се наголеми не само со ископувањето на другите сектори во градот, туку и со комплетното доископување на долните, постари слоеви во веќе ископаниот простор каде, како што е познато, приоритетно место во досегашните проучавања заземаше доцнежноантичката фаза.

Позначителните фрагменти од доцнежноаретинската сигилата, најдени во Хераклеја, се прика:кани во каталогот што следи.

Каталошки приказ на материјалот

1. Фрагмент издвоен од студискиот материјал складиран во Кесе K—544. Тоа е леа од венецот на поголема чинија, чија површина е премачкана со темноцрвен и многу сјаен премаз, ае изработена од убава, компактна глина со црвенкаста боја. По форма оваа чинија е најблиску до типот Халтерн 2 или поточно Хејс 4A. Всушност, тоа е аретински производ, од августовскиот период, датиран од 10 год. пред нашата ера до 5 год. од нашата ера стр. 69, са. 1.

2. Фрагмент издвоен од студискиот материјал складиран во ќесе К-545, претставува дел од венецот на поголема чинија изработена од црвенкаста глина. По површината се наоѓа темноцрвен многу сјаен премаз, кој е дополнително механички оштетен. Со својата форма оваа

Илустрација, стр. 71

чинија одговара на типот Халтерн 2 или поточно на типот Хејс 4Бе кој е датиран од 5 до 30 год. од нашата ера. стр. 69, са. 2.

3. Два фрагменти — инв. бр. 2169 и 2193 — се спојуваат, припаѓаат на венецот од чинија со полусферни зидови. Глината е црвенкаста, фина, премазот многу сјаен, темноцрвен. Непосредно под ободот се наоѓа аплициран орнамент — волута. По форма оваа чинија одговара на типот Ритерлинг 1, те. Халтерн 4 и Хејс 6. Временски е доста широко застапена, може да се датира од 15 (или дури и од 5 год. наша ера( па до 65 год. стр. 69, са. 3.

4. Инв. бр. 2624. Фрагмент од чинија со полусферни зидови. Tau ната е розова, премазот темноцрвен, сјаен. По својата декорација (ап. лицирана волута), форма (чинија од типот Ритерлинг 1, Халтерн 4 u Хејс 6) и временска припадност (15 (5) -- 65 год. наша ера); овој примерок е идентичен со претходниот (види каталог бр. 3) стр. 69, сл. 4.

5. Фрагмент издвоен од студискиот материјал складиран во ќесе К-497. Тоа е мало парче од венецот на плитка чинија, изработена од компактна, белузлава глина, премачкана со темно црвен, сјаен премаз. Од надворешната страна, во средишниот појас на венецот, мошне сит-НО и прецизно втиснат орнамент со рецкасто колце. По форма тоа е чинија најблиска до типот Хејс 7 и типот Хејс 8 те. Хејс 7/8. Инаку, и типот Хејс 7 и типот Хејс 8 се датирани во периодот од 20—45 год. Меѓутоа, ова датирање не мора да се однесува и на нашава специфич: на варијанта. стр. 69, са. 5.

6. Инв. бр. 4026. Повеќе фрагменти од чинија на који И недостига само ногата за потполна реконструкција. Глината од која е изработена оваа чинија е розова, компактна, додека премазот е сјаен, портокаловоцрвен. Надворешната страна од венецот е богато декорирана со рецкасто колце, како и едно кружно поле од внатрешната страна на дното. Под ободот е аплицирана волута од која е сочувана едната спирала. Формата на оваа чинија има елементи од типовите Хејс 7 и Хејс 8, кои се датирани од 20—45 год. од н.е., што не мора да се однесува и на нашиов примерок. стр. 69, сл. 6.

7. Инв. бр. 2574. Фрагмент од венецот на чинија изработена од жолтеникаворозова глина, нешто помека. Премазот кој е со нешто помал сјај и попосен, портокаловоцрвен, на места излупен. Во средишниот АСА од надворешната страна на венецот е втиснат орнамент со рецкасто колце, не толку прецизно, надалеку. По својата форма оваа чинија е сродна со типовите Хејс 7 и Хејс 8 (датирани во времето од 20—45 год од н.е. иако ова датирање не мора да се однесува и на оваа специфична варијанта). стр. 69, сл. 7.

