Macedoniae acta archaeologica 18 (2008) · стр. 153–174
Три нови некрополи од Гевгелиско
Содржина
Како кустос во Народниот музеј во Гевгелија во периодот од 1986 до 1993 година имав прилика да работам на повеќе археолошки локалитети1 во гевгелискиот регион. Покрај истражувањата на неколкуте локалитети! и многубројните рекогносцирања,2 куси истражувања изведов и на три некрополи. Тоа се:
- Бишов Јавор кај Смоквица - некропола од железно време;
- Раул (Стари Лозја) во Гевгелија - некропола од римско време;
- Брданов Камен кај Богданци, некропола од римско време.
Кусите истражувања што се изведени и малиот број наоди што се откриени, не дават можност одвоено да ги претставиме. Се работи за некрополи кои носат сопствен белег за расветлување на повеќе прашања од историскиот контекст на ова подрачје. Поради тоа, резултатите од истражувањата изведени на нив ќе ги претставиме 3a секоја одделно, раководејќи се притоа по хронолошки ред.
БИШОВ ЈАВОР, смоквица
(некропола од железно време)
Некрополата Бишов Јавор се наоѓа на десниот брег од реката Вардар, оддалечена околу | км североисточно од село Смоквица и околу 700 м јужно од мостот на реката Вардар (план 1). Некрополата е случајно откриена во 1979 година при копање бунар за наводнување. Во таа прилика е откриен еден гроб чии прилози се делумно зачувани.3 По откривањето, првите истражувања на некрополата се изведени во 1989 година.4 Во таа прилика се откриени 3 гроба кои се и тема на овој текст. На некрополата истражувања се вршени и во наредните години. Овде ќе ги претставиме гробовите и наодите откриени во првите истражувања на некрополата.
Гроб 1
Претставува конструкција циста од 7 делкани камени плочи, покриена со 2 камени плочи (останатите се дислоцирани со обработка на нивата). Димензии: 2.10 х 0.45 м. Ориентиран е во правец запад-исток. Гробот не е поплочен (план 2, сл. 1). Скелетот е слабо зачуван.
Гробни прилози:
- железен врв од копје, откриен кон средината на гробот (сл. 2a);
- венец од бронзена чинија, кон средината на гробот (сл. 26).
Гроб 2
Претставува конструкција циста од 10 обработени камени плочи и покривна полоча од три дела. Димензии: 1.90 х 0.40 м. Ориентиран е во правец север-југ. Гробот не е поплочен (план 3). Остеолошките наоди се многу слабо зачувани.
Гробни прилози:
- керамичен сад - бокал со косо засечена задна страна на вратот, откриен кај нозете на покојникот, работен на колце (сл. 3);
- железен врв од копје откриен од десната страна кон средината на гробот (сл. 4).
Гроб 3
Гробот се појави на 0.20 - 0.30 м од површинското ниво. Претставува конструкција. т.е. циста од 9 обработени камени плочи (план 4). Од покривната плоча зачуван само еден дел на источната страна. Веројатно комората на гробот целосно била покриена со покривна плоча.
Сл. 2 а, 6. Наоди од гроб |
но е дислоцирана заедно со содржината на гробот (остеолошките остатоци од покојникот и евентуалните гробни прилози) при обработка на нивата. Гробот не е поплочен. Димензии: 2.05 х 0.46 м. Ориентиран е во правец запад-исток. Гробни прилози и остеолошки наоди не се откриени.
Гробните конструкции од Бишов Јавор припаѓаат на веќе познатиот начин на градење на гробната комора, применуван во текот на VII-VI век пред н.е. во Долно Повардарје на некрополите Сува Река, Милци, Дедели, Глос, Лисичин Дол.5 Се работи за конструкции - цисти, кои за оградување на јамата и формирање на комората користат од 4 до 10 делкани камени плочи, по што комората евентуално се поплочува. По положување на покојникот и негово покривање со земја конструкцијата се покрива со една до четири делкани камени плочи.
