Macedoniae acta archaeologica 19 (2010) · стр. 475–478

The Derveni Krater, Masterpiece of Classical Greek Metalwork, Princeton 2008

Илустрација, стр. 475

на Берил Бар Шарар, како еден од најдобрите

КО дело на супериорниот IV век пр. н.е.“ Во тој правец монографијата е поделена во девет познавачи на торсутските производи откриени во античка Македонија. Кратерот од

поглавја кои се задржуваат конкретно на кра-Дервени е нејзина преокупација во повеќе

терот, но има и такви кои обработуваат многу наврати, почнувајќи од 1979 година, така што

аспекти што на директен или индиректен нанеколкуте текстови на оваа тема ќе придоне-

чин се поврзани со него и овозможуваат несат за создавање на оваа широка и сеопфатна

гово објаснување во историски, уметнички студија за познатото ремек-дело.

или религиозен контекст. Текстот е просле-

Монографијата ,,Thc Derveni Krater:

ден со многу фотографии и речиси не постои Masterpiece of Classical Greek Metalwork“ e

страна без илустрација. На крајот се постаотпочната во 1996, при што се до 2006 се на-

вени 47 колор фотографии кои прикажуваат правени бројни хемиски и стилски анализи во

различни сегменти од кратерот.

соработка и со поддршка на повеќе американ-

Анализата започнува со преглед на ски и грчки институции. Во 2008 година кни-

значајните откритија во античка Македонија гата е отпечатена со средства од Von Bothmer

кои експлицитно го изразуваат афинитетот Publication Fond и Getty Foundation kako дел

на античките Македонци кон луксузни проод серијата Ancient Art and Architecture in

изводи, почнувајќи од крајот на VI веки Context.

кулминирајќи во ГУ век пр. н.е. Акцентот, се

Како што вели авторот на самиот поче-

разбира, е ставен на садовите за симпозиум ток: „Книгата e обид да се смести кратерот

кои стануваат омилени, поточно, редовни прилози во "испраќањето на аристократите“. во една историска перспектива, проучувајќи ја неговата важност за грчката уметност ге-

Всушност, традиционалните грчки пијанки во нерално и грчката тореутика особено. Ова е

македонскиот контекст добиваат и една нова димензија на ритуал со фунерарна тематика. едно проширување на досегашниот уметнички поглед на едно необично и предизвикувач-

Авторот нагласува дека без разлика дали се биле покојниците од гробовите A и B. дел од домашниот инвентар за сервирање

Коњската опрема во нивните гробови сугеривино или, пак, се поврзани со домашните

раа дека тне служеле во македонската слитна церемонии или ритуали, поседувањето на

коњаница. Интересно е тоа што гробовите се метални, вообичаено бронзени садови ја из-

датирани во втората половина на IV век, но разува материјалната обезбеденост на едно

содржат садови кои биле изработени во првасемејство.

та половина на истиот век или пак на крајот

Шко се однесува до вкусот, појавата на

од У век, како што е тоа случај со кратерот од голем дел од овие луксузни предмети треба

типот А приложен во гробот А.

да се бара во традиционално добрите врски меѓу Атина и Македонија, особено изразени

Во описот на кратерот и неговите технички особености, Бар Шарар го разгледуво трговијата со дрво. Сепак, кадос кратерите

ва секој сегмент посебно, при што се зади ситулите потврдуваат дека Атињаните по-

ржува на дизајнот и начинот на изработканекогаш изработувале и производи за извоз

та. Таа го анализира и натписот кој гласи „на кои го одразуваат духот на побарувачот.

Астиоун, синот на Анаксагора од Лариса“.

