Macedoniae acta archaeologica 21 (2019) · стр. 359–369

Римска војничка диплома од Скупи

УДК 378.2:355.11(37)(497.711)

МАЈА БАСОТОВА

Диплома е натпис преклопен во два дела, на начин да може да биде затворен и запечатен. Овој збор, пред cè, бил користен за назив на акти со јавно значење. Римските војнички дипломи претставуваат документ составен од две плочки од бронза на кој е врежан дел од одреден закон со кој императорот дава определени привилегии на војниците од помошните али и кохорти, флоти, а посебно и на некои војници од одредени легии кои го заслужуваат своето пензионирање под почесни услови (honesta missio). Овој закон бил гравиран на бронзена плоча и изложен на однапред определени места во Рим, на Капитол и од времето на Домитијан (81-96 год.) на Палатин зад храмот на Август. Војничката диплома е копија од бронзената плоча каде што фигурира името на војникот и лични податоци од воената служба. Сите војнички дипломи биле направени под ист модел, освен мали разлики во зависност од епохата или актот кој се издавал. Тие биле издавани од времето на царот Клавдиј (41-54 год.), па cè до почетокот на IV век од н.е. Дипломите започнувале со името на императорот кој ја доделува дипломата заедно со неговите титули. Потоа, описот на функцијата на војникот и на единиците од трупите на кои се доделува привилегијата, па воената провинција или местото во кое била базата на таа единица од трупите со името на гувернерот на соодветната провинција и бројот на годините на служба на војниците опфатени со тој закон, т.е дваесет и пет или повеќе.

Сите овие известувања се затворени во една иста фраза во која различните членови се обединети меѓусебно и се завршува со формулата quorum nomina subscripta sunt, која соопштува дека нивните имиња се долу потпишани. По оваа формула се спомнуваат војниците кои припаѓаат на иста единица кои по honesta missio од воената служба се вклучени заради привилегиите истакнати во дипломата. Следејќи ги набројувањата на привилегиите доделени на војниците, вклучувајќи го и разгледуваниот закон ius civitatis за тие меѓу нив кои cè уште не го добиле, се набројува и conubium или потврден брак со римско граѓанско право со првата жена која ја мажат по нивниот платен одмор, дури и ако таа припаѓа на класата на перегрини. Доколку, во спротивно, веќе биле во заедница, законот им овозможувал да го трансформираат овој брак во законска женидба. Законот мудро го ограничувал користењето на оваа привилегија на само еден брак за да се избегне поранешните војници да го злоупотребат ова право и да ги направат римски граѓани жените варварки, и да не ја искористат можноста за лесен и неограничен пазар со здобивање граѓанско право преку брак со нив, како и можноста потоа лесно да се разведат. Со дипломата децата и роднините на војниците доколку постоеле исто така биле корисници на тој закон. Потоа на дипломата е забележан датумот, денот и месецот во согласност со употребата меѓу имињата на конзулите. Cè што е изложено на дипломата претставува прецизна репродукција на царскиот закон, а тоа што следува не е ништо друго освен извадок на тоа што е битно за соодветниот војник кому се однесува копијата: името на војникот, неговото потекло, единицата во која припаѓа и името на претпоставениот. На крајот, дипломата известува за местото каде оригиналот е изложен и ја потврдува точноста на копијата. На една од внатрешните страни на дипломата бил репродуциран текстот од оригиналот. На другата страна, лево и десно од нишката која ги поврзувала двете таблички и била прикриена со седум печати од восок, до печатите се читале имињата на седумте римски граѓани кои ја потврдувале верноста на копијата и автентичноста на дипломата.1

Сл. 1. Римска војничка диплома од Скупи - надворешна страна.
Сл. 1. Римска војничка диплома од Скупи - надворешна страна.

За време на археолошките ископувања во 2008 година,2 на големиот термален објект во градската територија на Скупи, во аподитериумот на објектот, пронајдена е бронзена војничка диплома.3 Од дипломата е зачувана една плоча, првиот лист co димензии: 10.5 cm ширина и 13 cm должина. Дипломата е откршена точно на средината над двата кружни отвори низ кои поминувала бронзена плетена лента која ја спојувала со другата бронзена плоча. Плочата од дипломата е добро зачувана и по чистењето и конзервацијата4 се покажа текстот скриен под патината. Текстот на дипломата од надворешната страна (сл. 1) е читлив, поставен вертикално, а висината на буквите е од 0,3-0,4 cm.