8. Случаен наод — без број. Тоа е фрагмент од зделичка од која с сочуван само горниот дел. Бисквитот е белузлав, премазот портокаловоцрвен, сјаен, густ. На горната површина од ободот, кој е водорамно излечен нанадвор, е втиснат орнамент со рецкасто колце, многу прецизно, и е аплицирана волута. По форма оваа зделичка одговара на типот Хејс 18 и е датирана во времето од 20--50 год. од н.е. стр. 9. Инв. бр. 3496. Фрагмент од зделичка, изработена од белузлаворозова глина, по површината има темноцрвен и сјаен премаз. Под ободот се наоѓа аплицирана пластична розета. По форма овој примерок е многу карактеристичен и чест. Тоа е мала, полусферна зделичка со задебелен раб под ободот. Полусферните здели со раб под ободот се јавуваат во повеќе варијанти и тоа: Драгендорф 25, Драгендорф 24/25, Халтерн 12, Хејс 21 — како поранешна и Хејс 24 — како подоцнежна варијанта. Исто така, овие полусферни здели со задебелен раб под ободот се јавуваат и како имитации кај доцнежноиталската продукција, кај пергамонската сигилата, џандарли-керамиката итн. Нашиов примерок е истоветен со типот Хејс 21 и спрема тоа може да се датира во периодот од 25--50 год. н.е. стр. 71, са. 9.

10. Инв. бр. 3914. Тоа е фрагмент од полусферна зделичка од типот на оние со задебелен раб под ободот. Глината е розова, тврда, премазот е темноцрвен, сјаен. Во појасот што се формира меѓу ободот и задебелениот раб под него е аплицирана волута, која е делумно сочувана. Овој примерок, како и претходниот, се идентификува со типот Хејс 21 и се датира во периодот од 25—50 год. од н.е. (Види забелешка под бр, 15) стр. 71, са. 10.

11. Инв. бр. 2573. Три фрагменти од чинија, недостига само ногата за потполна реконструкција. Бисквитот е белузлав до розов, премазот е со помал сјај, портокаловоцрвен, на места оштетен. На пронајдените фрагменти нема сочувана декорација, освен на дното од внатрешната страна каде се гледаат делови од три концентрични полиња формирани со врежани кругови од кои крајното, најголемото е исполнето со ситни, густи, плитки рецки втиснати со колце. По форма оваа чинија е варијанта на типот Драгендорф 15/17, Халтерн 3 и Хејс 11. Се чини, сепак, дека е најблиска до типот Хејс 11 Це (макар што не е и идентична), кој е датиран доста тесно од 35—40 год. н.е. стр. 71,

сл. 11.

12. Инв. бр. 2639. Тоа е фрагмент од ободот на чаша изработена од тврда, црвенкаста глина премачкана со темноцрвен не многу сјаен премаз. Од надворешната страна со два задебелени рабови од кои едниот се наоѓа на самиот обод, а другиот нешто подолу формирано е поле каде што се сместени декоративните елементи; сочувана е аплицирана волута. Оваа чаша по форма, макаршто сочуваниот фрагмент е мал, припаѓа, по cè изгледа, на типот Драгендорф 26 или Хејс 23. Хејс оваа форма ја датира во периодот од 45 (30)—65 год. од н.е.17 стр. 71

13. Инв. бр. 2045. Тоа е горниот дел од чаша. Бисквитот е белузлав, не18 многу тврд, а премазот е портокаловоцрвен. Ободот е во вид на задебелен раб, а две канелури се врежани подолу од него. По форма оваа чаша е од типот Ритерлинг 9 или Хејс 22, а спрема Хејс се датира во времето од 40(20)—65 год, од н.е. стр. 71, са. 13.

14. Инв. бр. 2694. Тоа е фрагмент од венецот на сад изработен од белузлаворозова, компактна глина, премачкана со нешто потемно-црвен премаз. На самиот обод и нешто подолу од него има пластично за-

Илустрација, стр. 74

дебелени рабови, а во просторот меѓу нив сочуван е дел од аплицирана волута. Профилот на сочуваниот фрагмент, којшто е премногу мал за реконструкција, упатува на чинија од типот Хејс 11 De (ова временски се датира во периодот од 40—60 год. н.е.) или длабока зделичка од типот Хејс 23 (датирана од 45(80)--65“9 стр. 74, са. 14.

