Macedoniae acta archaeologica 21 (2019) · стр. 463–475
Османлиски парични емисии од скопска тврдина
Содржина
- Владетели и номинали
- 1. Мангар, Бајазит I (1389-1402)
- 2. Мангар, Емир Сулејман (1402-1411)
- 3. Акча, Муса Челеби (1411-1413)
- 4. Мангар, Мехмед I Челеби (1413-1421)
- 5. Акча, Мурат II (1421-41/ 1446/51)
- 6. Мангар, Мехмет II, 1444/45-1451/81
- 7. Мангар, Мехмед II, 1444/45-1451/81
- 8. Мангар, Бајазит II (1481-1512)
- 9. Мангар, Бајазит II (1481-1512)
- 10. Мангар, Бајазит II (1481-1512)
- 11. Акча, Бајазит II (1481-1512)
- 12. Мангар, Селим I (1512-1520)
- 13. Мангар, Сулејман I (1520-1566)
- 14. Мангар, Сулејман I (1520-1566)
- 15. Акча, Сулејман I (1520-1566)
- 16. Мангар, Сулејман II (1687-1691)
- 17. Ноктал (20 пари), Махмуд II (1808-1839)
- 18. Yirmi para (20 пари), Абдулмеџид (1839-
Со обемните археолошки истражувања на Скопската тврдина, чија реализација започна во март 2007 година низ османлискиот културен хоризонт, откриени се остатоци од објекти за потребите на воените структури, основи од станбена архитектура и многубројни движни наоди кои сочинуваат забележителен процент од севкупните културни сведоштва.
Меѓу нив, откриените монети претставуваат релевантни докази преку кои се потврдуваат повеќеслојните културни хоризонти, одредени аспекти од монетарната циркулација и воено-населбинските активности на Скопската тврдина.
Иако засега ги презентираме парцијално, сепак преку нив во континуитет се потврдуваат паричните изданија на османлиските султани. Истовремено, тие пратставуваат највалидни материјални докази за воено-политичките и историски случувања во континуитет од времето на четвртиот султан Бајазит I (1389-1402)1 до десеттиот Сулејман I Законодавецот (1520-1566), потоа со повремени прекини до владеењето на Сулејман II (1687-1691).
Од поновиот период застапени се емисиите на султаните: Абдулхамид I (1774-1789), Махмуд II (1808-1839), Абдулмеџид (1839-1861), Абдулазиз (1861-1876) и др.
Во нумизматичката збирка при Музеј на град Скопје од претходните истражувања во тврдината (1967) регистрирани се само пет монети од времето на Махмуд II (1808-1839) и неговиот син и наследник Абдулмеџид (1839-1861).2
* * *
Нецело столетие по формирањето на Османлискиот бејлук (1299-1300) ослабените балкански држави по Маричката (1371) и Косовската (1389) битка ја губат самостостојноста, влегувајќи во границите на идната империја. За кус период Османлиите територијално се прошириле кон Тракија, Македонија и поголеми делови од Бугарија и Србија.