Прилозите откриени во гробовите го претставуваат вообичаениот репертоар наоди откриени и кај другите некрополи во Долно Повардарје. Венецот од бронзен сад и железниот врв од копје откриени како прилози во гробот | се поставени кон средината на гробот. Нивната позиција открива дел од погребните обичаи. Имено, чинијата била поставена врз градите на покојникот веднаш по положувањето во комората, додека железниот врв од копје на истото место, но врз земјата што била нафрлена врз покојникот пред затворање на комората со покривните плочи. Од нив засега новина претставува бронзениот сад од гробот | (сл. 26). Од него се зачувани само фрагментирани делови од ободот, така што тешко може да му се определи формата, а со тоа и неговите типолошки карактеристики. При таква состојба оневозможено е да се зборува за карактерот на садот и неговата хронолошка припадност. Во секој случај, неговата највисока хронолошка вредност не отстапува од пред почетокот на У век пред н.е. (односно првата половина, гледано во поширока хронолошка
смисла). Од друга страна, оваа вредност претставува најниско хронолошко ниво од употреба на некрополата.
Ставањето бронзени садови како прилози
тео N
во гробовите присутно е на повеќе некрополи
во Македонија. Најпознати се тие во Требениште и Радолишта, претежно датирани во периодот од крајот на VI и У век пред н.е.6 Бокалот со косо засечена задна страна на вратот (сл. 3) претставува една од најзастапените форми садови на некрополите во Долно Повардарје од VII и VI век пред н.е.7 Неговото присуство во Бишов Јавор само ја потврдува припадноста на некрополата во ова време. Два железни врва од копја се откриени во гробот | (сл. 2a) и во гробот 2 (сл. 4). Тие се со долг лист и држач односно тулец, типолошки блиски на наодите од другите некрополи од Долно Повардарје и пошироко.8
РАУЛ (СТАРИ ЛОЗЈА), гевгелија
(некропола од римско време)
Локалитетот Раул (Стари Лозја) се наоѓа на северозападната периферија на Гевгелија (план 5). Претставува блага височинка што доминира над непосредната околина. На нејзиниот врв е изградена зградата на регионалниот затвор. Околу неа е распространета обработлива земјоделска површина, претежно насадена со лозови насади. Во текот на последните дваесеттина години овој потег на градот започна силно да се урбанизира, така што сега е окупиран речиси целиот јужен дел од локалитетот.
Некрополата за првпат е откриена во 1978 година при машинско подготвување на теренот за насадување на овоштарник во дворот на регионалниот затвор. Тогаш со куса интервенција од страна на Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата се забележани 4 гроба.9 Во текот на наредните десеттина години, обработувајќи ја површината пред затворската зграда, затворениците постојано наоѓале монети кои не се зачувани.
Повторна прилика за истражување на локалитетот се укажа во 1991 година. При копање темели за нов дел од затворската зграда, откриени се делови од градежен објект. По интервентните работи што беа преземени од страна на Народниот музеј од Гевгелија. беа откриени две гробници со централни гробови и еден гроб од римско време.!д10
Гробниците се лоцирани во централниот дел на возвишението, на неговиот најдоминантен дел. И двете се речиси со идентични димензии поставени една до друга. Иако се лоцирани една до друга, тие не се градени во ист временски интервал. Хронолошката разлика не е многу голема, ное сигурно дека припаѓаат на исто семејство. Тоа го потврдуваат позицијата. идентичните димензии, начинот на конструкција на гробовите и нивното идентично внатрешно обликување. Единствената разлика е што втората гробницата има влез, додека кај првата тој не е констатиран.