Текстот на дипломата од надворешната страна:

IMPCAESDIVIHADRIANIFDIVITRAIANI

PARTHICI•N•DIVINERVAEPRONTAELIVS

HADRIANVSANTONINVSAVGPIVSPON

MAX TRIB POT XV IMP II COS IIII PP

EQVITIBQVIMILIINALXQVAEAPPELL I

VLPCONT~ET ITHRACVICTRET I HISP

ARAVAC ET CANNANCRET IIIAVGTHRAC

QVAEEST IN PANNSVPERSVBCLAVDIOMA

XIMOITEM I FLAV G BRITT~ET I THRAC

SAG VETET I PRAETORCRQVAESVNTINPANN

INFER SVB NONIO MACRINOET I CLAVD

NOVMISCET GALLFLQVAEESTINMOES

SVPSVBEGRILIOPLARIANO ET I FLGAES

QVAEEST IN MOES INFER SVB FVFICIO

CORNVTO ET FELIX MOESQVAEEST INGER

MANSVPSVBPOPILIOTEDONELEGQVIN

ET VICENPLVRIBVESTIPEMERDIMHON

MISS PER VARIVMCLEMENTEMPROCCVM

ESSENTINEXPEDITMAVR CAESQVORNOM

SVBSCRSVNTCIVITROMQVIEORNON

HABDEDITETCONCVMVXORQVASTVNC

HABCVMESTCIVI[TAS IIS DATA]AVTCVMIS

QVASPOSTDVXDV[MTAXAT SINGVLI]GVL[AS]PRKIVN

P SVFENATE SEV[ERO] [T]VLLIOTVSCO COS

ALLAE GALLFL CVIPRAEST

VLPIVS MAR[CE]LLVS

EX GREGAL[E]

]SIO [ ]F DIC[A?]L[ ] F DARD

DES]CRIPT ET RECOGNITEXTABVLAEREA

QV]AE FIXA EST R[OM]AE IN MVRPOST

TEM]PL DIVI AVG[VSTI]ADMINERVAM

Imp(erator) Caes(ar) divi Hadriani f(ilius) divi Traiani

Parthici n(epos) divi Nervae pron(epos) T(itus) Aelius

Hadrianus Antoninus aug(ustus) pius pon(tifex)

max(imus) trib(unicia) pot(estate) XV imp(erator) II co(n)s(ul) IIII p(ater) p(atriae)

5 equitib(us) qui mili(taverunt) in al(lis) X quae appell(antur) I

Ulp(ia) Cont(ariorum) et I Thrac(um) Victr(ix) et I Hisp(anorum)

Aravac(orum) et I Cannan(efatium) c(ivium) R(omanorum) et III Aug(usta) Thrac(um)

quae est in Pann(onia) super(iore) sub Claudio Ma-

ximo item I Fl(avia) Aug(usta) Britt(anica) et I Thrac(um)

10 sag(ittaria) vet(erana) et I praet(oria) c(ivium) R(omanorum) quae sunt in Pann(onia)

infer(iore) sub Nonio Macrino et I Claud(ia)

nov(a) misc(elanea) et Gall(orum) Fl(aviana) quae est in Moes(ia)

sup(eriore) sub Egrilio Plariano et I Fl(avia) Gaes(atorum?)

quae est in Moes(ia) infer(iore) sub Fuficio

15 Cornuto et Felix Moes(ica) quae est in Ger-

man(ia) sup(eriore) sub Popilio Tedone leg(ato) quin(is)

e[t] vicen(is) plurib(us)ve stip(endiis) emer(itis) dim(issis) hon(esta)

miss(ione) per Varium Clementem proc(uratorem) cum

essent in expedit(ione) Maur(etaniae) Caes(arensis) quor(um) nom(ina)

