Macedoniae acta archaeologica 18 (2008) · стр. 109–114

Наоди од Ѕунивер Прилог кон духовниот живот во неолитот

Содржина
  1. Низа култни предмети во Чатал Xy-
  2. TBAJAMKA JOVCEVSKA
  3. National Museum, Veles

За дел од наодите најдени при ископувањата на локалитетот универ кај с. Извор, според сите нивни одбележја со сигурност може ла се каже дека. биле употребувани во градењето на духовното живеење на населението од оваа неолитска населба. Предмет на нашето интересирање се наодите од Сондата 2 - јама (Т. I), Сондата 3 откоп 5 (Т. II), Сондата 5 откоп 5 - јама, Сондата 5 откоп 6 (Т. Ш), Сондата 8 откоп 1 (Т. ГУ), Сондата 13 откоп 6 и Сондата 13 откоп 4 (Т. V). Дел од овие наоди дозволуваат реконструкција и токму по тие наоди ќе расправаме.

Создавањето на овие предмети треба да го прифатиме како внатрешна, психичка историја на една култура, како производ на колективното доживување за претставата на светот во еден определен момент. Видено како израз на нешто неразбирливо. мистично и доста сложено духовно чувство, кое најприкладно може да се претстави со облиците на определениот симбол.

Ваквите наоди веќе И се познати на археолошката наука. Во археолошката литература особено место заземаат вучедолските седлести жртвеници.1 Консекративните рогови2 од Вучедолската култура се класична форма на жртвеник со типичен седлест облик и шилести рогови.

Жртвеникот од Сарваш.3 повеќе може да се смета за форма изведена од консекративни рогови. Еден жртвеник со седлеста форма потекнува од Винковци - Хотел.4 со заоблени и доста куси рогови.

Ке наведеме уште неколку наоди, кои на некој начин се поврзани со консекративните рогови. На Старчевачката култура припаѓа еден предмет од Црнокалачка Бара.5 Познати се наодите од Тел Армак (Tell Armak) од периодот на Караново 1.5 а познати се и доста примероци од територијата на културата Корош (K6rés)’. Моделите на рогови, условно можеме да ги Сонда 2 - јама: реконструкција Сонда 3 - откоп 5: реконструкција

Илустрација, стр. 110
Илустрација, стр. 110

наречеме консекративни рогови, најдени во Породин.8 Во Винчанската култура наоѓани се постаменти со рогови, во средината имаат отвор за насадување.9 Особено е интересен наодот од Сабатиновка во Молдавија. каде е откриено големо светилиште на раната Триполска култура, каде е најден престол од лепеж со навалник обликуван како осветени рогови.10

Развојниот пат на седлестите жртвеници (осветени рогови) може да се следи од раниот неолит на Блискиот Исток, па до бронзеното време, кога ќе се рашират по речиси целиот стар свет. Притоа, нивното култно значење по се изгледа значително не се изменило.

Голем прилог за познавањето на развојот на овој култен предмет, се големите откритија во Yaran Хујук (Catal Hiiyiik) во Анадолија. Ископувањата овозможија да се назрат корените и изворите на подоцнежните религиски предмети и симболи и да се воочи нивниот развоен пат.

Низа култни предмети во Чатал Xy-

јук се украсени со претстави на цели ze тш бикови, биковски глави и конструкции im, (клупи) во кои само се наденати биков- Ky С ски рогови.11 \ ЅЈ

Чатал Хујук е најстар извор за дос- ј та раната неолитска религија, но веро- % пој јатно овие верувања и симболи наста- \/ a нати се нешто порано и се постари од

неолитската револуција. Ако е тешко да сеследи потеклото на култните предмети од Чатал Хујук, многу е полесно да се следи нивниот подоцнежен развој и

Илустрација, стр. 111

Одбакарнодобниотслој наТепе Гавра (Тере Gawra),12 потекнуваат модели на рогови.13 Но најпознати и подеднакво славни како оние од Чатал Хујук, се ранобронзенодобните светилишта од Бејчесултан (Beycesultan). Веќе во првите сакрални градби од слојот XVII се појавуваат осветените рогови. Во Бејџесултан букранионот е преточен во

Сонда 5 - откоп 6: реконструкција

симболички приказ - седлест жртвеник. Ширењето на овис култни предмети од Исток кон Средоземјето, е констатирано одамна.

На Крит бронзенодобната цивилизација преполна е со осветени рогови, од монументални камени примероци, па до украси на накитот и керамиката.14 Преку Крит, консекративните рогови се појавуваат и во микенската цивилизација, каде несомнено имаат исто култно

Почитувањето на бикот и неговите симболички прикази, освстените рогови се составен дел на хтонските религии израснати меѓу првите земјоделци, одбележани со обожувањето на женското божество и нејзините пратители и атрибути. Токму во тие атрибути се назираат нејзините различни лица: животот и смртта, раѓањето и умирањето, земјата и подземјето. Бикот е носител и симбол на плодноста и придружник на божеството на плодноста. Букранионот со самата своја појава ја означува присутноста на хтонските сили и нивната неповиклива моќ како апсолутни господари на се постоечко, на животот и на смртта. Почитувањето на женското божество и хтонските сили е општа духовна подлога на религиските погледи на Стариот свет - од Инд до Иберија, оттаму присуството на говедото во култните предодредби го покрива истиот голем простор.16 !“ Conga 8 - откоп 1; реконструкција Сонда 13 - откоп 4: реконструкција

Илустрација, стр. 112
Илустрација, стр. 112

И наодите од локалитетот универ се вклопуваат во духовниот свет на праисторијата и протоисторијата на Европа. Идентичните манифестации зборуваат во прилог на трансмисијата на духовните вредности, најверојатно не баш во изворните, туку во локалниот приспособен облик. На тоа без сомнение влијаеле и локалните традиции.