Гробница 1
Претставува затворен градежен објект со димензии 3 х 2.40 м. Ориентирана е во правец север-југ. Објектот е граден со речен камен врзан со варов малтер и претставува гробница во чиј средишен дел е сместен гроб. Зидовите на гробницата се различни по дебелина. Источниот зид е дебел 0.28 mM, додека останатите три, северниот јужниот и западниот зид се дебели 0.38 м. Бидовите на гробницата биле малтерисани со варов малтер чија дебелина на зачуваните места изнесува 2 см. Во долните партии, започнувајќи од подот, изработено е тенко цокле високо 0.30 м со дебелина | см. 5идовите на гробницата се зачувани до висина која на места изнесува 0.32-0.74 м. Темелите И се фундирани во карпеста здравица. Просторот меѓу зидовите на гробницата и гробот од сите четири страни претставува необ-
работена карпеста здравица, во која е исклесан гробот. Во гробницата се откриени многуброј-НН остатоци од речен камен, парчиња варов малтер и железни клинци. Тоа укажува на фактот дека зидовите на гробницата биле градени високо над земјата, така што служеле и како надземно обележје. Гробницата имала дрвена кровна конструкција покриена со кровни тули
(тегули).
Гроб 5 (од Гробница I)11
Гробот е поставен во централниот дел на гробницата вкопан во карпеста здравица. Претставува циста чии зидови се градени од речен камен врзан со варов малтер со дебелина 0.20 м. Во завршната обработка зидовите и подот на гробот биле обложени со добро обработени едноделни мермерни плочи дебели 2.5 см. Димензии: 2.15 х 0.80 х 0.80 м. Ориентиран е во правец север-југ. На северната страна на подот од гробот е поставена закосена мермерна плоча во функција на перниче. Таа ја зафаќа целата широчина на гробот. Гробот бил покриен со обработена камена плоча. Од неа се зачувани само мали фрагментирани делови расфрлани низ површината на гробницата. По положување на покојникот во гробот, покривната плоча била запечатена со варов малтер.
Остеолошките остатоци од покојникот не се откриени во изворна положба. Тие се расфр лани низ целиот простор на гробницата. Според 2 жена на возраст 35-40 години, една возрасна индивидуа со неодреден пол и возраст и јувенил 17-19 години.12 Тоа укажува на фактот дека гробот служел за повеќекратни семејни погребувања. Веројатно гробот бил ограбен уште во римско време.
со дебелина | cm. На средината на јужниот зид поставени се два мер-
" Антрополошката анализа ја изведе д-р Фаница Вељановска од Музеј на Македонија: Вељановска Ф.. 2000, 81. мерни блока со функција на скалила. Нивната должина ја определува ширината на влезот во гробницата. На горното скалило изделкана е дупка што претставува елемент за фиксирање на врата. 5идовите се зачувани до висина кои на места изнесуваат 0.80-0.90 м. Темелните партии им се вкопани во здравица, а дебелината им с еднаква на сите страни и изнесува 0.35 м. Недостасува само оној дел од зидовите што биле градени над земјата. Со оглед на многубројните остатоци од речен камен, поголеми парчиња варов малтер и железни клинци во внатрешниот дел на гробницата, висината на зидовите на гробницата биле градени над зем-
страна, зидовите и покривот на гробницата биле малтерисани. Како и првата, така и оваа служела како надземно обележје покриена со дрвена кровна конструкција.
Гроб 6 (од гробница П)
Гробот е поставен во централниот дел на гробницата вкопан во карпеста здравица. Претставува циста чии зидови се градени од речен камен врзан со варов малтер, со дебелина 0.20 м. Во завршната обработка зидовите и подот на гробот биле обложени со добро обработени едноделни мермерни плочи дебели 2.5 см. Димензии: 2.00 х 0.83 х 0.70 м. Ориентиран е во правец север-југ. На северната страна на подот од гробот е поставена закосена мермерна плоча, што ја опфаќа целата негова широчина. Таа имала функција на перниче за покојникот. Гробот бил покриен со обработена камена плоча, на страните запечатена со варов малтер. Од неа се зачувани само два фрагмента во изворна положба. Остеолошките остатоци и гробните прилози не се зачувани во изворна положба. Тие се расфрлани низ целиот простор на гробницата. Според антрополошката анализа. констатирани се остатоци од четири индивидуи: маж на
Гробни прилози:
- фрагмент од мермерна статуа (потколеница); димензии: вис. 32 см (сл. 13a);
- фрагменти од керамичен сад бокал, со топчесто тело, широк висок врат, и една држалка која ги врзува венецот и стомакот на садот; димензии: зачувана вис. 21 см (сл. 136);
- фрагменти од керамичен сад бокал, една држалка ги соединува работ и стомакот на садот
- бронзена тока од ремен (сл. 1Зг);
- фрагмент од пирамидален тег (сл. 13д);
- кружен тег (сл. 13);
- КЛИНЦИ (сл. 139).