20 subscr(ipta) sunt civit(atem) Rom(anam) qui eor(um) non

hab(erent) dedit et con(ubium) cum uxori(bus) quas tunc

hab(uissent) cum est civi[tas iis data] aut cum i(is)

quas post(ea) dux(issent) du[mtaxat singuli sin]gul(as) pr(idie) k(alendas) Iun(ias)

P(ublio) Sufenate Sev[e]ro [T]ullio Tusco co(n)s(ulibus)

25[a]llae Gall(orum) Fl(avianae) cui praeest

Ulpius Marc[e]llus

ex gr[egale]

r]sio [ ] f(ilio?) dic[a ]Fl(avia) Dard(anorum)

des]cript(um) et recognit(um) ex tabul(a) aerea

30 qu]ae fixa est R[omae] in mur(o) post

[tem]pl(um) divi Aug(usti)] ad Minervam.

Императорот Кајсар (Цезар) Тит Аелиј Хадријан Антонин Август Пиј, син на божествениот Хадријан, внук на божествениот Трајан Партик, правнук на божествениот Нерва, врховен свештеник во петнаесеттата година од неговата трибунска власт, император по втор пат и консул по четврти пат, татко на татковината, на коњаниците кои војуваа во десетте коњанички крила (чети) кои се наречени: I Ulp(ia) Cont(ariorum) и I Thrac(um) Victr(ix) и I Hisp(anorum) Aravac(orum) и I Cannan(efatium) c(ivium) R(omanorum) и III Aug(usta) Thrac(um) која е во Pannonia Superior под Клавдиј Максим исто така I Fl(avia) Aug(usta) Britt(anica) и I Thrac(um) sag(ittaria) vet(erana) и I praet(oria) c(ivium) R(omanorum) коишто се во Pannonia Inferior под Нониј Макрин и I Claud(ia) nov(a) misc(elanea) и Gall(orum) Fl(aviana) која е во Moesia Superior под Егрилиј Пларијан и I Fl(avia) Gaes(atorum?) која е во Moesia Inferior под Фуфикиј Корнут и Felix Moes(ica) која е во Germania Superior под Попилиј Тедон легатот; кои служеа по дваесет и пет или повеќе години војничка служба и беа отпуштени со чесно разрешување и бидејќи беа во воен поход во Мавретанија Кајсариска (Цезарска) со посредство на прокураторот Вариј Клемент, чии имиња се долу потпишани, им даде римско граѓанско право кои тие дотогаш го немаа и законски брак со жените кои тогаш ги имаа во времето кога им беше нив дадено граѓанско право или со тие жени со кои подоцна ги донесоа, но (законски брак) само со една жена.

Сл. 2. Римска војничка диплома од Скупи - внатрешна страна.
Сл. 2. Римска војничка диплома од Скупи - внатрешна страна.

На 31 мај кога беа конзули П(ублиј) Суфенат Север и Лукиј Тулиј Туск. На војникот (- - - - -) сиј кој потекнува од Колонија Флавија на Дарданците, од коњаничката чета Флавија од Гали под команда на Улпиј Маркел. Препишано и проверено од бронзената плоча која е зацврстена во Рим, на ѕидот зади храмот на божествениот Август кај (статуата) на Минерва.

На внатрешната страна на дипломата (сл. 2) текстот е врежан во хоризонтален појас, тој е со неспретен ракопис со курзивен карктер, со висина на буквите од 0,3 cm и претставува фрагмент од текстот од надворешната страна.

Текстот на дипломата од внатрешната страна

IMCAESDIVIHADRIANIFDIVITRAIANI[PAR]

THIC N DIVINERVAEPRONT[HA

DRIANUSANTONINVSAVGPIVSPON

MAXTRIBPOTXV IMP II COS IIII PP

EQVITIB QVI MIL IN AL QVAE SVNT IN PANNON

SVPETINPANNINFER ET IN MOES SVPER

ETINMOESINFER ET IN[GERM SVP]QVIN

[ET]VICEN PLVRIBVE STIPEMERDIMHON

MISPERVARIVMCLEMENTEMPROCCVM

ESSENTINEXPEDMAVRCAESQVORNOM

SVBSCRSVNTCIVROMQVIEORNONHAB

DEDITETCONCVMVXOR QVASTVNCHAB

DEDITETCONCVMVXORQVASTVNCHAB

CVMESTCIVISDATAAVTCVMISQVASPOST

DVXDVMTAXSINGVL

Im(perator) caes(ar) divi Hadriani f(ilius) divi [Traiani par]-

thic(i) n(epos) divi Nervae pron(epos) T [Ha-

drianus Antoninus Aug(ustus) Pius pon(tifex)

max(imus) trib(unicia) pot(estate) XV imp(erator) II co(n)s(ul) IIII p(ater) p(atriae)