Периодот на османлиската доминација во Скопје се бележи од 1392 година, кога бил трансформиран во отворена градска населба од највисок ранг - шехер, додека тврдината ќе биде центар на воените структури - кала (кале).3
Покрај исклучително поволната географска и стратешка положба, Скопје низ вековите ќе има водечка позиција и како економски, трговски и транзитен центар на Балканот. Во периодот кога освојувачките цели на Османлиите се поместувале кон север, сосема очекувано новата власт ќе ја искористи положбата на Скопје. Тогаш градот ќе стане центар на воено краиште, односно управна единица од воен и привремен карактер, коишто османлиските власти ги организирале во пограничните области на Империјата. Значи, првите децении од османлиското владеење тврдината претставувала воено средиште од каде се подготвувале натамошните територјални проширувања на Империјата кон Србија, Босна, Црна Гора и Албанија.4
Низ вековите градот и тврдината биле подложени на промени во поглед на военото и адмистративно уредување. Од центар на воено краиште, подоцна нахија, за да добие статус на посебен санџак кон средината на XVI век. Скопскиот санџак, односно Скопје како негов центар во наредниот период ќе прерасне во еден од поважните османлиски воени и цивилни центри на Балканот.5
Без да навлегуваме во детални податоци околу поставеноста на османлиското воено уредување, кое претставувало примарен сегмент од целокупната државна организација, ќе ги наведеме единствено воените структури специфични за тврдините, во контекст на нашава студија.6
Азапи, била единица од лесна пешадија формирана уште пред јаничарскиот корпус и се користела како помошна претходница на османлиската војска. Се избирале по препорака во центарот на Империјата, а од XVI век се поставувале како чувари на тврдините со статус на војници и одредени примања. Нивниот број зависел од големината и важноста на тврдината која ја обезбедувале, но биле ангажирани и за други потреби, како изградба на мостови и прокопување на тунели. 7
Покрај азапи - пешадиски единици, во XV век се формирани и азапи во тврдините, коишто биле ангажирани како пешадиски погранични сили - serhad kulu. Единиците гонулије (gönüllü) и бешлије (beșliler) исто така биле стационирани во тврдините. Кон крајот на XV век функционирале како погранични сили (jerli kulu) регрутирани од автохтоното население на областа којашто ја обезбедувале и се исплатувале од управата на санџакот на која територјално припаѓале (цртеж 1).8
Под управа на диздарот во тврдините служеле и војници (хисар ери) и чувари кои се нарекувале азапи или фарисани.
Владетели и номинали
Со цел што попрегледно ги претставиме монетарните текови во тврдината се водевме пред cè, следејќи ги воено-политичките и историски моменти во Империјата и активности на османлиските султани, кои несомнено се рефлектирале на нејзината широка географска територија. Дистрибуцијата на османлиските пари во тврдината се поврзува првенствено со присуството на воените структури во неа.
Основачите на Османската Империја, според традицијата, ја поставиле државата врз основа на три примарни компоненти од суштинско значење за нејзиното натамошно опстојување и територјално проширување. Тоа била војската, монетарниот систем и верскосоцијалната хиерархија во структурата на нејзините поданици.9
Токму воената организација и монетарниот систем, се фактори кои условиле за релативно краток период малото погранично османлиско кнежевство да прерасне во империја, една од петте истакнати светски политички сили под чија контрола ќе егзистираат држави од три континенти.10
Иако, сребрената акча била основна османлиска парична единица, бакарниот мангар со пониска номинална вредност најверојатно во пораниот период се користел и за исплаќање на османлиските пониски воени структури, кон што нè наведува на нивната доминантна застапеност меѓу османлиските монети откриени на Скопската тврдина.11
Првите мангари во Империјата биле ковани од Мурат I (1362-1389) во тогашните центри на Империјата - Бурса и Едрене.12 Нивната продукција била контролирана, што значи се ковале во ограничени количини и за разлика од акчите не биле подложни на фалсификување.13
Со интензивирањето на воените дејствија и експанзионистичките цели на Империјата особено насочени кон северната граница, продукцијата на бакарните номинали значително се зголемувала.
Најраните мангари откриени на Скопската тврдина датираат од периодот на Бајазит I (1389-1402), кога во Скопје започнува времето на османлиското владеење.
Бајазит I, иако владеел кус период, пуштил во промет три типа мангари со специфични мотиви - три хоризонтални линии кои го симболизирале континуитетот на неговото владеење и петтострана ѕвезда, синоним за воени способности и постигнати цели (сл. 1).
Територјалната експанзија кон Балканот ја запрел Тимур (1336-1405), поразувајќи го Бајазит I во воените конфликти кај Анкара во 1402 година. Тогаш, Империјата опфаќала делови од Балканот, Румелија, но и од Анадолија, со која владеел најстариот син на Бајазит, Емир Сулејман (1402-1411).14
Неговите мангари на аверсната страна содржат нов декоративен мотив, тоа е претстава на тугра, монограмен печат на султанот. Тој од иконографски аспект е битен декоративен елемент, бидејќи за првпат во историјата на османлиската продукција ќе биде применет на парите ковани од Емир Сулејман и ќе остане до крај на османлиското монетоковање (сл. 2).