Илустрација, стр. 75
Илустрација, стр. 75

Зем

Илустрација, стр. 75

16. Фрагмент издвоен од студискиот материјал складиран во ќесе К-513. Тоа е мало парче од венецот на чинија изработена од светло-розова глина. Премазот е темноцрвен, не многу сјаен. Иако е овој фраг мент мал и оштетен, врз основа профилот се заклучува дека е можно да припаѓа на чинија од типот Хејс 12, која што е датирана во перидот од 45(35)—65 год. од н.е. (Види забелешки под бр. 20), стр. 74,

сл. 16.

17. Hus. бр. 2061. Аеа од поголема, плитка чинија, недостигаат горниот дел од венецот -- ободот, како и ногата. Глината е белузлава, компактна, премазот темноцрвен. Најверојатно, тоа е чинија со форма од типот Хејс 12 како и предходните два броја од каталогов (види "абелешка бр. 20) стр. 74, са. 17.

18. Hus. бр. 4176. Тоа е леа од венецот на чинија изработена од белузлава, мека глина. Премазот е темноцрвен, со послаб квалитет, излижан, особено од надворешната страна. Во средишниот дел на венецот, од надворешната страна, со колце се втиснати, надалеку, непре: цизно, плитки рецки. Формата на оваа чинија е најблиска (иако нешто поедноставена) на типот Хејс 12 кој е датиран од 45(35)—65 год. (види забелешка под број 20). Меѓутоа, останатите карактеристики зборуваат во прилог на мислењето дека овој примерок е еден од подоцнежните производи, ако не и доцнежноиталски (2) или имитација со) стр. 74, са. 18.

20. Фрагмент издвоен од студискиот материјал складиран во ќе: се К-547. Тоа е мало парче од долниот дел и дното на цилиндрична чаша изработена од белузлава глина, премачкана со портокалово цр: вен, не многу сјаен премаз. Дното е вовлечено, опкружено со прстенесто задебелување наместо нога, а над него се врежани четири плитки канелури. Иако не е сочуван горниот леа — ободот, па формата и вре: менската припадност се неизвесни, сепак, се чини дека оваа чаша со својот изглед припаѓа на типот Драгендорф 4/22.22 стр. 75, сл. 20.

21. Hus. бр. 4160. Маа фрагмент од венецот на сад со типично доцноаретински карактеристики: цврста глина, црвенкаста, фина, темноцрвен премаз, сјаен, со палициран орнамент под ободот31 — куче. Формата како и временската припадност се неизвесни. стр. 75, са. 21.

3. Инв. бр. 3866. Мал керамички фрагмент со сочувана марка »in planta pedis«. Во марката e името L. TI t. e. L. TITIVS. A., C., Си., 1. u Ѕех. TITIVS делувале во работилниците на Арецо, а токму кај L. ТІ-TIVS се јавува и ознаката „R̸“ која се тумачи како »arretini«. Ова име се среќава и во правоаголна марка; секако, тоге од раниот период на неговото делување. Маркирањето »in planta реԁіѕ« упатува на тоа дека нашиова примерок не може да биде поран од Тибериевото владеење. стр. 75, сл. 23.