5 equitib(us) qui mili(taverunt) in al(lis) quae sunt in Pannon(ia)

sup(eriore) et in Pann(onia) infer(iore) et in Moes(ia) super(iore)

et in Moes(ia) infer(iore) et in [Germania superiore]quin(is)

[et] vicen(is) plurib(us)ve stip[(endiis) emer(itis) dim(issis) hon(esta)]

mis(sione) per Varium Cleme[nte]m proc(uratorem) cum

10 essent in expedit(ione) Maur(etaniae) Caes(arensis) quor(um) nom(ina)

subscr(ipta) sunt civ(itatem) Rom(anam) qui eor(um) non hab(erent)

dedit et con(ubium) cum uxor(ibus) quas tunc hab(uissent)

cum est civ(itas) i(i)s dat(a) aut cum is quas post(ea)

dux(iss)ent dumtax(at) singul(is).

Императорот Кајсар (Цезар) Тит Аелиј Хадријан Антонин Август Пиј, син на божествениот Хадријан, внук на божествениот Трајан Партик, правнук на божествениот Нерва, врховен свештеник, во петнаесеттата година од неговата трибунска власт, император по втор пат и консул по четврти пат, татко на татковината, на коњаниците кои војуваа во коњаничките крила, кои се во Горна Панонија, во Долна Панонија, во Горна Мезија, во Долна Мезија и во Горна Германија, кои служеа по дваесет и пет или повеќе години војничка служба и беа отпуштени со чесно разрешување и бидејќи беа во воен поход во Мавретанија Кајсариска (Цезарска) со посредство на прокураторот Вариј Клемент, чии имиња се долу потпишани, им даде римско граѓанско право кои тие дотогаш го немаа и законски брак со жените кои тогаш ги имаа во времето кога им беше нив дадено граѓанско право или со тие жени кои подоцна ги донесоа, но (законски брак) само со една жена.

Коњаничките единици кои се спомнуваат во дипломата

I Ulp(ia) Cont(ariorum) името го добила според за неа својственото долго и опасно копје (contus,i m). Регрутите во соединетата војска биле од различен национален состав и се состоеле главно од Хелветијци, Панонци и Тракијци. Таа била формирана пред II век, но Трајан повторно ја основал пред Дакиските војни, кога алата како гарнизон на a. I Augusta Ituraeorum ја добила ослободената стратешки важна Арабона во Panonia Superior. Положбата на Арабона, со широк поглед на пространиот терен на Дунав и најважната воена задача да се обезбедува западната страна на легискиот логор Brigetio, барала особено обучена трупа. Во Горна Панонија е потврдена на војнички дипломи од 133, 138, 148 и 154 година (CIL XVI, br. 76, 77; br. 84; br. 96; br. 104). Во Маркоманската војна која се одиграла во непосредна близина на Арабона, алата се покажала во најдобро светло. Еден дел од алата припаѓал и на комбинираниот корпус составен од панонски и германски гарнизонски трупи кои за време на Антонин Пиј биле пратени да го задушат востанието на Берберите во

Mauretania Caesarensis.5

I Thrac(um) Victr(ix) алата за време на Хадријан и за време на Антонин Пиј на војнички дипломи од 133, 138, 148, 149 и 154 година (CIL XVI, br. 76, 77; br. 84; br. 96; br. 97; br. 99) e потвредена во Pannonia Superior. Додатокот на името victrix го добила најдоцна во 133 година, а поводот за тоа била некоја победа. Со овој додаток оваа ала се разликувала од најмалку шест различни трупни единици со истото име и истиот број. Нејзиното седиште не е утврдено. 6