Бар Шарар го изнесува ставот дека крате-

Самиот натпис иницира дебата околу нарачарот од Дервени претставува форма измислена

телот на кратерот, сопственоста и покој НИКОТ во Атина околу 380-370 година пр. н.е., а из-

во гробот В. Имајќи предвид дека е израбоведена од големи мајстори кои ги познавале

тен во втората четвртина на ГУ век пр. н.е., и атинските и пелопонеските уметнички дострели. Дизајнот на кратерот е одраз на атин-

не е исклучена можноста оригиналниот сопственик да бил Анаксагора, а Астиоун да е скиот „богат стил“ негуван од уметниците

наследникот погребан во садот што би знакои биле под влијание на Фидија. Релјефните фигури на телото од садот се адаптации од

чело дека натписот е додаден отпосле. крајот на У и почетокот на IV век пр. н.е., чиј

Многу е веројатно овие луѓе да биле дел од влијателното семејство Алсуади од Лариса прототип е споменик со мермерни релјефи

кои имале традиционално добри односи со кој бил поставен на видно место во Атина.

Аргеадите. Нивното преселување во Лете Според тоа, кратерот од Дервени настанал

би се случило во времето на Филип П кој во втората четвртина на ГУ пр. н.е., поточно,

примил многу странци во елитните ἑταῖροι. околу 370 година. Работилницата каде што е

Постои и можноста да Астиоун или, пак, создадено ремек-делото би можела да биде

некој негов потомок кој го наследил кратерот во Атина, Коринт или Сикион.

и бил погребан во него, да учествувал во по-

Поставената теза е аргументирана во

ходот на Александар. Во тој случај тој би се следните поглавја, при што е нагласено дека

вратил дома во 329 г. пр. н.е. заедно со другиза целосно разбирање на културната и исто-

те ветерани. Во војската на Александар имариска важност на кратерот потребно е да се

ло околу 1800 тесалски коњаници, така што имаат во предвид три работи: (1) неговото

коњаниците од Лете кои ги спомнува Стефан откривањето во контекст од доцниот IV век,

Византиски би можеле да бидат Тесалци. Во (2) неговата сопственост, индицирана од натписот со тесалски дијалект изведен на работ

ваквите тези неопходно е да се земе предвид иконографијата на кратерот која има своена устието, (3) неговото уметничко наследство и морфолошки развиток од атинските

видна религиозна порака поврзана со смртта и повторното раѓање, како и актуелните рекратери од типот А.

лигиозни ритуали кај некои од Тесалците во

На поглавјето со деталниот опис на кра-

IV век.

терот од Дервени му претходи целосниот

Голем дел од монографијата е посветен преглед на гробовите откриени во Дервени

на развитокот на формата на кратерот со вои нивниот инвентар. Контекстот и прило-

лути. Почнувајќи со примероците од VI век зите изразуваат фамилијарни врски меѓу

пр. Н.е., преку бронзените и керамички крапокојниците и зборуваат за нивниот висок статус во македонското општество. Се сме-

тери од У век и оние претставени на монети, Бар Шарар ја следи еволуцијата на волутните та дека тие се Тесалци, меѓу кои најзначајни кратери. Посебно се задржува на кратерите

Целокупната анализа на процесот на изработка и декорацијата доведува до проценкаод типот А како директни претходници на кратерот од Дервени. Бронзените кратери од

та дека кратерот го направиле пет или шест типот A се јавуваат на почетокот од V веки

мајстори за време од 18 месеци. Устието е подеценни подоцна иницираат појава на црве-

себно направено и потоа залемено за вратот на кратерот. На крајот биле додадени фигунофигуралните кратери. Комплексните рачки кај бронзените примероци биле игнорирани

рите на вратот, сребрените и бронзените детали на телото, волутните рачки и бронзениод страна на атинските грнчари, но затоа пак се омилени кај црвенофигуралните кратери

те фигури на рамото.

Описот и анализата на релјефот од телоод IV век произведени во Апулија. Рачки од

то на кратерот не запознаваат со секоја од детипот А се среќаваат и кај неоатичките мер-

сетте фигури одделно. Секое движење, секој мерни кратери од | век пр. н.е., кои како свој

детај на облеката или израз на лицето е попрототип ги имаат класичните кратери воопшто. Сето ова е проследено со бројни при-

себно разгледан и се посочени соодветни аналогии. Целата аргументирана дискусија мери на бронзени и црвенофигурални ремек-

е со цел да се нагласи постоењето заедничдела кои денес се чуваат во светските музеи.