Белешки

  1. Во оваа прилика најљубезно и се заблагодарувам на Д-р. Гордана Цветкович-Томашевић, долгогодишен раководител на работите во Хераклеа за отстапениот материјал. ↩
  2. Основните податоци и поjмови за terra sigillata се користени од следните публикации: — G. Ballardini, L’eredita ceamistica dell ’antico mondo Romano, Instituto poligrafico dello Stato P. V., Roma, 1964. — E. Bonis, Die kaiserzeiliche Keramik von Pannonien I, Dissertationes Pannonicae, S. 2, br. 20, Budapest, 1942. — H. Comfort, Terra sigillata, Paulys Realencyclopädie der class. Altertumswissenschaft, Wissowa, suppl. VII, Studgard, 1940. — H. Comfort, Terra sigillata, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale, str. 803—835, Instituto della Enciclopedia Italiana, Roma, 1973. — H. Dragendorff, Terra sigillata, Bonner Jahrbücher XCVI/XCVII, Bonn, 1895. — E. Gose, Gefässtypen der röm. Keramik in Rheinland, Bonner Jahrbücher, Bonn, 1950. — J. W. Hayes, Late Roman pottery, The British school at Rome, London, 1972. — J. W. Hayes, Roman pottery from the Southe Stoa at Corinth, Hesperia vol. XLII, br. 4, American school of classical studies at Athens, 1973. — C. Johns, Arretine and Samian pottery, The British museum, London, 1971. — R. Knorr, Verzierte Sigillata der Zeit des Tiberius, Claudius und Nero, Germania 22, str. 14—24, 1938. — F. Oswald — T. D. Pryce, An Introduction to the Stud. of Terra sigillata, Farnporougt, Gregg Press, 1969. — A. Oxé/H. Comfort, Corpus Vasorum Arretinorum, Antiquitas, 3 str., 4, Bonn, 1968. Comfort, Terra sigillata, Paulys Realencyclopaddie der class. Altertumswissenschaft, Wissowa, suppl. VII, Studgard, 1940. weg? ragendorff, Terra sigillata, Bonner Jahrbiicher XCVI/XCVII, Bonn, es Син Gefasstypen der гот. Keramik in Rheinland, Bonner Jahrbiicher, Bonn, — J. W. Hayes, Late Roman pottery, The British school at Rome, London, 1972. — J. W. Hayes, Roman pottery from the Southe Stoa at Corinth, Hesperia vol. XLII, br. 4, American school of classical studies at Athens, 1973. ↩
  3. H. Dragendorff, Terra Sigillata, str. 43- 44, op. cit. ↩
  4. H. Comfort, Enciclopedia dell’arte... poglavie »F« Terra sigillata italo-settentrionale (della vale del Po), op. cit. u A. S. Fava, Una ignota produzione di Sigillata Padana nel museo di Bologna, RCRF Acta, vol. 4. 1962. ↩
  5. Види забелешка број 2. ↩
  6. F. F. Jones, The pottery, in Excavation at Gözlü Kule, Tarsus I, Princeton, 1950; H. S. Robinson, The Athenian Agora, vol. V, Pottery of the Roman period, Princeton, 1959; J. W. Hayes, Late Roman pottery, op. cit. ↩
  7. Види цитирана литература под бр. 2) и 6) како и следната: — O. Brukner, Osnovne forme i tehnike rimsko-provinciske keramike u Sirmiumu, Materijali VIII, Zenica, 1971. — V. Kolšek, Les nécropoles de Celea et de Šempeter, Inventaria Archaeologica, Jugoslavia, fasc. 16, 1972. — I. Mikl-Curk, Terra sigillata in sorodne vrste keramike iz Poetovija, Dissertationes tme IX, 1969. — I. Mikl-Curk, Terra sigillata iz dolenskih grobišč, Rasprave, Diss. VI, Ljubljana, 1969. — I. Mikl-Curk, Proučavanje rimske keramike v Sloveniji in rezultati tega proučevanja, Materijali VIII, Zenica, 1970. ↩
  8. Инв. бр. 2061. Дел од поголема, плитка чинија, недостигаат горниот дел од венецот — ободот, како и ногата. Глината е белузлава, компактна, премазот темноцрвен. Најверојатно, тоа е чинија со форма од типот Хејс 12 како и предходните два броја од каталогов (види 'абелешка бр. 20) стр. 74, сл. 17. ↩
  9. Инв. бр. 4176. Тоа е дел од венецот на чинија изработена од белузлава, мека глина. Премазот е темноцрвен, со послаб квалитет, излижан, особено од надворешната страна. Во средишниот дел на венецот, од надворешната страна, со колце се втиснати, надалеку, непрецизно, плитки рецки. Формата на оваа чинија е најблиска (иако нешто поедноставена) на типот Хејс 12 кој е датиран од 45(35)—65 год. (види забелешка под број 20). Меѓутоа, останатите карактеристики зборуваат во прилог на мислењето дека овој примерок е еден од поодоцнежните производи, ако не и доцнежноиталски (?) или имитација (?) стр. 74, сл. 18. ↩
  10. Инв. бр. 3583. Фрагмент од полусферна зделичка од типот со задебелен раб под ободот. Глината е кафејаво-розова, компактна, тврда, премазот портокаловоцрвен, мат. Во појасот меѓу самиот обод и задебелениот, раб под него се наоѓа аплициран флорален орнамент — цвет. Оваа зделичка како варијанта на полусферните здели со задебелен раб под ободот (види погоре, каталог бр. 9 и 10) е идентична и по облик и по декорација со типот 24 по Хејс, кој е дериват на типот Хејс 21 и како таков овој тип се јавува подоцна, односно од 50(45)—65 год., а и понатаму.21 стр. 74, сл. 19. ↩