I Hisp(anorum) Aravac(orum) името потекнува од шпанскиот корен Arvaci или Aravaci. Додатокот Hispanorum се наоѓа на дипломи од 2 век. Потврдена е во Pannonia Superior во дипломи од 133, 138, 148, 149, и од 150 година од н.е. (CIL XVI, br. 76, 77; br. 84; br. 96; br. 97; br. 99. За време на Антонин Пиј (148/149-150) учествувала во походот во Мавретанија. 7

I Cannan(efatium) c(ivium) R(omanorum) оваа трупа чие име произлегува од фригискиот корен Cannenefaten за време на јулиско-клавдиевската династија се наоѓала во Germania Inferior, а од времето на Веспазијан до 90 година во Germania Superior. Со поместувањето на трупите кои учествувале во Трајановата Дакиска војна, алата дошла во Pannonia Superior. Тука е потврдена на дипломите од 116, 133, 138, 148, 149 и 154 година (CIL XVI br. 64, br. 76,77; br. 96, br.97; br.104). Гарнизонот на алата најверојатно се наоѓал во Gerulata. 8

III Aug(usta) Thrac(um) оваа ала во други дипломи била наречена и III Augusta Thracum Sagittariorum civium Romanorum. За време на Флавиевците била во Сирија, докажана на војничка диплома од 88 година (CIL XVI, br. 35). Поради исклучителна храброст била наречена Augusta. За време на Трајан дошла во Панонија, во првите децении на II век била присутна во Carnuntum. Нејзиниот престој во Panonia Superior е поткрепен со војнички дипломи од 133, 148, 149, 150 и 154 година (CIL 16, br. 76, 77; br. 96, br. 97, br. 99; br. 104). Учествувала за време на Антонин Пиј во мавретанскиот коњанички поход, а по враќањето таа го основала помошниот гарнизон на главната тврдина Adiavum, на исток од блискиот Brigetio.9

I Flav(ia) Aug(usta) Britt(anica), оваа ала е скратеното име за алата I Flavia Augusta Btitannica miliaria civium romanorum bis torquata ob virtutem. Алата прво се викала Augusta и додатокот на името настанал од гарнизонската провинција. Во 69 година таа од Британија била префрлена во Италија. Во наредниот период таа го зела името Flavia според некој флавијски цар. Во I век некое време алата била стационирана во Panonia Superior, најверојатно кај Vindobona. Во 114 година алата била дел од трупите на Panonia Inferior. Почесното име bis torquata ob virtutem или два пати овенчана поради доблест го добила поради нејзиното учество во војната против Партите. По оваа војна таа повторно се вратила во Долна Панонија. 10 За време на Антонин Пиј (148/149 до 150 година) покажала голема храброст во мавретанската експедиција. Се смета дека командатот на алата T. Varius Clemens, кој се спомнува и во дипломата од Скупи, загинал за време на нивното враќање од походот.11

I Thrac(um) sag(itaria) vet(erana) оваа ала била потврдена и тоа од средината на II век само во Panonnia inferior, на дипломи од 150, 151, 160 и 167 година (CIL XVI, br. 99, br. 112, 113; br. 123). Надвор од нејзината гарнизонска провинција учествувала во задушувањето на Мавретанското востание за време на Антонин Пиј, и во втората половина на III век го формирала гарнизонот на утврдувањето Campona. 12

I praet(oria) c(ivium) R(omanorum) алата од Рајна во 85 година била префрлена во Панонија (CIL 16, br. 31). Дел од оваа ала учествувала во Трајановата војна против Партите заедно со legio XV Apollinaris и cohors I Lepidiana. По оваа војна таа останала како гарнизон во Кападокија.13 За време на Трајан потврдена е на војничка диплома (CIL XVI, br. 54) во Moesia Inferior и како praetoria singularium. За време на Антонин Пиј таа била дел од трупите во походот во Ма вретанија, како што е забележано на дипломата од Скупи.