Гроб 7
Претставува конструкција градена со ЅИДОВИ ОД речен камен врзан со варов малтер со дебелина 0.22 м. Во завршната обработка зидовите биле обложени со 4 обработени камени плочи од бел варовник. Дното е поплочено со еденоделна камена плоча и покриено со исто таква едноделна плоча. Димензии: 1.77 x 36. Ориентиран е во правец исток-запад. Остеолошките остатоци на покојникот14 се уништени и расфрлани низ целата површина на гробот. Според антрополошката анализа во гробот била погребана жена на возраст 50-55 години.
Гробни прилози:
- фрагменти од керамичен сад - чашка со една држалка. (сл. 14а);
- фрагмент од керамичка светилка. (сл. 146),
Конструкциите на објектите и гробовите во нив од Раул претставуваат одраз на гробовите од етажен тип, претежно карактеристични за периодот од I - III век од н.е. Во овој период се применувал обичај на погребување преку кремирање на погребните остатоци од покојникот. Се работи за правоаголни или елипсести јами,15 на чиј централен дел е всечена уште една помала, исто таква по форма јама. Во неа се положувале кре" мираните остатоци од покојникот и гробните прилози. Формата на објектите и гробовите во нив од Раул се градени аналогно на овие форми етажни гробови.16 Во прилог на ова оди и фактот што како и помалите варијанти и овие од Раул се вкопани во земја, од што произлегува идентичниот начин на градење на гробната комора. Единствено е различен начинот на употреба. Додека стажните гробови за положување на кремираните остатоци на покојникот се граделе за еднократна употреба, гробовите од Раул се градени за повеќекратна семејна употреба преку инхумирање на покојникот. Самиот факт што зидовите на објектите се фино малтерисани со цокле изведено во нивниот долен дел, како и присуството на многубројниот градежен камен, клинци, парчиња покривни тегули и малтер откриени во внатрешниот дел на објектите, дозволува да заклучиме дека имале надземен дел покриен со дрвена кровна конструкција. Тоа врдуваат остатоците од четири скелети и двете скалила на втората гробница што водат во внатрешниот нејзин дел.
Ваквиот тип надземни гробници познати под името area тасепа Cincta, биле претежно градени во текот на I-III век од н.е.17 Погребувањето во овие гробници се вршело со инхумација, додека кај идентичниот подземен етажен тип гробови од истото време се применувало кремирањето како начин на погребување. Во Македонија засега идентични објекти се откриени само во с. Ново Село, Зелениково датирани во IV век од н.е.18
Иако засега немаме материјални потврди, не е исклучено гробниците од Раул да се изградени нешто порано, односно во текот на П или Ш век, кога изградбата на ваков тип семејни гробници било во подем, од периодот кога е констатирана употребата во IV век. Нивната повеќекратна употреба се потврдува со големиот број скелети што се откриени во нив.
Конструкциите на гробовите 5 и 6 се изведени на специфичен начин. По ископаната јама сите четири страни и биле зазидани од помали парчиња речен камен врзан со варов малтер, по што зидовите и подот биле обложени со едноделни мермерни плочи дебели 2.5 см. На ПекЕиЕН ГРОБ OCHORA
горниот дел врз зидовите од гробот се констатирани жлебови за положување и фиксирање на покривната плоча. Според изворната положба на еден дел од покривните плочи и на двата гроба, се работи за повеќеделни камени плочи.
Со оглед на истите димензии и местоположба и идентичниот начин на градење на објектите, можно е да се претпостави дека се работи за семејни гробници со мошне блиски роднински врски. Од друга страна, тешко може да се претпостави времето на нивното уништување. Поради малиот број откриени гробови, не е определена хронолошката рамка за егзистирање на некрополата, што, од друга страна, го отежнува определувањето на нивната деструкција.
