Macedoniae acta archaeologica 20 (2011) · стр. 539–547
Основи на археологијата
ПРИЛОЗИ И РЕЦЕНЗИИ
натото ќе надоместат за сето она што не успеале заедно да го реализираат. Секако, оваа реченица не случајно е избрана како опозиција на познатата „иднината е пред вас“, бидејќи укажува на клучната улога на минатото во научниот живот на археолозите. Веројатно авторот тешко и можел да избере посоодветно мото за да го објасни потенцијалот на минатото и можноста за негово ползување во објаснувањето на светот на старите и современите култури. Со секојдневното навлегување на археолозите во иднината, се зголемуваат должината и комплексноста на минатото, а со тоа и одговорноста темелно да се разберат уште повеќе негови процеси и општества. Притоа, се повеќе се зајакнуваат период. Од тие причини, Гембл ја прави оваа
минатото беа од романтична и националитранспозиција на минатото во иднината, ток-
стичка природа, а методите на истражување повеќе се темелеа на „копање“ отколку на му заради можноста тоа да се истражува по-
„ископување“ на културното наследство. Се темелно и да се согледа од многу пошироки
разбира, археологијата во својот зародиш перспективи. Како што се менува иднината книгата и да го истакне нејзиниот потенцијал и натамошна еволуција се уште трагаше по
во подобрување на односот на македонските вистинскиот начин да се „пристапи“ кон ми-
археолози кон проучувањето и објаснувањето натото, та затоа и до некаде денес постои разбирање за недоследноста на т.н. екслузив-
на минатото и неговото културно наследство.
Книгата на Гембл, еминентен британски на археологија.
Но ваквата недоследност подеднакво во
археолог-палеолитичар, е превод од второто издание на англиски јазик ,,Archaeology: The истражувањето и толкувањето е се уште
Ваѕісѕ“ издадено за една од најреномораните присутна меѓу археолозите од целиот свет.
издавачки куќи од областа на археологијата од една страна, тоа е заради специфично-
„Routledge“ во Британија. Ова македонско ста на минатото и неможноста универзал-
издание е реализирано од еден помал тим, но да му се аплицираат идентични научни
кој мошне доследно се држел до концеппристапи. Меѓутоа, од друга страна, таа се
тот и содржината на оригиналното дело, должи и на недостатокот одговорност кон
и тоа: преводот е на Андријана Драговиќ, културното минато и слепото следење на
техничкото уредување на Владимир Тодосензационални наоди. И во двата случаи,
ров и компјутерската обработка на Дијана ваквото отстранување од вистинската насо-
Трајкоска. Тука особено треба да се истакнат ка на проучување и објаснување на минатото
индексот и преводот на книгата кои овозмоможе да е намерно или ненамерно, во завис-
жуваат одличен преглед низ основните конност од индивидуалните, локалните, регионалните или глобалните принципи, стреме-
цепти и термини кои ги ползува авторот, како и јасно следење на неговите идеи и дефинижи и можности. Токму затоа, оваа навидум
ции на археолошките процеси. Иако тука се мала книга се обидува да го универзализира
наведени техничките аспекти кои би требанашето перципирање на минатото и да го
ло да бидат составен дел од секоја преведе- „калибрира“ нашиот пристап кон неговото
на книга, сепак во овој контекст вреди да се истражување и толкување.
посочи нивниот квалитет, бидејки неодамна
„Основите на археологијата“
бевме сведоци на паушално и несериозно публикување на странски книги од областа
според Клајв Гембл
на историјата на уметността, и тоа во рамките на истиот проект 500 стручни, научни
Како дел од проектот на Министерството
книги и учебници од кои се учи на врвните, за образование и наука 500 стручни, научни
најдобрите и најреноминираните универзикниги и учебници од кои се учи на врвните,
тети во сад и Европската Унија.