I Claud(ia) nov(a) misc(elanea), прекарот miscellanea зборува дека во трупата била вклучена и пешадија. Во I век била стационирана во Далмација. Таа била составена од Гали и Шпанци. Со легијата XI Claudia добила прекоманда во Германија каде што се задржала кратко време, зашто во диплома од 82 година од н.е. таа се спомнува како auxilia на германската војска и заедно со кохортите III Gallorum и V Hispanorum била префрлена во Мезија, заради првиот упад на Дакијците во Мезија.14 За време на Антонин Пиј е потврдена на војничка диплома во Горна Мезија (CIL XVI, 111). Нејзиното присуство во Горна Мезија под истиот владетел е потврдено и на дипломата од Скупи.

I Fl(avia) Gaes(atorum?) оваа ала името го добила според некој флавијски цар. За нејзината кратенка GAES како што е означена на дипломата од Скупи, би можеле да претпоставиме дека е Gaes(atorum), т.е ала составена од галски платеници кои носат gaesum, - долго и тешко галско копје за фрлање. За неа немаме други податоци, освен дека во времето на Антонин Пиј се наоѓала во Moesia Inferior под Фуфиќиј Корнуто и дека земала учество во походот во Мавретанија.

Felix Moes(ica) или означена како ala moesica felix torquata, била стационирана на Рајна во времето на Веспазијан.15 Почесното име torquata (или украсена со венец) веројатно го добила во некоја од Дакиските војни.16 Според дипломата од Скупи таа се наоѓала во Germania Superior под Попилиј Тедон легатот. Дипломата од Скупи е препис од законот на императорот Антонин Пиј (138-161) за време на конзулството на П(ублиј) Суфенат Север и Лукиј Тулиј Туск. Антонин Пиј прв пат ја добил трибунската власт 138 година, и тоа до 10 декември, која ја обновувал секоја следна година, cè до смртта 7 март 161 година.17 Според тоа, 15-тата трибунска власт ја имал меѓу 11 декември 151 година и 10 декември 152 година. Со означувањето pr(idie) k(alendas) Iun(ias), т.е пред првиот ден од јуни, дипломата може прецизно да се датира на 31 мај 152 година. Во истата година L. Tulius Tuscus, едниот од конзулите од дипломата, е забележан во хронолошкиот список на конзули кај Degrassi 18 меѓу имињата на конзулите: M. Acilius Glabrio, Cn. Cornelius Severus, M. Valerius Homullus, L. Claudius Modestus, C. Novius Priscus, L. Iulius Romulus, M. Servilius Silanus од таа година. Оригиналот на царскиот закон бил врежан на бронзена плоча зацврстена на ѕидот позади храмот на божествениот Август кај статуата на Минерва во Рим. Долниот лев агол од дипломата недостасува, каде што било врежано името на војникот кому е доделена дипломата. Од неговото име е зачувана само втората половина; тоа завршувало на sius. Moжe само да претпоставуваме дали тоа било: Caresius, Dasius, Ursius, Dionisius или некое друго име. Името Дионисиј (син на Петрониј) е потврдено во Скупи на надгробна стела пронајдена во село Чучер.19 Носителот на дипломата потекнувал од Скупи, односно од Colonia Flavia Dardanorum, како што е наведено на дипломата. Бил обичен војник и служел во коњаничката чета Alla Gall(orum) Fl(aviana) која ја предводел Ulpius Marcellus. Оваа коњаничка чета била стационирана во Германија. Во 99 и 105 година таа била под auxilia кои го создале долномезискиот гарнизон (CIL XVI, br. 44; br. 50). Според наоѓалиштето на дипломата од 99 година, Oltina меѓу Durostorum и Axiopolis, би можело да се претпостави дека таа била стационирана во оваа област. Кратко по средината на II век, делот од трупата се појавува во војничка диплома од 160 година (CIL 16, br.111) како постојан составен дел на горномезискиот воен сојуз, уште во времето на Хадријан при што коњаничката трупа не се среќава во долномезиските дипломи од 134 и 138 година (CIL XVI, br. 78, br. 83).20 Војничката диплома од 160 година е пронајдена во Бононија, која се наоѓала на Дунав на горномезискиот лимес, кај денешниот Видин. Постои веројатност дека алата била стационирана во оваа област.

Војникот од Скупи, најверојатно, по отслужувањето на воениот рок се вратил во своето родно место. Како припадник на Alla Gallorum Flaviana, која учествувала во походот во Мавретанија Цезарска, назначен на дипломата со останатите коњанички чети и заради посебни заслуги во истиот поход, добил римско граѓанско право и право на брак (civitas et conubium).