Конструкцијата на гробот 7 претставува идентична изведба на комората како и конструкциите од гробот 5 и гробот 6, со таа разлика што наместо мермер, зидовите се обложени со делкани камени плочи во вид на циста.
Движните археолошки наоди не се откриени во изворна положба, но НИВНИОТ карактер И типолошки карактеристики овозможуваат гробовите да се определуваат во приближни хронолошки рамки. Од керамиката се откриени фрагменти од садови кои имаат широки хронолошки вредности и припаѓаат на периодот ГУ-У век. И останатите движни археолошки наоди ја потврдуваат оваа дата. Иако немаат поосетливи типолошки карактеристики, се вбројуваат во наодите карактеристични за [V век. Најсигурна дата за хронолошко определување од употреба на гробниците ни го даваат откриените 4 монети, од кои 2 од Константин 1 (306-337 год.) и 2 од Констанс (335-350 год.). Монетите се откриени во гробницата I, при што констатираме дека таа била користена во овој период. Со оглед на истата градба, конструкцијата и местоположбата на втората гробница, можно е да се претпостави истото време на егзистирање.
" Anderson-Stojanovic¢ V., 1992, 142, Pl. 1242.
БРДАНОВ КАМЕН, богданци
(некропола од римско време)
Локалитетот се наоѓа на околу 1.5 км западно од Богданци. лоцирано во централниот дел на мала долина отворена кон југ (план 12). Некрополата се наоѓа на доминантна височинка со овална основа која не се обработува (план 13). Во подножјето околу целата височинка се наоѓа населба од римско време, на која по површината се исфрлени многубројни фрагменти од керамички садови. На локалитетот истражувања се вршени во текот на 1990 година. Во таа прилика се откриени три гроба.
Гроб 1
На површината гробот има надгробно обележје. Обележувањето е изведено со обработени камени плочи, вертикално поставени по две на аглите во дијагонална насока. Покојникот бил погребан во јама ископана под одбележувањето без гробна конструкција (план 14). Гробот с откриен на длабочина од 1.20 м од површината. Јамата е покриена со повеќеделна камена плоча: Димензии: долж. 2.00 mM, шир. кај главата 0.77 M, шир. кај нозете 0.65, длаб. 0.35 м. Ориентиран во правец запад-исток. Во јамата е погребана возрасна индивидуа поставена на колк кон лево. главата е свртена кон лево, рацете положени покрај телото, скелетот слабо зачуван.
Гробни прилози:
Врз покривната плоча:
- биконичен сад - бокал со дно вовлечено на внатрешната страна и завршува со „папок“, порозна фактура помешана со мал процент кварцни зрна, црвена боја на печење, прелиен со темнокафена сјајна енгоба. Тенок, кус врат, носи широко закосен цилиндричен отвор украсен со две канелури, на рамото украсен со две канелури. Една лентаста држалка ги соединува рамото и отворот на садот: димензии: 17 x 11 см (Т. I, 2),
Кај нозете на покојникот:
- биконичен сад - шолја со рамно дно и раб извлечен на надвор, порозна фактура помешана со мал процент кварцни зрна и црвена боја на печење. Една лентеста држалка ги соединува работ и рамото на садот. На рамото украсен со три канелури; димензии: 7 х 10 см (1. 1, 1);
- конична чинија на нога, рамно дно и раб составен од две канелури, порозна фактура помешана со кварцни зрна, темно кафена боја на печење: димензии: 4.5 x 12 см (Т. I, 3).