најдобрите и најреноминираните универзи-
Иако навидум мала по својата димензија, тети во сад и Европската Унија, во 2009
оваа книга е многу богата со информации година издавачката куќа „Табернакул“ ја издаде книгата Основи на археологијата од
кои им се пренесуваат на читателите, те. на Клајв Гембл. Ова беше една од трите архе-
македонските археолози и сите љубители и олошки книги кои беа издадени во рамки-
истражувачи на минатото. Во неа се содржате на овој проект, а за кои имаше неколку
ни сите суштествени прашања и теми кои ги обработуваат археолозите, а даден е и збиен површни новинарски прилози и соодветни реакции на нив.1 Иако во таа пригода е на-
преглед за развојот на археолошката мисла правен кус осврт и на оваа книга. сепак не И
и нејзиниот удел во обидите за подоследно разбирање на културите од минатото. Оваа беше посветено доволно внимание во однос
книга е исполнета со многу букви и малку на значењето кое таа го има подеднакво за светската, но и за македонската археологија.
графикони, та затоа во првиот контакт со неа може да делува премногу апстрактно. Но. напротив. идејата на авторот била токму тоа, да го лиши читателот од непотребно шетање и „залажување“ со илустрации и да
Од тие причини, оваа рецензија има цел да се осврне на клучните сегменти и прашања во
" Наумов 2011. од имагинацијата како клучен фактор во арго сосредоточи во методолошките, мислов-
хеолошкото истражување. Овој збор сигурно ните и толковните процеси на археолозите и варијациите во нивната еволуција. За разли-
предизвикува одбивност кај повеќето архека од делата Археологија: теории, методи и
олози, бидејќи најчесто се врзува за нешто практики од Колин Ренфру и Пол Бан и Прин-
фиктивно и недокажливо. Но авторот во овој yunu на археологијата од Даглас Т. Прајс, из-
случај покажува дека во суштината на самата археологија имагинацијата игра клучна улодадени во рамки на горенаведениот проект, а кои се исполнети со бројни фотографии,
га, затоа што ниту еден археолог не ја позна-
цртежи и табли во контекст на четивото, во книгата на Гембл ова сликовито освежување е намерно избегнато. Би можело да се каже дека таа по својот научно-духовен карактер е многу повеќе „монашка“, отколку останатите две, кои зрачат и освојуваат со својата прагматичност. Секако, и не е случајно зошто е тоа така.
ва апсолутната вистина за одреден предмет, простор, локалитет или период. Додека тој прави реконструкција на она што е разрушено и искршено, врз основа на дадените наоди. објекти и контексти, тој замислува како тие изгледала во нивната автентична форма и амбиент. За разлика од физиката и биологијата, чии истражувања се вршат врз основа на по-
Доколку темелно се навлезе во „Основи на
вторливи експерименти на конкретни постоархеологијата“, може да се забележи дека таа
сечки материи или организми, археологијата е составена од две клучни целини, иако фор-
работи со веќе непостоечки култури чие мално е поделена во осум поглавја. Во прва-
однесување, навики и традиции не се актуелта тематска целина би влегле трите почетни
ни и проверливи. Бидејќи археологијата нема поглавја кои се однесуваат на прашањата за
можност да биде егзактна, таа својата метосуштественоста на археологијата и нејзините
личност ја темели на договорени стандарди видови и концепти практикувани или над-
во однос на доследноста на реконструирање минати во последните неколку векови. Во
на минатото. Оттука, не случајно Гембл тврди дека токму затоа археологијата создава втората група теми се прикажани основните категории кои ги обработува археологијата:
општо прифатено сеќавање кое може да биде луѓе, предмети. време, простор, промена,
формирано на локално, регионално или глостагнација, идентитет и моќ. Ваквата на-
бално ниво.
видум фиктивна поделба на книгата дава
А тоа го овозможуваат истражувањата на трите клучни компоненти на археологијата: одлична можност за концентрирање на читателот кон две есенцијални компонен-
предметите, пределите и она што археологи на археологијата - нејзината историја
зите го прават од нив. Токму последната компонента авторот ја смета за мошне важод една страна, и современите пристапи
на, бидејќи археолозите во голема мера се при истражувањето на наведените основни категории, од друга. Со други зборови,
занимаваат со толкување и критикување на парафразирајки го мотото на Гембл, книгата
толкувањата на своите претходници или сопокажува дека иднината на археологијата е
временици, а со цел да се дојде до што пово познавање на нејзиното минато.
доследно објаснување за предметите и пре-
За да го објасни минатото на археологијата,
делите. Одовде тој тргува кон историограф-Клајв Гемблја започнува книгата со основното
скиот преглед на археологијата, каде што ги есенцијално прашање „Што е археологија?“.