Наследените имоти, Бајазит I ги предал на управување на неговите помлади синови Мехмед Челеби (1403-1413) и Муса Челеби (1411-1413). Единствениот емитуван тип на акча за време на двегодишно владеење на Муса, регистрирана е меѓу монетите од тврдината (сл. 3).15
Наредниот период од безмалку 20-на години на интеррегнум, во османлиската историја се бележи како период на постојани немири околу освојување за престолот меѓу синовите на Бајазит I, но и заложби за обединување на Царството.
Целта ја постигнал Мехмет Челеби, обединувајќи ги териториите на Анадолија со тие на Румелија, по што се прогласил за султан Мехмет I (1413-1421). Меѓу откриените монети во Скопската тврдината располагаме со мангар кован во Едрене (сл. 4).
Засега, процентуално најзастапени се мангарите емитувани од Мурат II (1421-44; 1446- 51) ковани во Едрене, Бурса, Коња и др.16 По долгогодишните војувања успеал во 1430 година да го освои Солун и повеќе српски градови. Извесен период го отстапил управувањето на малолетниот син Мехмед II, но поради бунтот на јаничарите околу новите акчи, ковани со полош квалитет од претходните, бил приморан да управува со Империјата до крајот на животот (сл. 5).
За животот во тврдината во првите децении од османлиското владеење користиме податоци од архивски документи и Пописни дефтери од XV век, чии транскрипции од оригиналните нѝ пренесува Лидија Богоевиќ-Кумбараџи. Документот содржи детален попис на алати, оружје и прехрамбени продукти во Скопската тврдина, имиња на христијани кои работеле во неа и висината на нивните примања, изразена во акчи.17
Меѓу оригиналните документи од XVI и XVII век кои се чуваат во цариградските архиви транскрибирани и публикувани од Душанка Шопова се наоѓа и следниов: „За правилно
ползување на чуварите во Скопската тврдина”.18
Во 1453 година, по повеќегодишни обиди, Мехмет II (1444-46; 1451/81) успеал да го освои Константинопол и повеќе од дваесет независни територии, по што ќе биде наречен Fatih (Освојувач). Како апсолутен владетел на Империјата се водел со идејата да се владее со целиот свет. Се смета за основоположник на Царството на два континенти, Европа и Азија, со седиште во освоеното Костантиние (Истанбул), кој наредните четири столетија ќе остане нејзин центар.19
За неговото владеење биле ковани повеќе типови на мангари во Едрене и Бурса, подоцна и во Костантиние (сл. 6, 7).
Мехмет II извршил реорганизација на војската и администрацијата, спровел реформи во законскиот и даночен систем и одобрил отворање нови ковници. Успеал да ја зацврсти власта во Србија, освојувајќи го во 1455 година Ново Брдо, познат рударски центар.
Кон крајот на XV век производството на бакарни мангари е потврдено од речиси сите монетарници во кои се ковале и акчите. 20
Во 1481 година со поддршка од Јаничарскиот корпус со Империјата завладеал Бајазит II (1481-1512). Веројатно и во тој период Скопската тврдина била центар од каде се вршеле подготовки за нови освојувања кон Црна Гора (1496), Полска (1497-99), Венеција (1499/1504) и други (сл. 8, 9). 21
Во дизајнот на неговите мангари, покрај вообичаените, се содржат и нови декоративни мотиви со животински претстави, меѓу кои и рибата, симбол на ковницата во Тире, Република Турција (сл. 10).22 Во тврдината е откриена акча кована во Новар за владеењето на Бајазит II (сл. 11).23
Селим I (1512-1520) го искористил незадоволството на јаничарите (12000), ветувајќи им исплата од три акчи дневно доколку го поддржат неговото доаѓање на престолот. Тогаш, румелиските ковници биле попродуктивни заради потребата од зголемување на финансиските приходи неопходни за новите походи кон Египет, териториите на Мемлуците и Персија. Покрај султанска, ја понел и титулата на Шах (сл. 12).24
Темелите на Империјата биле поставени за време на Мехмед II, додека највисок политички, економски и воен прогрес бил достигнат за владеењето на Сулејман I Величествениот (1520-1566).