Маршал Тито 22, Велес

trajanka_jovchevska@yahoo.com

TBAJAMKA JOVCEVSKA

National Museum, Veles

FINDINGS AT ZUNIVER - A CONTRIBUTION TOWARD SPIRITUAL

LIFE IN THE NEOLITHIC

Белешки

  1. Schmidt R. R., 1945, T.50.3; Dimitrijevié 5., 1977-1978, T.14, 1.: Hoti M., 1989, 33, 34, T.1, sl. 1,2, 1.2, 51. 1, 2a-b, T.4, sl. 1; Vucedol, 1988, 70, kat. br. 11. ↩
  2. Schmidt R. R., 1945, 36, T.18, 2, T.50, 3. ↩
  3. Praistorija IL, T.34, 1. ↩
  4. Dimitrijevi¢ S., 1977-1978, T.14, 1; Hoti M., 1989, 34, T.3. sl. 2; Vucedol, 1988, kat. br. 38, сл. на стр. 78. ↩
  5. Tasié N. - Tomic E., 1969, T.7, 2. ↩
  6. Kalicz M. - Raezky P., 1981, T.6, 5. ↩
  7. Kalicz N. - Raczky P., 1981, T.1, 6. ↩
  8. Grbić M., 1960, T. 6, 2, според T.38, 3; T.33. ↩
  9. Gimbutas M., 1982, 92-93, fig. 47, fig. 49. ↩
  10. Gimbutas M., 1982, 72, fig. 25, 26. се вметнати вистински рогови на говедо, 118, fig. 30. 121, fig. 33 - клупа со три пара рогови, светилиште VI, 14, 171, fig. 48 и Т.61-64. ↩
  11. Mellaart J., 1962, T.15a; Mellaart J., 1963, 45, fig. 1, 47, fig. 2, T.6b, светилиште VI, 61, 53, fig. 4, 62, бо. 8, 63, fig. 9, 64, fig. 10, 71, fig. 15, 76, fig. 17, 77, fig. 18; Mellaart J., 1964, 43, fig. 4, 51, fig. 9, 62, fig. 18, 63, fig. 19, 72, fig. 25; Mellaart J., 1967, T.16; спореди: Mellaart J., 1963, T.6b - светилиште VI, 6, 1, Т. 22, 1, 23 - глава од гипс во која се вметнати вистински рогови на говедо, 118, бе. 30, 121, fig. 33 - клупа со три пара рогови, светилиште VI, 14, 171, fig. 48 и T.61-64. ↩
  12. Diamant S. - Rutter J., 1969, 147-178. ↩
  13. Lloyd S. - Mellaart J., 1962, 29 и д, fig. 9, T.6. ↩
  14. Marinatos S. - Hirmer M., 1959, T.40 - knos, T.47 - knos, T.XXVIII, саркофаг од Agia Тријада, T.128, 129 - идолот од Газија, T.136, I, 137 - идолот од Karfija; Guthrie W. K. C., 1980, 860, fig. 4 - гема со представл на говедо. ↩
  15. S Marinatos 5. - Hirmer M., 1959, T. 205, T. 211: Rose H. J., 1963, 463 и понатаму. ↩
  16. Hoti M., 1989, 36-38. ↩
  17. е Нон M., 1989, 36-38. ↩
  18. Translated by: ↩
  19. Zoran Runéev ↩

Summary

Findings at Zuniver - A Contribution toward Spiritual Life in the Neolithic

For part of the findings discovered during the excavations on the site Zunover near v.Izvor according to all their marks with certainty can be said that they were used in building the spiritual living of the inhabitants in this Neolithic settlement. Subject of our interest are the findings in the Sondage 2 - ри (T.I), Sondage 3. excavation 5 (T.II), Sondage 5 excavation 5 - ри, Sondage 5 excavation 6 (T.III), Sondage 8 excavation 1 (Т.ГУ), Sondage 13 excavation 6 and Sondage 13 excavation 4 (T.V). Parts of these findings enable a reconstruction and according to those findings we will discuss the material.

Making of these object have to be accepted as internal, psychical history of one cultural, as a product of collective experience of the idea of the world at a certain moment. Comprehend as expression of something incomprehensible, mystical and quite complex spiritual sensation, which the most appropriate, can be shown with the shapes of a chosen symbol.

The development road of the saddled altars (konsekrativni rogovi) can be followed from the early Neolithic on the Near East, until the Bronze Age when will be spread out through almost whole old world. During that development their cult importance, apparently hasn’t change essentially.

The bull worshiping and its symbolic shows, konsekrativnite rogovi are integral part of the chthonic religions grown up amongst the first farmers, marked by worshiping the female deity and her escorts and attributes. Exactly in those attributes are appearing her different faces: the life and the death, the birth and the dying, the earth and the underground. The bull is a bearer and a symbol of fertility and an escort of deity of fertility. Bucranium with its appearance marks the present of the chthonic forces and their irrevocable force, as absolute master of all existing, of the life and the death. Worshiping of the female deity and the chthonic forces is a general spiritual foundation of the religious views of the Old World from Indus to Iberia, therefore the presence of the cattle in the cult predetermination, covers the same wide area.

The findings on the excavation site of Zuniver are fitting in the spiritual world of the prehistory and protohistory in Europe, Identical manifestations speaks in favor of the transmission of the spiritual values, most probably not exactly authentic, but in the local adapted form. Great influence on all this, without the doubt has the local traditions.

Библиографија