Гроб 2
На површината гробот има надгробно обележје. Одбележувањето е во вид на правоаголник изведено со по две вертикално поставени камени плочи на аглите во дијагонална насока. Покојникот бил погребан во јама со делумно изведена гробна конструкција, од обработени камени плочи (план 15). Тие се поставени на надолжните страни од јамата, на челните страни кај главата и нозете не се констатирани плочи. Гробот е откриен на длабочина од 1.15 м од површината. Димензии на јамата: 1.40 x 0.38 x 0.48 м; ориентирана е во правец ј/3-с/и. Јамата е покриена со дводелна покривна плоча само на нејзината североисточната половина. Гробот не е поплочен. Од скелетот на покојникот зачувани се само делови од цевчестите коски на нозете.
Гробни прилози.
Врз нозете на покојникот:
- керамичен сад - бокал со цилиндрично тело и изразено коничен завршеток, украсен со две плитки канелури на кој се надоврзува цилиндричен врат. Рамно дно вовлечено на внатрешната страна и завршува со папок. Широко закосен отвор изведен со две длабоки ка-T. 1. 1-3 Наоди од гроб 1; 4, 5 Наоди од гроб 2
нелури носи правоаголна коленаста држалка што завршува на рамото од садот. Садот е со порозна фактура помешана со мал процент кварцни зрна, црвена боја на печење, а од надворешната страна прелиен со црна сјајна енгоба. Димензии: вис. 23, шир. 16 см (T. I, 5).
Во горната половина од гробот:
- керамичен сад - бокал со топчесто тело, висок цилиндричен врат и широко здебелен отвор. Од него е зачувана горната половина. Една држалка ги соединува работ и рамото на садот. Садот е со порозна фактура помешана со мал процент кварцни зрна, црвена боја на печење. Димензии: зачувана вис. 10 см, шир. 16 см (Т. 1, 4). сткецеи RN
NOTKP UE RN ГРОБ
O го 40 62 вост
План 15. Гроб 2 Гроб 3
Претставува јама без гробна конструкција и покривна плоча. Надземно обележување нема (план 16). Димензии: 1.20 х 0.35 м: Ориентиран е во правец запад-исток. Во гробот е погребана млада индивидуа. Покојникот бил положен на грб во испружена положба, а рацете се положени покрај телото. Од скелетот се зачувани делови од черепот и цевчестите коски на рацете и нозете.
Гробни прилози:
- во пределот на главата, сребрена обетка - алка, на средината задебелена. Од едната страна со остар завршеток, додека од задната страна завршува со цилиндричен дел за закопчување. Димензии: шир. 5 см, деб. на сред. 4 мм (Т. II, 3).
Во близина на гробот ! како вонгобни наоди откриени се два керамички сада:
- керамичен сад - бокал со цилиндрично тело рамно дно и коничен завршеток на кој се надоврзува цилиндричен врат и широк отвор кој недостасува. Правоаголна држалка ги соединува отворот и рамото на садот. Садот с со порозна фактура помешана со мал процент кварцни зрна, има црвена боја на печење. Димензии: вис. 13 см, шир. 9 см (Т. П, 1).
- керамичен сад - стомна со биконично тело рамно дно, високо издигнат цилиндричен врат и отвор кој недостасува. На средината вратот е зајакнат со две коленасти држалки со правоаголен пресек што завршуваат на рамото од садот. Садот е со порозна фактура помешана со мал процент кварцни зрна, црвена боја на печење. Садот е украсен со четири врежани плитки канелури на горната половина и со три на горниот дел од вратот. Димензии: вис. 19 см, шир. 12 см (Т. Il, 2). T. П. 1-3 Наоди од гроб 3
Гробните конструкции на некрополата Брданов Камен
се одликуваат со неколку форми. Застапена е обична јама
и јама делумно изработена од обработени камени плочи.
Иако ваквиот начин на градење на гробната комора е познат
N речиси на целата територија на Римското Царство, сепак <— тие го отсликуваат локалниот обичај на погребување.
Како гробни прилози или вонгробни наоди на некрополата се откриени седум керамички сада и една сребрена обетка. Откриените керамички садови се со порозна груба фактура
План 16. Гроб 3 помешана со мал процент кварцни зрна, со црвена до темно-
сива боја на печење. Според формата и начинот на изработка, претежно се датираат во периодот од IV - У век. Аналогно на нашите се откриени на јужната некропола на Исар, Марвинци, Стоби, околината на Битола. "? Сребрената обетка припаѓа на типот алки од полуксузна варијанта, но со широк хронолошки дијапазон на датирање, без конкретна аналогија на поширокиот регион. Имајќи ги предвид другите наоди во гробот, таа веројатно припаѓа на периодот од крајот на IV до почетокот на У ВеК.