објаснува нејзините почетоци и еволуција Веројатно голем дел од читателите на оваа
што ќе придонесе во формирањето мноштво археолошки правци. Тоа всушност ќе биде и книга ретко си го поставува ова прашање, а мошне веројатно никогаш не пристапу-
вовед во следното поглавје „Колку археоловале кон историографско дефинирање на
гии постојат)“, со што дава одличен збиен археологијата при конечниот одговор. Затоа,
увид во повеќето главни археолошки приста-Гембл пред да почне да го образложува на-
пи. Како и повеќето светски еминентни автори на археолошки учебници, и Гембл хроностанокот и развојот на археологијата. тргнува она што се истражувало на локалитетот. 3aлошки ја дели археологијата на нејзините два основни развојни стадиуми: археологијата
тоа не случајно тука ги вбројува суштинскикако културна историја и антрополошка
те категории во археолошкото проучување: ентитетите, атрибутите, артефактите, груархеологија. Во однос на првиот развоен
пите, културите, притоа истакнувајќи ги стадиум, тој смета дека иако е одамна над-
типологијата (стилот и популарноста), минат со новите археолошки правци, сепак
стратиграфијата, серијацијата, тафономијата се уште е во голема мера присутен низ светот
и датирањето како круцијални методи во бидејќи се темели на најосновните сегменти
формирањето првични сознанија за овие каод истражувањето: ставањето на нештата во соодветен хронолошки и географски ред.
тегории. Како најсоодветен метод за обработка и толкување на сите овие сегменти на
Што се однесува до антрополошката
археолошко создавање податоци, тој ја прелархеологија, тој прави многу поголем осврт
дага теоријата на среден обем иницирана од и ги обработува сите позначајни аспекти на
Луис Бинфорд. Според неа, преку археолошнајактуелните археолошки пристапи: процесната, феминистичката, марксистичката, ТОЈІ-
кото сведоштво може да дознаеме што било ковната и неодарвинистичката археологија.
создадено во одредена култура и како, односно зошто тоа опстојувало. Таа формира од-Притоа, за сите овие правци тој ги образложува аргументите за нивната функционал-
лична основа во понатамошното одговарање на посложените прашања за процесите и проност, но и оние кои одат против нивните
маните во културата генерирани или манифепринципи. За разлика од Ренфру и Бан, кои се претставници на толковната археологија и
стирани преку луѓето, предметите, времето, цврсто ги застапуваат нејзините позиции во
просторот, промената, стагнацијата, идентинивното дело,2 Гембл, иако и самиот е при-
тетот и моќта.
падник на еден од овие правци?3 прави дис-
Токму овие компоненти се составнитанца и се обидува објективно да ги прикаже
от дел од втората концептуална целина на книгата. Обработени во пет поглавја, тие се нивните предности, квалитети, но и недостатоци. Секако, тоа тој го прави со цел да
мошне детално образложени во контекст на потенцијалот кој го нудат доколку се истрапокаже дека заради изнаоѓањето соодветни методолошки решенија тие се модифицирале
жуваат независно, а потоа се вкомпонираат од еден правец во друг. Притоа, тој приложу-
во целосната слика за локалитетот, културата или цивилизацијата. Едно од најинтересните ва свои согледувања за тоа како овие тековни
поглавја е посветено на истражувањето на правци можат понатаму да се унапредуваат со дефинирањето и подобрувањето на нивни-
луѓето и на начинот на кој тне фунционираат како единки или во рамките на некаков те критични точки.
општествен систем. Иако археологијата во
Во следното, трето поглавје, „Основни кон-
најголема мера е посветена на типолошко, цепти“, авторот ни ги прикажува сите клучни
временско и функционалното дефинирање сегменти во истражувањето на археологијата и доаѓањето до сигурни податоци. Тука
на предметите, сепак ова поглавје покажува дека се тие манифестација на луѓето и нивтој се осврнува на три клучни процеси во
ните намери и идеи. Од тие причини. предистражувањето: пред (кога се поставуват прашања и планови), за време (кога се при-
ложени се мноштво модели преку кои мостапува кон локалитетот) и по ископувањето
жат луѓето од минатото да се истражуваат, (кога започнува најголемиот дел од работата,
без разлика дали станува збор за индивидуи или социјални групи. Токму мрежите на завклучувајќи го документирањето, анализите
емното функционирање меѓу луѓето, како и и толкувањата). Тој прави прилично обемен осврт на последната фаза, во која всушност
посредството на односи, процеси и идеи преку предметите, се истакнати како најсилните се доаѓа до утврдување и дефинирање на
категории кои можат да обезбедат мноштво податоци за социјалните и симболичките
Ренфру и Бан 2009.
