Macedoniae acta archaeologica 18 (2008) · стр. 450–454
Примена на 3Д информатичките технологии во археологијата
во зависност од видот на објектот што се дигитализира (2Д/3Д/недвижен/движен), потоа од степенот на неговата зачуваност и, примена НА ЗД
секако, од потребата, т.е. начинот на кој дигиталната содржина би била користена. ИНФОРМАТИЧКИТЕ
Независно од бројноста и разновидноста на технологии
овие техники, сите имаат иста цел - стремеж
ВО АРХЕОЛОГИЈАТА
кон постигнување максимален квалитет во веродостојноста на репродукцијата на сни-
Информатичките технологии во археоло-
мениот запис.
гијата во Македонија, може да се каже, дека
Бидејќи термините информатички технологии и дигитализација се однесуваат на шизапочнаа да го заземаат своето место пред околу осум години, со појавата на првите диги-
рок спектар податоци и уреди за дигитален тални фотоапарати кои го претставија медиу-
запис, обработка и претставување на податомот фотографија во нова - дигитална форма.
ците, во овој прилог ќе се задржиме на на-
За некаков првичен почеток на компјутери-
шите досегашни постигнувања во сегментот зацијата на археологијата кај нас слободно би
„дигитализација и обработка на тродимензионални објекти“ и можностите што овој вид можело да се земе набавката на првиот пер-
записи ги нудат за археологијата.
сонален компјутер во Музејот на Македонија
Дигитализацијата на 3Д објекти, како пово средината на 90-тите години. Сепак, по
стапка, овозможува автентична репродукција 10 години активна примена на компјутерите
3D Scanning Noise Filltering
на формата, но и на волуменот на еден артеденешното корисничко ниво во нашите музејски институции се уште покажува огро-
факт, при што, благодарение на неговиот дигитален формат, тој може да се набљулува од мен технолошко заостанување во однос на
сите страни во реално време. Снимањето, посветот, каде што информатичките технологии и археологијата функционираат симбиотски,
точно, генерирањето на 3ЗД објекти се изведува на два начини: |. мануелно - со помош на развивајќи софистицирани методи во интерес
т.н. "САП“ апликации за креирање ЗДобјекти. на заштитата на археолошкото наследство.
Ваквиот начин е временски долг и сложен Ваквиот прогрес ги постави основите на новиот тренд, односно „дигитализацијата“ На
процес кој побарува искуство од професиокултурното наследство, нудејќи олеснување,
налец, а бидејќи креирањето на објектите забрзување и поедноставување на обработка-
се заснова исклучиво на неговата визуелна перцепција и уметнички сенс, автентичнота на податоците и конечно - на целокупниот процес на научната работа.
ста и веродостојноста во обликувањето, т.е репродукцијата на предметите се релативни; 2. автоматско генерирање на 3Д содржини со примена на уред - ЗД скенер. Овој уред овозможува брзо, едноставно и, секако, прецизно генерирање на 3Д објектите, при што заокружувањето на целокупниот процес побарува само дополнително процесирање, односно корегирање на дигиталната содржина до саканото ниво деталност.
Примената на вакви софистицирани уреди во документирањето отвора бројни можности не само во претставување на археолошките артефакти туку и во процесите на нивна презервација и научна обработка.
Како илустрација на споменатите можности, во оваа пригода ќе бидат претставе-
археолошки објекти
ни пионерските почетоци и резултатите на
ова поле кои Музејот на Македонија ги ре-
резултатите во формат прикладен за претставуализираше во 2002 година преку проектот
вање. Целиот процес е прикажан на сликата 1. „Виртуелни дигитални библиотеки“, во со-
Фазата на регистрација на содржините се работка со Електротехничкиот факултет од
состои во нивно спојување во еден целосен Скопје.
3Д објект (сл. 3), кој може да се набљудува од повеќе страни.
Во процесот на регистрација, објекот се
- Виртуелни дигитални библиотеки
претвора во МЕ5Н-ови, односно групи триа-
Виртуелните дигитални библиотеки претставуваат системи за прибирање и органи-
голници споени во просторот. Откако ќе се добие формата, следи процес на отстранување зација на бази обработени дигитални подато-
на вишокот триаголници добиени при тој ци. Работата со ваквите бази, во зависност од намената, ја овозможуваат различни софтвер-
процес, со што се прави оптимизација на објектот. Така, се намалува непотребното ниво ски решенија - интерфејси, со кои се обезбедува брз и едноставен пристап до податокот
на детали, што го прави објектот лесен за прикажување (рендерирање) на средно скап или групата податоци во базата. Оттаму, цел
хардвер. Со овој процес се добива објект кој на овој заеднички проект е развивање соодветно информатичко решение преку кое ќе
е погоден за приказ во реално време.
