Macedoniae acta archaeologica 20 (2011) · стр. 548–550

Александра Николоска, Дејството на култот на Кибела и Атис на спомениците од Република Хрватска

Илустрација, стр. 548

материјал -134 црно-бели фотографии,

вештвото -- култот кон Магна Матер, величе-

несува и читливиот стил на Николовска.

мистерија, а потоа и на неговото ширење во ка на Големата Божица и нејзиниот паредрос

римската култура.

Следното поглавје претставува преглед Атис и нивниот концептуален синергизам, како два спротивставени елементи во вечни-

на ширењето на култот на романизираната от креативен природен циклус, нагласувајќи

варијанта на фригиската божица во раниот империјален период во Панонија, Далматија, го дуализмот како основен концепт на спи-

Хистрија, односно на територијата на деритуалниот систем формиран околу култот

пешна Р. Хрватска. Носители на култот, кој на Големата божица, присутен во скоро сите негови манифестации. Следејќи ја суштин-

најсилно е потврден во крајбрежниот регион се дојденците, војската и трговците, најчесто

те мистерии, до оние поврзани со малоазиските Агдистис, Сабазиус, Ма и тракиските преку Аквилеја, но и од источните провин-

Кабири. Ориенталните, особено фригискиции. Разгледувајќи ги условите во кои се

те мистични елементи се забележуваат во шири култот на Мајката на Боговите, Нико-

фигурата на Атис како рефлексија на вечно ловска се надоврзува на предлошките за не-

обновливите природни сили и нему посветеговото брзо прифаќање во автохтоните ду-

ните ритуални практики, кои завршуваат со ховни традиции на локалното население во

кастрација на посветените galloi (imitatio ԁеі). наведените региони во праисторијата, особе-

Жртвувањето на бикови (tauroboilium) и овни но оние поврзани со култот кон плодноста.

(criobolum), иницијациски ритуал поврзан Понатаму, авторот ги разгледува манифеста-

со римската аристократија и империјалниот циите на култот во материјалната култура во

култ, го наоѓа своето место и во ритуалната римскиот период преку откриените Метроо-

практика на Кибела и Атис, пред се заради ни, епиграфските и надгробните споменици

сотериолошкиот и есхатолошки карактер. По и релјефните претстави во големите центри во Далматија како Vianep, Сениа, Денона,

општите карактеристики, авторот ги разгледува мистериските аспекти на култот на Ки-Бурнум и особено Салона, кои зборуваат за присутноста на култот кон Големата Мајка

бела и Атис на откриените вотивни спомении Атис уште во раниот империјален период.

ци во Р. Хрватска.

Следното поглавје се однесува на иконо-Сочуваните натписи ги откриваат епитетите

графија на Кибела и Атис врз основа на отна божицата, но и социјалната структура и потеклото на дедикантите. Осврнувајќи се

криените претстави во округлата пластика, релјефите и надгробните споменици открина институционалната организација на са-

ени на територијата на Р. Хрватска. Освен миот култ, авторот на крајот од ова поглавје

канонизираната, добро позната иконографија зборува за епиграфските споменици на кои се среќава највисоката свештеничката титу-

на Кибела седната на престол со висок нала — archigallus и навлегува во проблемот на

слон, вниманието е свртено и кон некои необични претстави на божицата и особено посебната форма на здружување — cognatio

на придружниците или атрибутите со кои е и dendrophoroi, како и во нивната улога во

претставена. Попатно, авторот го определува подигнување и одржување на култните места

и потеклото на спомениците, најчесто како или објекти посветени на божицата.

производ на локални работилници, покрај

Мистериските аспекти на култот се раз-

неколкуте импортирани примероци. Поголем гледувани во посебно поглавје. во кос ав-

простор во ова поглавје е посветено на претторот го појаснува карактерот на спириту-

ставите на Атис, чие почитување не секогаш е алниот систем на мистериските култови и

тесно поврзано со култот на Големата Мајка и култните активности кои ги разликуваат од

чија иконографија во голема мера е условена конвенционалните религии. Комплексноста

од локалните традиции. Атис на спомениците на спиритуалниот систем на мистериските

од Р. Хрватска се среќава главно на надгробкултови, покрај вообичаените ветувања за

плодност, спасение и повторно раѓање, овоз-

ните споменици, што го нагласува неговиот фунерарен карактер, а поретко во округлата можува и едно повисоко ниво на спознание

пластика. Авторот особено се занимава со преку тајните ритуали со мистичен карактер: иницијација, тајност, езотеричност, преку

иконографијата, симболизмот и алегориските претстави на Атис, разгледувајќи ги двата кои hieros logos се пренесува на посвстените.

основни типови: Afis tristis И Атис hilaris. Мистериските аспекти на култот на Кибела, ја поврзуваат со останатите слични религи-

Комплексната композициска структура претставена на фреската од Капитолиумот во озни системи во антиката, почнувајќи од СК-

Иадер (модерен Задар), каде Големата божистатичните звуци на тимпаните и кимбалите

ца е опкружена со четиринаесет фигури меѓу познати и во дионисиските церемонии, пре-

кои е насликан Корибант во екстатичен танц, ку езотеричните димензии на елеузинскиени споменици поврзани со нејзиниот култ. заради својата единственост, со право заслу-

Распространет преку дојденците (војската жува посебно поглавје. Мотивот на воини кои танцуваат во иконографијата на Кибела е раз-

и трговците) уште во 1 век од н.е., култот на Кибела и Атис е широко прифатен меѓу гледуван хронолошки, преку повеќе примери

локалното население во регионите на Илиоткриени низ Медитеранот. Се работи главно

рикум, развивајќи се во следните три века за комплексни претстави во релјеф, на кои

под силни влијанија на Истокот и Западот и божицата со corona muralis на главата и во-

создавајќи комплексен спиритуален систем, обичаените придружници, лавовите и Атис е

во кој можат да се издвојат извесни локалпридружена и со разни божества, меѓу кои и Корибантите, како и разни симболични еле-

ни елементи, различни од останатите делови на Империјата, особено манифестирани на менти кои го нагласуваат мистичниот аспект

разгледуваните споменици од материјалната на нејзиниот култ и тајните иницијациски це-

култура откриени во Далматиа и Панонија. ремонии. Присуството на воините во култот

Доброто познавање на митологијата и на Кибела, авторот понатаму го разгледува

религиозните системи на античкиот свет, од неколку аспекти: како дел од етиолошките

поткрепено со одбрана референтна библиогмитови, како дел од традиционалното прису-

рафија и одлично селектирани аналогии, кои ство на машкиот елемент во култот на божи-

ги надополнуваат илустрациите на предмецата или како носители на мистични ритуали

тите од материјалната култура од Р. Хрватска со иницијациско-екстатичен карактер.

Во заклучокот се сумирани предходните

преку кои се разгледани аспектите на култот на Кибела и Атис, го чинат овој труд многу поглавја. Како што потенцира авторот, кул-

повеќе од само „уште една толковна капка во тот на Кибела и Атис оставил длабоки траги

огромното море на културни манифестации во религиозниот систем на античкото население на територијата на денешна Р. Хрватска,

кои овие божества ни го оставиле“.

согледани преку повеќе од 120 досега откри-

Силвана Блажевска