Претставува најмаркантна личност меѓу османлиските султани, десеттиот од нив, управувајќи со Империјата цели 46 години. Во османлиската историографија периодот од неговото владеење се именува како „златен период“.25 Успеал Империјата да ја воведе во сферата на европската политика, заземајќи страна при војувањата меѓу Карло V од династијата Хабзбурговци и францускиот крал Франсоа I.
Од неговата парична продукција во тврдината покрај мангари емитувани од Костантиние, Едрене, Халеп (сл. 13,14), застапени се и акчи ковани во Скопје, Новар, Кратово и други центри (сл. 15).26
Со успешните освојувачки походи на Сулејман I државата доживеала најголема територијална моќ, опфаќајќи и области од Унгарија, Персија, Сирија, Арабија и Северна Африка. Покрај реорганизација на државните институции и војската, султанот во 1536 година донел нови закони за рударство и ковање пари со прецизно дефинирани стандарди и услови за ковање. Истовремено, одобрил реактивирање на старите рудници и отворање нови ковници. Тогаш, Кратовскиот Регион познат по рудните богатства и активната ковница претставувал исклучително значаен центар за развојот на монетарната продукција во Царството.27
По повлекувањето на османлиските војски од Малта 1565 година и неуспешниот поход на Сулејман I кон Унгарија 1566 година бил прекинат османлискиот продор кон Европа и Средоземното Море, што условило нејзино забрзано територјално и политичко слабеење, коешто кулминирало многу подоцна, по битката кај Виена во 1683 година.28
Експанзионистичката политика и тенденција на постојано војување кон исток и кон запад водена во време на султан Сулејман I постепено ќе биде напуштана за владеењето на неговите наследници.
Бидејќи државните приходи биле значително намалени, но и расположивите количини од племенити метали, парите се ковале со cè полош квалитет, додека при трговските трансакции доминирале фалсификувани пари. Балансот меѓу побарувачката и понудата бил нарушен и со големиот прилив мексиканско сребро пренесено преку европските трговци на османлискиот пазар. Споменативе состојби предизвикале девалвација на сребрените пари и монетарна криза во периодот од 1585-86 година, чии последици несомнено ќе имаат негативен одраз во повеќевековното опстојување на моќната Империја и областите кои територјално ѝ припаѓале.29
Засега, со исклучок на откриените монети ковани од Мурат IV (1623-1640) и Ибрахим (1640-1648) се прекинува континуитетот во ковништвото на наредните девет османлиски султани. Најверојатно во тој период Скопје и тврдината го губат воено-стратешкиот примат, бидејќи османлиските војски веќе биле стационирани во Белград, Сараево и други поголеми центри поблиски до австро-унгарската граница.
„... Тоа е град со цврста и силна тврдина со двојни бедеми кои имаат петоаголен облик. Sидовите се високи до 50 аршини и го обиколуваат целиот град. На неа има 70 бастиони и три демир порти што се свртени кон југоисточната страна...”. Овие зборови ги запишал за тврдината познатиот турски патописец Евлија Челеби кој престојувал во Скопје во 1660/61 година.30
Како последица од зачестените воените порази, лошата економска состојба, значителниот пораст на финансиските расходи и намалените количини на сребро, монатарната криза кулминирала за владеењето на султан Сулејман II (1687-1691). Иако државата се обидела да ја запре девалвацијата и да ја намали вредноста на акчата, всушност преземените мерки дополнително ја влошиле состојбата.
За да се надмине кризата се исковала инфлаторна емисија на мангари, која за кусо време ќе стане доминантна на пазарот (сл. 16). Иако целта била да се зголемат државните приходи, спротивно од очекувањата, како последица се почувствувала општествено-економска нестабилност, незадоволство на војската и населението, но и значителен пад на вредноста на мангарот, за да се се прекине неговото ковање во 1691 година.31
Повеќе примероци од инфлаторни мангари откриени се со археолошките истражувања на Белградската тврдина меѓу кои застапени се типови ковани во Сараево и Костантиние (Истанбул)32 но и меѓу паричните изданија од Атинска Агора.33
Иако, во каталогот на Kabaklarlı N. се опфатени и претставени се мангари cè до владеењето на султанот Селим III (1789-1807)34 инфлаторните мангари ковани од Сулејман II се последни застапени меѓу монетите од Скопската тврдина.