Киро Ристов
Музеј на град Скопје
Мито Хаџивасилев бб, 1000 Скопје
kiroristov@yahoo.com
ња Соколовска B. 1986. 123, T. 84. T. 85. 3. 4. 7: Anderson-Stojanovié V. 1992. Pl. 142. 148: Симоска ји. 1987, 136- 137: Ѓорѓиевска A. 1988, 174-176, Сл. 2. 471
KIRO RISTOV
Skopje City Museum
THREE NEW CEMETERIES IN GEVGELIA REGION
Белешки
- Сува Река. Гевгелија: Ристов К.. 1990, 102-103: Ристов К.. 1993, 97-112: Ветка Црква. с. Прдејци. антички храм: Бела Пре. Гевгелија: Ристов К. - Хусеновски Б.. 1996, 37-52: Ристов K., 2004. ↩
- Археолошка Карта на рм, 1996, 95-106. ↩
- Некрополата е откриена од Ристо Динев од с. Смоквица во својата нива. Од случајно откриениот гроб зачувал две бронзени фибули со плочеста нога (во Музеј на Македонија). Независно од Ристо Динев. информации за идентични гробови добив и од Тодор Зарлинов, чија нива е соседна со претходната. И на двајцата во оваа прилика уште еднаш најтопло им се заблагодарувам за информациите и отстапените наоди. ↩
- Ристов K., 2004, 141-142. ↩
- Пашиќ Р. 1977, 48; Пашиќ P., 1978, 28: Ристов K., 1993, 99; Пашиќ Р. - Винчиќ Ж. - Ивановски М. - Геогиев 3., 1987, 79, Митревски Д., 1991, 40; Пашиќ Р., 1995, 50; Видески 3., 1999, 103, ↩
- Лахтов В., 1965, 125-130, T.XL-XLIII; Поповић Љ. Б., 1994, 118, 119 (Бр. 72-75); Кузман П., 1988, 107. ↩
- Митревски Д., 1991, 48; Ристов К., 1993, 102. ↩
- Митревски Д., 1991. ↩
- Според Извештајот од Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата, откриените гробови се од типот на две води изведени со тегули од Ш век. Од Извештајот не може да се согледа дали гробовите биле откриени во изворна положба или се уништени и само констатирани. Со оглед на тоа што за нив не постои техничка документација, односно дескрипција, разбирливо е што истите не се публикувани. Според тоа, заклучуваме дека гробовите биле уништени, а на самото место според описот само бил констатиран типот на кој припаѓале. а оттука и хронолошката припадност. ↩
- Покрај авторот, на ископувањата учество зеде и Емил Сламков од Гевгелија (тогаш студент. сега археолог во Народен музеј - Гевгелија). ↩
- Нашите гробови ги обележавме со броевите 5, 6 и 7. поради континуитет со претходно откриените. возраст 45-50 години, жена на возраст 40-45 години, возрасна жена и возрасна индивидуа со неопределен пол и старост.13 ↩
- Антрополошката анализа ја изведе д-р Фаница Вељановска од Музеј на Македонија: Вељановска Ф., 2000, 81. ↩
- Вељановска Ф., 2000, 81. ↩
- Јованова ЈІ. - Михаилова Д.. 1999, 204-205. ↩
- Јованова ЈІ. - Михаилова Д., 1999, 207-219. ↩
- Јовановин A., 1984, 103, сл. 24. ↩
- Cermanovié Kuzmanovié A., 1990, 227. ↩
- Каламадевска Михаилова Д.. 2002, 23-38. ↩
Summary
Three New Cemeteries in Gevgelia Region
As curator in the National Museum at Gevgelija, during the years 1986 to 1993, I had the opportunity to work on a number of archaeological sites in the Gevgelija region. In addition to investigations at several sites and many surveys, I also conducted brief investigations of three cemeteries. They were the following:
- “BiSov Javor” at Smokvica, an Iron Age cemetery,
- “Raul (Stari Lozja) at Gevgelija, a Roman cemetery, and
- “Brdanov Kamen” at Bogdanci, a Roman cemetery.