3 Gamble 2007. принципи или, пак, начинот на однесувањето
минатото, а кои играат клучна улога во комплексната интеракција меѓу луѓето и предна личностите и заедниците од минатото. Тука е посочен потенцијалот на историските
метите. Времето и просторот се составен и етнографските аналогии, но во контекст на
дел од интересот на секој археолог. Но вреформирање синџири, т.е. алки од процесот
менското и географското определување на на образложување, но не и како предуслов за
одредена култура не е единственото што треба да се истражува со помош на овие детерминирани и силни врски со она што се случувало меѓу предисториските или раните
две категории. Тие даваат многу повеќе посредновековни култури. Затоа, не случајно
датоци за еволуцијата или деградацијата на општествените форми и за тоа како тие се се предлага поопширно антрополошко раз-
рефлектираат врз предметите, т.е. објектите гледување на културите доколку навистина сакаме да разбереме од кои и какви луѓе тие
и идеите манифестирани преку нив. Тоа обебиле сочинети.
збедува мноштво податоци за обрасците кои
Следното, петто поглавје, е посветено на
се ползуваат за да се изгради одреден општепредметите, најконкретната форма податоци
ствен систем, што секако му овозможува на која ја ползуваат археолозите. Но Гембл овде
археологот да ги следи промените и тенденциите на истражуваната култура. Тоа е уште сака да потенцира дека предметите не се статична содржина која говори единствено за
подобро објаснето во наредното поглавје за нивните обележја и која треба да се ползува
промената и стагнацијата во рамките на единствено во формалното или елементарно-
едно општество или предметите и идеите то определување на истражуваните култури.
кои тоа ги произведува, односно генерира. Напротив, тој смета дека тие се клучен фактор
Тука е направен особен осврт на потеклото, во креирањето на археолошката имагинација
еволуцијата и миграцијата на луѓето како и менталните шаблони преку кои археолози-
клучна референца во менувањето на предмете ќе го толкуваат минатото. Затоа, тука се
тите, општествата и принципите во различни периоди. Притоа, стагнацијата е обработена тргнува од трите основни категории предмети (материјални, општествени и идејни) кои
како круцијален сегмент во обезбедувањето даваат информации за различни сегменти од
погодни услови за одржување на општествеедна култура, доколку неа сакаме да ја раз-
но утврдените норми и интереси на помалибереме во нејзината целина. Во тој контекст,
те или поголемите социјални групи. Токму особено големо внимание е посветено на сти-
тоа овозможува развивање и етаблирање на лот, кој иако доаѓа од сферата на интереси на
идентитетот и моќта, главните теми од последното поглавје. Иако навидум апстрактни историчарите на уметност, сепак овозможува увид во промените на предметите од сите
за истражување, тоа се клучните општественаведени категории. Имајќи предвид дека
ни форми преку кои се манифестира одредестилот се формира врз основа на технички-
на култура, со што се овозможува релативно те и општесвените дејства во една помала
лесно утврдување на доминатните социјални или поголема заедница, тој гради сопствена
или религиозни принципи во одреден региисторија за предметите, која, пак, се врзува
он. Затоа, независно се обработени родот, за различни процеси во даденото општество.
етницитетот, стилот и границите како суш-Изедначени со човечкото тело, предметите
тествени компоненти во афирмирањето на на тој начин добиваат своја биографија која
идентитетот и моќта. Тие се искористени и во обидот да се укаже дека се уште остануможе да се следи токму преку сите составни сегменти од нивното настанување, па се до
ваат доминантни во реализацијата на општенивната „смрт“, вклучувајќи ги: производ-
ствените интереси, па дури и во домен и на ството, функцијата, контекстот, размената,
современото користење или искористување употребата и преобразбата.
на археологијата за национални цели.
Следните три поглавја се однесуваат на многу посложени елементи од културите во
Кои се основите на археологијата?