  11. Фрагмент издвоен од студискиот материјал складиран во ќесе К-547. Тоа е мало парче од долниот дел и дното на цилиндрична чаша изработена од белузлава глина, премачкана со портокалово црвен, не многу сјаен премаз. Дното е вовлечено, опкружено со прстенесто задебелување наместо нога, а над него се врежани четири плитки канелури. Иако не е сочуван горниот дел — ободот, па формата и временската припадност се неизвесни, сепак, се чини дека оваа чаша со својот изглед припаѓа на типот Драгендорф 4/22.22 стр. 75, сл. 20. ↩
  12. Инв. бр. 4160. Мал фрагмент од венецот на сад со типично доцноаретински карактеристики: цврста глина, црвенкаста, фина, темноцрвен премаз, сјаен, со палициран орнамент под ободот — куче. Формата како и временската припадност се неизвесни. стр. 75, сл. 21. ↩
  13. Инв. бр. 2464. Фрагмент од дното на полусферна зделичка. Глината е белузлава до розова, премазот портокалово-црвен, сјаен од ватрешната, а мат од надворешната страна. На дното од внатрешната сочуван е печат »in planta pedis« C. MVRI. Тоа е C. AMVRIVS кој делувал во Арецо.23 Тој делувал во периодот од 20—60 год. од нашата ера. Во најраниот период тој изработувал и садови со релјефна декорација. Неговото име се јавува во повеќе облици со тоа што лигатурите, каков што е случајот кај нашиов примерок, се јавуваат во поодоцнежниот период. стр. 75, сл. 22. ↩
  14. O. Brukner, Osnovne forme i tehnike rimsko-provinciske keramike и Sirmiumu, Materijali VIII, Zenica, 1971. ↩
  15. V. Kolšek, Les nécropoles de Celea et de Šempeter, Inventaria Archaeologica, Jugoslavia, fasc. 16, 1972. ↩
  16. I. Mikl-Curk, Terra sigillata in sorodne vrste keramike iz Poetovija, Dissertationes tme IX, 1969. ↩
  17. I. Mikl-Curk, Terra sigillata iz dolenskih grobi§é, Rasprave, Diss. VI, Ljublja- na, 1969. — I. Mikl-Curk, Prouéavanje rimske keramike v Sloveniji in rezultati tega prouce- vanja, Materijali VIII, Zenica, 1970. — Iva Mikl-Curk, Uvozena rimska keramika, Katalog — Rimska keramika v Slo. veniji — Narodni muzej, Ljubljana, 1973. — P. Petru, Rimski grobovi iz Dobove, Ribnice in PetruSnje vasi, Rasprave SAZU Diss. VI, Ljubljana, 1969. — P. Petru, Pokus éasovne rasporeditve lonéenine iz rimskih grobov3 na Dolenjskem in Posavju, Rasprave, Diss. VI, SAZU Ljubljana, 1969. — Lj. Plesniéar-Gec, La necropole Romaine 4 Emona, Inventaria Archaeologica, Јиgoslavia, fasc. 10, 1967. — Lj. Plesni¢ar-Gec, Kronoloska determinacija keramike tankih sten s severnega Grobis¢a Emone, Materijali VIII, Zenica, 1972. — Lj. Plesniéar-Gec, Severno emonsko grobisée, Ljubljana, 1972. -- Б. Buxuh-Beaanunk, Нека обележја раноцарске керамике у југозападној па. нонији, Старинар Н. C. КІІІ—ХІТ, Београд, 1965. ↩
  18. J. W. Hayes, Roman potery from the South Stoa at Corinth, op. cit., T. 5 ↩
  19. Ibid., T. 82, f. 12. ↩
  20. Ibid., T. 82, f. 17, 19. ↩
  21. Тра. T. 82, Е. 19—25. ↩
  22. Tbidem. ↩
  23. Tbid., T. 84, f. 60. ↩
  24. Tbid., T. 84, f. 64. ↩
  25. Tbid., T. 83, f. 31. ↩
  26. Т. 84, f. 71. ↩
  27. Tbid., T. 84, f. 69. ↩
  28. Tbid., T. 83, E. 32 џ T. 84, E. 72. ↩
  29. Tbid., T. 83, f. 3436. ↩
  30. [Ibid., T. 78, E. 78 и T. 84, f. 74. ↩
  31. Dragendorff, op. cit., T. I, f. 4 u T. II, f£. 22; E. Gose, op. cit., T. 6, f. 89—91, Oswald—Pryce, op, cit., T. 50, f. 1—10. ↩
  32. Oxé/Comfort, op. cit., p. 129—130, н. 397; J. W. Hayes, Roman pottery from the South Stoa at Corinth, op. cit., p. 441—2, 445, T. 92, 93; Dragendorff, op. cit., p. 44, 24 Oxé/Comfort, op. cit., н. 2052; Dragendorff, op. cit., p. 44, 46; J. W. Hayes, Rom. Pottery from the S. S. at Corinth, op. cit., p. 455, T. 92. ↩
  33. The essential characteristics of the late Arretine sigillata are: simpler forms, almost poor decoration with applications and made with a small wheel, marking »in planta pedis«, excellent technological working, fine clay, yuauty glaze, orange-red color, mainly bright glossy surface etc. ↩
  34. large number of7 masters, who are known to have worked in Arrezo, made such a type of sigillata, however, in the post Augustan epoch the production of this ware was developed in the workshops in the valley of the river Po, hence its name5 »Padan terra sigillata.« ↩
  35. The late Arretine ceramic ware used to be exported to the regions at the Adriatic Sea or West Mediterranean (Nizza), as well as to various provinces of the Empire: Noricum, Pannonia, Achaia and, as it can be seen on our material, to Macedonia too. ↩
  36. its shape and quality this ware influenced the production of the contemporaneous centers making ceramics and those appearing later. This influence is ↩