Честите австро-турски војувања водени во скопската околина оставиле тешки последици во секојдневниот животот на населението, рефлектирајќи се на развојот на градот, патната комуникација и трговските релации.
По неуспешниот обид за заземање на Скопје во 1689 година австрискиот генерал Силвио Пиколомини го запалил градот, кога, без сомнение, настрадале и објектите во тврдината.35
Следниот податок за тврдината датира од 1771 година, во кој се споменува изградба на објекти за сместување на војската, со што се потврдува нејзиното натамошно стратешко значење.36
Кога заземањето и смените на војските ќе зачестат, тврдината и натаму ќе функционира како утврдување за одбрана и сместување на османлиската војска и при подоцнежното повлекување кон југ. Тоа ни го потврдува и оригиналниот план на тврдината каде што прецизно се исцртани објектите во неа, најверојатно од крајот на XVIII-XIX.37
Од тој период во тврдината се откриени парични изданија на султанот Абдулхамид I (1774- 1789), Махмуд II (1808-1839) (сл. 17), Абдулмеџид (1839-1861) (сл. 18), Абдулазиз (1861-1876) и др.
Меѓу откриениот нумизматички матерјал од Скопската тврдина помалубројни се сребрените акчи, но засега не е регистрирана ниту една златна монета. Застапени се ретки типови на мангари кои датираат од пораниот османлиски период, емитувани од повеќе ковници низ Империјата.
Сегашнава фаза на истраженост на монетите овозможува натамошно поцелосно проучување на сложената културна стратиграфија, градбените фази, историските прилики и поврзаноста со останатите многубројни матерјални наоди. Посеопфатна систематска анализа на нумизматичкиот матерјал, околностите на откривање на поединечните ретки типови, концентрацијата на ниво на сектори но и адекватни истражувања на архивска граѓа од османлиска провениенција и документи кои се однесуваат на пописите во тврдината и воената посада, во целост ќе ги отсликаат активностите во тврдината за време на османлиската доминација.
КАТАЛОГ
1. Мангар, Бајазит I (1389-1402)
Бакар, t - 1.88 g, r - 17 mm Ав. Бајазит с. на Мурат
Рев. Нека биде вечно .... орнамент Скопска тврдина, сектор 2. Референца: Kabaklari, N. 04-X-1/5*
2. Мангар, Емир Сулејман (1402-1411)
Бакар, t - 2.05 g, r - 16 mm
Ав. Tuğra /Монограмен печат
Рев. 806 /1403 Имињата на калифите Скопска тврдина, сектор 22.
Референца: Kabaklari N., 05A-X-01/06 (*)
3. Акча, Муса Челеби (1411-1413)
Сребро, t - 0.93 g, r - 14 mm
Ав. Муса син на Бајазит
Рев. Ковано /Едрене/ Нека биде вечно неговото владеење 813 / 1411
Скопска тврдина, сектор 8.
Референца: Kabaklari N., 07-Adr-08 *
4. Мангар, Мехмед I Челеби (1413-1421)
Бакар, t - 1.05 g, r - 14 mm
Ав. Мехмет Mehmed
Рев. 816/1413 Нека биде вечно неговото владеење Скопска тврдина, сектор 9.
Референца: Kabaklari, N. 05B-X-26/29*
5. Акча, Мурат II (1421-41/ 1446/51)
Сребро, t - 1.30 g, r - 13 mm
Ав. 825/1422 Мурат син на Мехмет Хан
Рев.Нека биде вечно неговото владеење, ковано во Едрене
Скопска тврдина, сектор 9.
Референца: S. Srećković, Akches I, 157/typ B I
6. Мангар, Мехмет II, 1444/45-1451/81
Бакар, t - 0.75 g, r - 13 mm
Ав. Султан Мехмет син на Мурат Хан
Рев. Нека биде вечно неговото владеење, 857/1453 ковано
Скопска тврдина, сектор 8.
Референца: Kabaklari, N. 07-Adr-08 *
7. Мангар, Мехмед II, 1444/45-1451/81
Бакар, t - 1.62 g, r - 13 mm
Ав. Мехмет с. 848 / 1451 Мурат
Рев. Нека биде вечно неговото владеење, ковано во Едрене
Скопска тврдина, сектор 9.