позиција за наблудување и толкување на минатото отколку порано. Но прашањето е колку ние навистина ја користиме оваа позиција и
Оваа книга не учи на тоа како треба да се
до каде сме со поставувањето на основите на размислува за археолошкото минато, а при-
македонската археологија? Книгата навистина тоа и како тоа треба да биде истражувано и толкувано. Ова не е учебник за ископување.
овозможува да видиме дали ги следиме сов-Напротив, како што посочува и авторот,
рмените текови на археолошко истражување и постојат многу подобри дела кои можат да
на какви темели тоа сме го поставиле.
ги развиваат археолозите во таа насока. Ова
Основи на археологијата дава одличен кус и збиен преглед на историјата на дело ни покажува како да се однесуваме кон
археологијата, како и на археолошката мисла културното наследство и како него да го на-
и процесите низ кои таа минувала. Според сочиме во повеќе правци за да може што подоследно да разбереме одредена култура во
тоа, може да се направи аргументирана споредба кои од овие сегменти ги допрела маминатото. А тоа не се прави секогаш преку
кедонската археологија и дали таа некогаш, „мафтање“ со артефактите и афирмирање на нивната екслузивност. Големината на наоди-
од своето настанување до денес, ги сменила координатите и одела во насока со некој од те не е секогаш во нивната сензационалност
наведените археолошки правци. За жал, одниту, пак, во димензиите. Таа се состои во
говорот е негативен. Од своите почетоци, богатството на податоци што ги даваат на-
па се до најновите истражувачки кампањи и одите за одредена цивилизација, култура или
публикации, може да се забележи дека макезаедница. Тие податоци на повеќе нивоа се
донската „наука за минатото“ традиционалсодржани во самиот предмет, или како што
но припаѓа на археологијата како културна Гембл ќе каже, „во нивната биографија“. До-
историја. За овој стадиум на археологијата, колку навистина се навлезе во „животот“ на одреден артефакт, и тој се спореди со оној на
зачнат уште во деветнаесеттиот век, во неостанатите, тогаш е мошне веројатно да се
колку делови од светот постои костантна тенденција за нејзино надминување уште доближиме многу поблиску до начинот на кој
од крајот на шеесетите, кога се појавува Т.Н. тие биле ползувани и перципирани во време-
„нова археологија“, односно процесната, а то во кое се настанати. Тоа секако не води до
потоа и постпроцесната, феминистичката, мноштвото тековни правци во археологијата кои се обидуваат да опфатат разни сегменти
марксистичката, толковната и неодарвинистичката археологија. Досега, освен со ретки од „животот“ на наодите.
исклучоци, меѓу македонските археолози не
Заради тоа, книгата навистина објаснува која е основата на археологијата (изве-
постоеле индивидуи и школи кои следеле недено од оригиналниот наслов на книгата
кои од овие археолошки правци.
Секако, од една страна, оваа состојба не Archaeology: The Basics). Таа ги отвора сите можни форми на современо опсервирање на
треба многу да загрижува, бидејќи меѓу повеќето денешни земји од поранешниот предметите од минатото и последователно на
социјалистички блок на Југоисточна Европа индивидуите, заедниците или културите кои нив ги создавале и користеле. Оттука може
постои оваа тенденција за пасивно држање до археологијата како културна историја. Но, да се согледа дека основите на археологијата
од друга страна, она што треба да не подзасе многу пошироки и поцврсти отколку што
мисли се обидите во последните десетина тоа беше пред четириесеттина години. Тие
години за осовременување на археолошката основи овозможуваат градење нови методи
мисла меѓу одредени поединци, а некаде и и толкувања кои стануваат многу пологични
цели школи, во Бугарија, Србија, Словенија, и подоследни до она што се случучувало во
Унгарија и Полска. Таму веќе постојат заминатото. Археолозите сега имаат подобра
стапници на некои од овие современи текови, а во голема мера принципите на овие прав-
4 Barker 1982; McIntosh 1999; Feder 2004. убедување и поделба на археолози теренци ци се изучуваат и применуваат на универзитетите и теренските, односно кабинетските
и археолози теоретичари. аква вештачка неформална поделба не постои. Секој археолог истражувања. Вообичаено, најчест одговор за ваквата традициоалност во Македонија
може да е одговорен или неодговорен кон она што го работи, без разлика дали станува збор би бил, „па добро, тие се поразвиени и по-
за истражување на локалитетот, во музејското блиску до западните центри“. Но не е така.