На крајот, би можело да се каже дека откривањето на војничката диплома од Скупи претставува еден нов документ за подобро спознавање на движењето и распростанетоста на коњаничките чети и имињата на нивните водачи пред и во 152 година од н.е., за време на владеењето на Антонин Пиј. Таа е доказ и дека припадници од колонијата Скупи биле дел од помошните трупи на римската војска. Дипломата од Скупи го надополнува и списокот од конзули кај Degrassi во 152 година, со името на конзулот P. Sufenas (Sufenat) Severus.

Белешки

  1. За римските војнички дипломи: Daremberg Ch. - Saglio Edm., T.II-1, 266-268. ↩
  2. Благодарност до д-р Марина Ончевска-Тодоровска, раководител на истражувањата поради отстапување на наодот кој го објавувам. ↩
  3. Дипломата се чува во Музејот на град Скопје, со инв. бр. 28532. ↩
  4. Благодарност до Билјана Бозаровска, која ја исчисти и изврши конзервација на дипломата. ↩
  5. Cichorius C.,1893, 1239-1240; Wagner W., 1938, 30-33. ↩
  6. Wagner W., 1938, 71-72. ↩
  7. Wagner W., 1938, 45-47. ↩
  8. Cichorius C.,1893, 1236; Wagner W., 1938, 24-25. ↩
  9. Wagner W., 1938, 73-75. ↩
  10. Cichorius C.,1893, 1235. ↩
  11. Wagner W., 1938, 23. ↩
  12. Wagner W., 1938, 69. ↩
  13. Cichorius C.,1893, 1258. ↩
  14. Cichorius C.,1893, 1237-1238. ↩
  15. Wagner W., 1938, 55-56. ↩
  16. Cichorius C.,1893, 1252. ↩
  17. Kienast D., 1996, 134-136. ↩
  18. Degrassi A., 1952, 43. ↩
  19. IMS VI, br. 111. ↩
  20. Wagner W., 1938, 37-38. ↩

Summary

Roman Military Diploma from Scupi

A bronze Roman military diploma was found during the excavations in the apodyterium of the large thermal building at the city territory of Scupi. Only the first page of the diploma has been preserved (Figs. 1 and 2). The military diploma belonged to a discharged soldier from colony Flavia of the Dardanians – Scupi, who received this document and was granted the right of Roman citizenship and legal marriage, after the deserved and honorable discharge from the army where he served for 25 years in the cavalry regiment Alla Galorum Flaviana.

The diploma is a copy from the law of the emperor Antoninus Pius (131-161 AD) issued on 27th of May, 152 AD, during the consulship of P(ublius) Sufenas Verus and Lucius Tullius Tuscus. The original text of the imperial law was engraved in a bronze plaque, attached on the wall behind the Temple of Augustus in Rome. The alae of the other meritorious soldiers who received diploma were written on the front side, next to the name of Antoninus Pius with all of his honorary titles as the emperor who awarded the diploma. The names of the alae are as follows: I Ulp(ia) Cont(ariorum), I Thrac(um) Victr(ix), I Hisp(anorum) Aravac(orum), I Cannan(efatium) c(vium) R(omanorum), III Aug(usta) Thrac(um), I Fl(avia) Aug(usta) Britt(anica), I Thrac(um) sag(ittaria) vet(erana), I praet(oria) c(ivium) R(omanorum), I Claud(ia) nov(a) misc(elanea), Gall(orum) Fl(aviana), I Fl(avia) Gaes(atorum?) and Felix Moes(ica). The list also contains the names of the provinces where they were stationed, the names of the leaders, and the merit for participation in the campaign in Mauritania for which they were awarded with the diplomas. Part of the text from the front side i.e. the provinces where the regiments were located, is written on the inner side of the diploma together with the name of the emperor mentioning the campaign in Mauretania.

This diploma represents a new archaeological and epigraphic find which brings new details in the existing knowledge about the spread and strategic movement of Roman cavalry units during the reign of Antoninus Pius, as well as for the legislative that regulated the duties and rights of the Roman army veterans.

Библиографија