Референца: Kabaklari, N. 07-Adr-01 *
8. Мангар, Бајазит II (1481-1512)
Бакар, t - 2.74 g, r - 13 mm Ав. Бајазит Хан
Рев. Орнамент
Скопска тврдина, сектор 4. Референца: Kabakları, N. 08-X-137*
9. Мангар, Бајазит II (1481-1512)
Бакар, t - 2.90 g, r - 15 mm
Ав. Султан Бајазит с(ин) на Мехмет Хан Рев. Орнамент
Скопска тврдина, сектор 14.
Референца: Kabaklari, N. 08-X-60 (*)
10. Мангар, Бајазит II (1481-1512)
Бакар, t - 0.64 g, r - 13 mm
Ав.Риба
Рев. Нека биде вечно неговото владеење... Скопска тврдина, сектор 15.
Референца: Ölçer, C. 81
Kabaklari, N. 182
11. Акча, Бајазит II (1481-1512)
Сребро, t - 0.75 g, r - 11 mm
Ав. Султан Бајазит с(ин) на Мехмет хан
Рев. Нека му е славна победата, ковано во Новар 886/1481?
Скопска тврдина, сектор 22.
Референца: Srećković, S. II, 112/26
12. Мангар, Селим I (1512-1520)
Бакар, t - 2.09 g, r - 16 mm Ав. ..Костантиние...?
Рев. Орнамент
Скопска тврдина, сектор 21.
Референца: Kabaklari N., 09-Qos-37 (*)?
13. Мангар, Сулејман I (1520-1566)
Бакар, t - 2.05 g, r - 14 mm
Ав. (Костантиние) Орнамент Рев. Орнамент
Скопска тврдина, сектор 11.
Референца: Kabaklari, N. 10-Qos-44/46
14. Мангар, Сулејман I (1520-1566)
Бакар, t - 1.43 g, r - 13 mm
Ав. Орнамент
Рев. Ковано во Костантиние., 9 (42) / 1536 ? Скопска тврдина, сектор 15.
Референца: Kabaklari, N. 10-Qos-61
15. Акча, Сулејман I (1520-1566)
Сребро, t - 92 g, r - 10 mm
Ав. Султан Сулејман син на Селим хан Рев. Ковано во Скопје, година.. Скопска тврдина, сектор 22.
Референца: Pere, N. 209
16. Мангар, Сулејман II (1687-1691)
Бакар, t - 1.24 g, r - 19 mm
Ав. Tugra/монограмен печат
Рев Ковано во Костантиние 1099/1687 Скопска тврдина, сектор 15.
Референца: Kabaklari, N. 20-Qos-01*
17. Ноктал (20 пари), Махмуд II (1808-1839)
Сребро, t - 1.03 g, r - 21 mm
Ав. Tugra/монограмен печат и цветна декорација Рев. (25) Ковано во Костантиние, 1223/1825 Скопска тврдина, сектор 21.
Референца: Pere, N. 827-828
18. Yirmi para (20 пари), Абдулмеџид (1839-
1861)
Бакар, t - 3.20 g, r - 21 mm
Ав. Монограм (цветна декорација) год. 20 Рев. Нека му е славна победата, ковано во Костантиние, 1255/1839
Скопска тврдина, сектор 20.
Референца: Pere, N. 908 Референци:
Kabaklarlı, N. 1998, Mangir, Osmanlı imperatorluğu bakır paraları coins of Ottoman Empıe 1299-1808, Istanbul.
Kabaklarlı, N. 2005, Tirede darpedilen hayvan motifleri osmanlı mangırları,Türk Nümismatik derneği yayınları, Sevgi Gönül hatıra sayısı, Istanbul, 181-190. Nuri, P. 1968. Osmanlilarda Madeni Paralar. Istanbul. Ölçer, C. 1975. Nakışlı Osmanlı mangıları. Istanbul, 81 Srećković, S. 2000. Akches II (Volume Two), Beograd.