депо или во кабинетот. Но секој археолог, во Промените во научните традиции доаѓаат
кој било од овие „научни амбиенти“, примепреку размислувањето и едуцирањето, тие не се купуваат секогаш со пари или, пак, се
нува толкување, односно изградена или интуитивна форма на теорија. Во речисис сите спроведуваат со државни закони. Напротив,
поглавја од книгата Гембл тоа постојано го читањето нови археолошки книги (кои се релативно ефтини или често достапни и бес-
посочува, а во почетокот и го изедначува со тн. археолошка имагинација. И оној кој раплатни во дигитална верзија), ги проширува
боти на локалитет толкува, односно користи хоризонтите и можностите на археолошко
толкување или теорија на она што го гледа, истражување и толкување, но и научна етич-
и на тој начин го документира и објаснува. A ност. Тоа секако ќе доведе до запознавање со
многумина сме сведоци дека ваквите толковновите методи и практики и нивна примена
ни опсервации знаат да бидат често грешни, во македонската археологија.
иако станува збор за најелементарно доку-
А токму оваа книга го овозможува тоа. Ја имаме тука и сега, и тоа на македонски јазик!
ментирање на наоди или објекти. Истото се таа е одлично преведена и мошне јасно го
случува и во кабинетската фаза, кога доаѓа до толкување на документацијата или, пак, на пренесува она што авторот имал намера да
публикуваните извештаи и нивните фотограни го каже и објасни. Единствениот проблем
фии и цртежи. Секој археолог, преку личните е тоа што е напишана во вообичаен стил за
познавања или убедувања, но и потенцијал за западноевропската археологија, но не и стан-
археолошка имагинација, ги објаснува нештадарден за археолозите од балканските земји. Како резултат на долгогодишната традиција
та во контекст на неговите теории и хипотези. на толкување на историјата на археологијата
Токму оваа книга прави обиди да пои нејзино постојано ревидирање во Брита-
каже на кој начин може најдоследно да се нија и сад, авторот директно оди во
„истренира“ нашиот потенцијал за архообјаснувањето на некои процеси и термини
лошко размислување и да се насочи кон кои не се доволно познати и јасни за архео-
повеќестрано научно наблудување на предлозите од балканскиот регион. Затоа, понеко-
метите, но и идеите градени во нив преку луѓето и заедниците кои тие ги изработувале гаш станува навидум неразбирлива клучната идеја или забелешка на авторот. Меѓутоа, со
и употребувале. Тоа подеднакво се однесува на „размислувањето“ пред, за време и пос второ препрочитување на некои реченици, како и со дополнителното информирање за
ископувањето. Имено, книгата покажува дека има многу повеќе „ископување“ откако наоархеолошките процеси и термини кои не ни се јасни, оваа книга може мошне конструк-
дите ќе бидат извадени од локалитетот и оставени во музејските депоа. Со ископувањето тивно да се ползува како учебник кој ќе не води низ развојот на археолошката мисла и
се регистрира нивната историја, но преку наќе не инспирира да внесеме нови и подослед-
тамошното обработување на артефактите ние всушност ја согледуваме нивната биографија ни методи во нашите истражувања.
Исто така, Основи на археологијата
и ја внесуваме во животот на нашите теории. A теориите можат и тоа како да бидат ОСНОруши и некои други догми во македонската археологија, односно покажува дека теори-
вани и универзлизирани, но никогаш апсојата с составен дел од секој археолог. Име-
лутно апликативни заради нивната врска со но, меѓу македонските, но и балканските
конкретен археолошки контекст или општеархеолози, постои традиционално апсурдно
ствени процеси. емен однос е тој со останатите членови во
Можеби затоа. Основи на археологијата е
заедницата, а последователно и кои форми на многу повеќе во полза на археолозите пред-
релации ги создава таа заедница во однос на историчари отколку на оние кои се занима-
еден помал или поголем општествен систем. ваат со подоцнежните периоди, иако не тре-
Тука се содржани основите на археологијата, ба да исклучи тоа дека таа е подеднакво ин-
токму преку следењето на процесите кои ги спиративна за сите оние кои го истражуваат
формираат индивидуите, социјалните групи минатото во која било од неговите фази.