ки прототип (релјеф од храмот на Дионис

Кон крајот на У и почетокот на IV век се појавува тип на кратери, на кои припаѓа кра-

Елеутхерос) кој подоцна се реплицира во различни медиуми. Ловецот е идентификуван терот од Дервени. Релјефно изведените фигу-

како Пентеус, несреќниот крал на Теба кој се ри, ребрата на телото и вметнувањето на ма-

обидел да ги лови менадите и на крајот заврски во волутните рачки се најспецифичните

шил растргнат. Алузија на оваа случка се и иновации кои ги инкорпорира овој тип.

двете менади кои растргнуваат елен. Целата

Разгледани се и сите индикации, те. до-

иконографија на кратерот ги посочува послекази за постоење на кратери со високи уметнички атрибути кои вообичаено биле посве-

диците од отфрлањето на Богот на повторното раѓање. Животните претставени на вратот тени на некое божество и се чувале во храмовите, а биле изнесувани за време на проце-

и дното од кратерот имаат симболичен рассии како што прикажуваат некои црвенофи-

поред, во согласност со претставите од главгурални сцени. За значењето на овие крате-

ниот фриз. Така лавот со планот е поставен ри говори и фактот што тие се претставувани

над Дионис, женските пантери над менадина монети од V и IV век издадени од поеди-

те, машкиот пантер над силенот, а еленот нечни полиси. Во групата на ремек-дела мо-

како плен и овенот како жртвено животно се жеби најимпресивни се сребрените, односно

наоѓаат над Пентеус. Под нозете на Пентеус златните релјефни кратери кои Калексеинос

се наоѓа уште еден елен кого го напаѓаат гриод Родос ги забележал во Големата процесија

фони. Хтонските иконографски моменти се на Птоломеј Филаделфос во чест на Дионис

најдобро изразени преку маските на рачките на кратерот. Четирите машки портрети се од почетокот на Ш век.

идентификувани како Херакле, Хад, Дионис

Откако се детално разгледани сите денес

и божеството на реката Ахелоос.

достапни претходници и современици на

На крајот од монографијата се поставекратерот од Дервени, авторот се задржува на релјефно изведената декорација на садот.

ни завршните размислувања за оригинална-

Со научните анализи од 2000 година е ут-

та намена на кратерот, неговата секундарна врдено дека фигурите на телото се изведе-

употреба и работилницата која го изработила. Иконографијата упатува на фактот дека ни со исчукување на внатрешноста и надворешноста на садот. Всушност е потврде-

кратерот е нарачан од лице кое го негувало култот кон Дионис и на кое му биле мноно дека целиот сад не е лиен, туку е механички изведен со чукање на бронзен диск кој

Ty блиски идеите односно алузиите за повторното раѓање. Оттука се јавува религиозсодржел повисок процент на калај (1290), што придонесува најмногу за златниот сјај.

на поврзаност со златните таблети (ламели) најдени во гробови од У и ГУ век кои што но-

На крајот сакам само да напоменам дека сат есхатолошки пораки и се јасен израз на

овој приказ е индивидуален поглед на едно големо и исцрпно дело, кој можеби ги нема Дионисиовата ритуална практика. Финалната

доволно образложено и потенцирано сите намена на кратерот како урна воопшто не е

негови значајни сегменти. Сепак, целта на невообичаена, имајќи го во предвид стре-

приказот е само кус поглед на она што Бар мажот на македонските благородници кон хероизација со која се поврзуваат и погреб-

Шарар го донесува како новина во светсканите банкети. Дискусијата за работилница-

та наука и не е возможно идеално да ги пренесе целосната аргументација и дискусија. та разгледува уште неколку садови кои но-

За такво доживување единствениот начин е сат ссхатолошка порака и кои се стилски и

да се прочита монографијата „Кратерот од хронолошки блиски до кратерот од Дервени.

Дервени“.

Заклучокот е дека работилницата има импресивен опсег на производи за што, покрај

Гоце Павловски мајстори, се потребни и идеални технолош-

НУ Стоби ки услови.