За рендерирање во реално време е разможат да бидат обработувани, а потоа и орга-
виена околина која се заснова на Директ X низирани во посебна база податоци, дигитализирани 3Д објекти.
(Direct X) технологијата од Мајкрософт.
За потребите на овој проект беше кори-
Пристапот кон моделите е реализиран како стен ЗД скенер од типот "Minolta VIVID
Актив X (Active X) контрола, со што е овозможено прегледување на објектите преку цд 200“. Утврдениот пристап за генерирање на
(корисничкиот интерфејс на оваа апликација ЗД содржини го дели тој процес во неколку фази: 1) 3Д скенирање 2) отстранување на
с претставен на сликата 6 или доколку КОНнеправилностите (шумот) при скенирањето,
тролата се вклопи на интернет страница пре- 3) спојување (регистрација) на резултатите 4)
ку интернет базираната виртуелна дигитална библиотека.
3Д процесирање (МЕЅН) 5) експортирање на Претставените постапки беа користени
Ваквиот пристап се заснова врз автоматиза формирање множество дигитализирани
зиран процес за утврдување на степенот на ЗД објекти, како основа на една хипотетич-
сличност на скенираниот предмет со другите ка база податоци или виртуелна библиотека
постоечки форми во „виртуелната библиотена 3Д археолошки објекти. Во оваа фаза, ко-
ка“. Така, по скенирањето на еден фрагмент ристени беа комерцијални копии од предме-
компјутерот автоматски ги мери неговите димензии и неправилност на формата, а поти од одделот за археологија во Музејот на
тоа овие податоци ги споредува со форми-Македонија, проследени со придружни текстуални информации.
те во базата на библиотеката. Наоѓајќи ја најголемата сличност на обликот од фрагмен-
Од аспект на документирањето на археолошкото наследство, имајќи ја предвид тро-
тот меѓу формите, на корисникот му е понудено најверојатното решение, поточно, фордимензионалноста на археолошките артефакти, ваква виртуелна библиотека би била
ма на која скенираниот фрагмент и припаѓал. секако најсоодветна. На овој начин сите ко-
Ваквиот процес ќе биде несомнено големо рисници, а овде мислам, пред се, на научните
олеснување во работата на археолозите, но работници, стручните лица и студентите по
имајќи ги предвид постоечките технолошки археологија, би имале далеку појасна прет-
и финансиски можности на нашите инстистава за материјата што ја проучуваат, осо-
туции останува само искрено да се надевабено ако се земе предвид и интерактивноста
ме дека транзицијата до ваквиот начин на на дигитализираните објекти која овозможува
документирање на археолошкиот инвентар набљудување на објектот во реално време
нема да трае предолго.
од која било произволно определена точка.
За крај, треба да се нагласи дека соработ-Следниот чекор во овој сегмент би била до-
ката меѓу Музејот на Македонија и Електротехничкиот факултет во Скопје, официстапноста на овие дигитални содржини пре-
јализирана во 2001 година, продолжува во ку интернет, што со оглед на големината на фајловите во 3Д виртуелната библиотека е се
континуитет и денес. Така, во нејзини рамки уште во фаза на проучување.
беа реализирани и други проекти во вид на
Сепак, ова не ги исцрпува можностите
семинарски и дипломски работи, обединети под истата цел - дигитализација на културношто виртуелната библиотека на ЗД објекти
то наследство на Република Македонија. Кај ги нуди. Имено, максималната прецизност со која ласерскиот зрак ги снима, те. ги забеле-
сите нив е очигледен високиот професионален жува формите, остава простор за развивање
пристап, потенцијал што нуди различни сометоди на компјутерска 3Д реконструкција
времени решенија во примената на постоечна предмети од постоечки фрагменти.
ките технологии во служба на археологијата, заштитата на културното наследство, како H ТОТ Големо Градиште кај с. Коњух, Кратовско во развојот на културниот туризам итн. Во (во изработка); 5. Дигитализација (3Д) на изоваа прилика ќе споменеме неколку проекти: ложбата „Праисториски дами“.
1. Виртуелна презентација (реконструкција)
на Римската вила од Стакина Чешма кај Ва- Горан Санев ландово; 2. Виртуелна реконструкција на ро- НУ Музеј на Македонија - Скопје тондата од локалитетот Големо Градиште кај
с. Коњух, Кратовско; 3. Виртуелна прошетка д-р Владо Трајковиќ низ Римскиот форум во Стоби (во изработ- Електротехнички Факултет - Скопје