или културите, манифестирани со помош на Предисторичарите немаат историски изво-
комплексните значења и функции на предмери преку кои можат да ги проверуваат своите
тите и објектите кои тие ги користеле. теории за културите од овие периоди, та затоа трагаат постојано кон идеалните методи
Затоа, оваа книга, иако мала, ни поставуза нивно доследно толкување. Не случајно
ва цврсти археолошки основи од кои натаму можеме да ја градиме археологијата преку најзначајните и повеќето книги од овој вид се напишани од археолози предисторичари.
нашето истражување. Со читањето на оваа книга минатото и не е толку далеку. Тоа е се-Што е многу интересно, сите тие се искусни
когаш под вас или во музејските збирки и до- „теренци“ кои ја фаворизираат теоријата, а не-
колку постои археолошка етика, тоа би трекои од нив и ги создадоа водечките правци во археологијата, како, на пример, Гордон Чајлд
бало да биде секогаш достапно за независно истражување. Ако се разбере комплексноста (марксистичката), Луис Бинфорд (процесната и етноархеологијата), Колин Ренфру (толков-
на културното наследство на старите популации и неговиот потенцијал за обезбедувањето ната), Ијан Ходер (постпроцесната), Џоан Геро
бројни одговори за сите стапи на човештвото, (феминистичката) или Стивен Шенан (неодарвинистичката). Бидејќи се темели на дел од
тогаш престои уште многу интересна и креативна археолошка работа, бидејќи навистина достигнувањата на овие клучни археолошки фигури, книгата на Гембл може да покаже како
„минатото е пред вас“.
да се дојде до посодржајни толкувања на мина-
Гоце Наумов тото кога се нема пишани извори, а тоа нели не секогаш се однесува само на предисториските култури. Но дури и кога има историски текстови и натписи, тие не се во секој случај релевантни за она што се случувало во одреден регион или некое населено место. Напротив, археолошките истражувања често даваат други перспективи, различни од она што е напишано од хроничарите. Археологијата се обидува да осознае какви се навистина луѓето и нивните дејства, а не како тие сакале или биле прикажани во свосто или некое друго време.
Основи на археологијата на Клајв Гембл потврдува дека археологијата е антрополошка научна дисциплина во чие средиште е човекот. A човекот најдобро себе си се реализира преку сопственото однесување, за што му се неопходни бројни предмети, објекти, време и простор. Тие всушност покажуваат каков е навистина човекот, и во каков за-
Белешки
Библиографија
- - кирилична - Наумов Г., 2011. Читајќи ја археологијата: прилог кон неколку книги преведени на македонски јазик. Патримониум 9-10: 139 - 150. Скопје.
- Праје Д., 2009. Принципи на археологијата. Скопје: Нампрес.
- Ренфру К., и Бан, П. 2009. Археологија: теории, методи и практики. Скопје: Табернакул.
- Barker P., 1982. Techniques of Archaeological
- Excavation. London: Batsford.
- Binford, L., 1972. An Archaeological1 Perspective. New York: Academic Press.
- Fagan B., 1997. In the Beginning: An Introduction to Archaeology. New York: Addison Wesley Longman.
- Feder K. L., 2004. Linking to the Past: A Brief Introduction to Archaeology. Oxford: Oxford University Press.
- Gamble C., 2007. Origins and7 Revolutions: Human Identity in Earliest4 Prehistory. Cambridge: Cambridge University Press.
- Gosden C., 1999, Anthropology and2 Archaeology: A Changing Relationship. London: Routledge.
- Greene K., 2002. Archaeology: An introduction. The History, Principles and2 Methods of Modern Archaeology. London: Routledge.
- Hodder I., 1991. Reading the Past. Cambridge: Cambridge University Press.
- Johnson M., 1999. Archaeological Theory: An Introduction. Oxford: Blackwell Publishers.
- McIntosh J., 1999. The Practical13 Archaeologist London: Thames and Hudson.
- Olsen B., 2002. Od7 predmeta do teksta: teorijske perspektive arheoloskih istrazivanja. Beograd: Geopoetika.
- Renfrew C., and Bahn P., 2005. Archaeology: The2 Key Concepts. London: Routledge.