Белешки
- Co археолошките истражувања на Самуиловата твдина во Охрид меѓу останатите, откриени се 13 мангари кои датираат од времето на султанот Мурат I (Hüdavendigâr),1362-1389. ↩
- Бабиќ Б. - Микулчиќ И., 1967, 48-52; Бабиќ Б. -Микулчиќ И., 1983, 55-63; Mikulčić I. 1973,179-185; Винчиќ Ж.,1971, 29-46; Микулчиќ И.,1996, 298-309. ↩
- Бојаниќ Д.,1965/6, 5-17; Ѓорѓиев Д.,1997. ↩
- Bogoević-Kumbaraxi L., 1998, 222-225. ↩
- Ѓорѓиев Д.,1997. ↩
- Husić A., 2000,199-200. ↩
- İhsanoğlu E., 2004, 488. ↩
- İhsanoğlu E., 2004, 512 (превземено). ↩
- Hammer von J., 1979, 37. ↩
- Inalxik H., 1974. ↩
- Kabaklarlı N., 1998. Mangır. ↩
- Сречковиќ С., 1989, 53-67. ↩
- Srečković S., 2002, 37-41. ↩
- Hammer von J., 1979, 37-41. ↩
- Srečković S., 1999, I, 99. ↩
- Srečković S., 1999, I, 151-185. ↩
- Bogoević-Kumbaraxi L., 1998, 223. ↩
- Шопова Д., 1955, 40. ↩
- Hammer von J., 1979,151-233. ↩
- Винавер В., 1970, 46. ↩
- Nikolae E., 2003, 97-112. ↩
- Kabaklarlı N., 2005, 181-190. ↩
- Ivanišević V., 1999, 139-147. ↩
- Ölçer C., 1989. ↩
- Сречковиќ С., 1987, 77-144. ↩
- Srečković S., 2003, III. ↩
- Шериф А., 2001. ↩
- Hammer von J., 1979, 340-514. ↩
- Pamuk Ş., 2003, 43-44 (131). ↩
- Матковски А.,1991, 447. ↩
- Hammer von J., 1979, III, 34-61. ↩
- Поповиħ М. - Бикиħ В., 2004. ↩
- Miles C.G., 1962, 2-26. ↩
- Kabaklarlı N., 1998. ↩
- Винчиќ Ж., 1971, 41-44. ↩
- Kostić K., 1922, 21-22. ↩
- Планот се чува во Архивот на Република Македонија и е добиен преку меѓуинституционална сора ботка со Државниот архив на Република Турција во Истанбул. ↩
Summary
Ottoman Coin Issues from the Skopje Fortress
The large scale excavations of the Skopje Fortress which began in March 2007, have revealed remains of buildings for the needs of the military structures, foundations of residential architecture and large number of moveable finds which comprise significant number of the overall material evidence.
From the present knowledge and preliminary analysis of the discovered numismatic, the presence of copper mangars and the silver akçes in lower percentage is evident.
Although we present them partially, the coins continuously confirm the issues of the Ottoman sultans, and at the same time the political and historical events from the time of the fourth sultan Bayezid I (1389-1402) to the tenth sultan Suleyman I the Lawgiver (1520-1566), and onwards with some interruptions to the reign of Suleyman II (1687-1691).
From the more recent period, present are the issues of the sultans: Abdul Hamid I (1774- 1789), Mahmud II (1808-1839), Abdulmejid (1839-1861), Abdülaziz (1861-1876) etc.
During the analysis of the monetary flows in the fortress we were guided by following the military-political and historical moments in the Empire and the activities of the Ottoman sultans which undoubtedly reflected on its wider geographical area. The distribution of the money in the fortress is primarily linked with the accommodation of the military structures in it.
The present stage of research of the coins allows further analysis of the complex cultural stratigraphy, the construction phases, historical circumstances and the relation to the other numerous material finds. More comprehensive systematic analysis of the numismatic material, the context of discovery of individual rare types, concentration in the sectors, and adequate research of the Ottoman archives and documents which are related to the lists about the fortresses and their garrison, will completely reflect the activities in the fortress during the Ottoman domination.
Библиографија
- Бабиќ, Б. - Микулчиќ, И. 1967, Скопје.„Кале“, Археолошки преглед бр. 9, Београд, 48-52.
- Бабиќ, Б. - Микулчиќ И. 1983, Скопско Кале, Културно-историско наследство во СР Македонија XVIII (јубилејно издание), Скопје, 55-63.