Summary

The Late Arretine Terra Sigillata from Heraclea

When the production of elaborately decorated relief vessels, which florished in Arrezo in the epoch of Augustus, started dying out, a more modest form of terra sigillata appeared as the »late Arretine ware«. The production of this type began at the end of the reign of Augustus and at the beginning of the reign of Ti berius to become standard at the age of Claudius and Nero. obvious not only on the late Italic and western, Gallic, sigillata, but also on eastern sigillata A, B and C (Pergamon, Samos and Candarli sigillata), as well as on other still not identified, local ceramic types, whether they were imitations of forms, marking, decoration (although less frequently) etc.

In this work the late Arretine type of sigillata has been represented through the catalog survey of 23 fragments found in Heraclea.

The plates are represented by the following types:

— Haltern 2, ie. Hayes 4A and 4B (catalog No. 1 and 2)

— Ritterling 1, i.e. Haltern 4, ic. Hayes 6 (cat. No. 3 and 4)

— Hayes 7/8 (cat. No. 5, 6, 7)

— Drag. 15/17, ic. Haltern 3, i.e. Hayes ПС (cat. No. 11)

— Hayes 12 (cat. No. 15, 16, 17, 18)

The small bowls are less frequent. Their forms are:

— Hayes 18 (cat. No. 8)

— Hayes 21 as the subdivision of the types Drag. 24/25, i.e. Haltern 12 (cat. No. 9 and 10)

— Drag. 24/25 or more precisely Hayes 24 (cat. No. 19)

The forms of the cups are these:

— Drag. 26 or Hayes 23 (cat. No. 12)

— Ritterling 9, ie. Hayes 22 (cat. No. 13)

— Drag. 4/22 (cat. No. 20).

Unidentified forms have the fragments cat. No. 14 (perhaps Hayes 11D or Hayes 23) and cat. No. 21, 22, 23.

The dating of these vessels was mainly done after J. W. Hayes and on the basis of the rich find of these sigillata in Corinth, in Southern Stoa.

Two stamps »in planta pedis« have also been found with the names C. AM-