- Бојаниќ, Д., 1965/6, Како Турците go презеле Скопје, Зборник на Музејот на gрад Скопје II-III, Скопје, 5-17.
- Винавер В., 1970, Преглед историје новца у Југословенским земљама (XVI-XVIII век), Београд.
- Винчиќ Ж., 1971, Скопската тврдина Кале, Културно наследство III, Скопје, 29-46.
- Ѓорѓиев Д., 1997, Скопје од турското освојување до крајот на XVII, Скопје.
- Ѓоргиев Д. - Николова Д., 2008, Скопската османлиска монетарница, Скопје.
- İhsanoğlu E., 2004, Historija osmanske države i civilizacije, Sarajevo.
- Ivanišević V., 1999, Dies for forging akches Bayezid II (1481-1512) of the Kratova mint, Macedonian Numismatic Journal 3, Skopje, 139-148.
- Ivanišević V.,1999a, Nalazi novca iz tvrđave Ras, Τvrđavα Ras, M. Popović(ed.), Beograd, 417-436.
- Иналџик Х., 1974, Османско Царство, Класично доба 1300-1600, Београд.
- Kabaklarlı N., 1998, Mangir, Osmanlı imperatorluğu bakır paraları coins of Ottoman Empıe 1299-1808, Istanbul.
- Kabaklarlı N., 2005, Tirede darpedilen hayvan motifleri osmanlı mangırları, Türk Nümismatik derneği yayınları, Sevgi Gönül hatıra sayısı, Istanbul, 181-190.
- Матковски А., 1991, Македонија во делата на странските патописци 1371/1777, Патопис на Евлија Челеби од 1660-1668, Скопје.
- Miles C.G., 1962, The islamic coins, IX, The Athenian agora, New Jersey - Princeton.
- Микулчиќ И., 1996, Средновековни gрадови и тврдини во Македонија, Македонска цивилизација, книга 5, Скопје, 298-309.
- Nikolae E., 2003, Monedele de cupru, Moneta otomană în Ţările române în perioda 1451-1512, Chișinău.
- Nuri P., 1968, Osmanlilarda Madeni Paralar, Istanbul.
- Padișahlar Ansiklopedisi.,1985, 1, Istanbul.
- Pamuk Ş., 1999, Osmanl Imperatorluĝu’nda Paranın tarihi, Istanbul.
- Поповиħ М. - Бикіħ В., 2004, Комплекс средњевековне митрополије у Београду, Београд.
- Ölçer C., 2006, Sultan Yavuz Selim Şah bin Bayazid Han Dönemi Osmanlı Sikkeleri 918-926 AH -1512-1520 AD, Istanbul.
- Ölçer C., 1975, Nakışlı Osmanlı mangıları, Istanbul.
- Сречковиќ, С.1987. Османлијски новац кован на тлу Југославије, Београд.
- Сречковиќ С., 1989, Новци османлијских владара учесника битке на Косову, Нумизматичар бр. 12, Београд, 53-67.
- Srečković S., 1999, Akches I (Volume One), Beograd.
- Сречковиќ, С. 2001. Ковање на пари во Македонија за време на Османлиите - монетите и монетоковниците во Македонија, Зборник на трудови од симпозиум, МАНУ, Скопје, 173-183.
- Srečković S., 2002, Ottoman Mints & Coins, Beograd.
- Srečković S., 2003, Akches III (Volume Three), Beograd.
- Стојановски А., 1989, Македонските gрадови во турското средновековие, Скопје.
- Schaendlinger C.A., 1973, Osmanische Numismatik, Braunschweig.
- Hammer von J., 1979, Istorija Turskog /Osmanskog/ Carstva, I, II, III, Zagreb.
- Husić A., 2000, Tvrđave Bosanskog sandžaka i njihove posade 1530. Godine, Prilozi za orijentalnu filologiju 40, Sarajevo, 1999.
- Шериф А., 2001, Рударството во Македонија во време на османлиските влијанија, Muhimme Defteri, No 39-30, Институт за национална историја, Скопје.
- Шопова Д., 1955, Македонија во XVI и XVII век, Документи од цариградските архиви (1557-1645), Институт за национална историја, Скопје.