BISOV JAVOR, SMOKVICA
(Cemetery of the Iron Age)
The cemetery of BiSov Javor is located on the right bank of the Vardar River, ca. | km northeast of the village of Smokvica and ca. 700 m from the bridge over the river (Plan 1). The necropolis was discovered by chance in 1979 during the digging of a well for irrigation. At that time one grave was uncovered, whose grave goods were preserved in part. Following its discovery, the first investigations of the cemetery were carried out in 1989. At that time three graves were discovered, which are the subject of this text. Investigation of the necropolis continued also in the following years. Here we present the graves and the finds from the first investigations of the cemetery.
The grave constructions at BiSov Javor belong to the already familiar mode of building the burial chamber, used in the course of the 7th-6th centuries B.C. in the lower Vardar valley at the cemeteries of Suva Reka, Milci, Dedeli, Glos, Lisitin Dol. The grave goods found in the burials are representative of the usual repertoire of finds discovered also in other cemeteries in the lower Vardar valley.
RAUL (STARI LOZJA), GEVGELIJA
(Cemetery of the Roman period)
The site of Raul (Stari Lozja) is located on the northwest periphery of Gevgelija (Plan 5). On the top of a gentle hill that dominates the valley immediately below, the regional prison was constructed. Around it is a wide area of arable agricultural land, mostly planted with grapevines. During the last twenty years, this part of town began to be urbanized intensively, so that almost the entire southern part of the site has now been occupied.
The necropolis was discovered the first time in 1978 during preparation of the terrain with heavy machinery for the planting of an orchard in the courtyard of the regional prison. At that time, during a brief intervention by the Republican Agency for Preservation of the Monuments of Culture, four graves were noted. During the following decade, in the course of cultivation of the space in front of the prison building, the prisoners regularly found coins, which have not been preserved.
The next opportunity for investigation of the site arose in 1991. During excavation of foundations for a new part of the prison building, parts of a structure were unearthed. After intervention on the part of the National Museum at Gevgelija, one grave and two tombs with central burials, all of the Roman period, were revealed.
The tombs were located on the central part of the hill, on its most dominant part. They had nearly identical dimensions. Although located next to one another, they were not built at the same time: the chro nological difference, however, is not large. The two tombs certainly belong to the same family; evidence for this conclusion consists of the location, the identical dimensions, the manner of construction of the tombs, and their identical interior form. The only difference is that the second tomb has an entrance, while in the first tomb no entrance was ascertained.
This type of above ground tombs is known by the term area maceria cincta, predominantly constructed between Ist and 3rd centuries A.D. Burial in these tombs usually was by inhumation, although in an identical type of underground tomb from the same period, cremation was practiced as the method of disposal. In Macedonia similar tombs have been found at the village of Novo Selo, Zelenikovo, dated to the 4th century A.D.
BRDANOV KAMEN, BOGDANCI
(Cemetery of the Roman period)
The site is located ca. 1.5 km west of Bogdanci, in the central part of a small valley open toward the south (Plan 12). The cemetery is situated on a dominant hill with oval base, in an area not under cultivation (Plan 13). At the foot of the entire hill once stood a settlement of the Roman period, from which many potsherds appear on the surface. Investigations were carried out on the site in 1990, at which time three graves were discovered.
The grave constructions of the necropolis of Brdanov Kamen are distinguished by several forms. They include an ordinary pit and a pit built in part of worked stone slabs. Although such a manner of construction of the burial chamber is known from almost the entire territory of the Roman empire, these graves nevertheless reflect a local burial custom.
As grave goods or objects from outside the graves, seven ceramic vessels and one silver earring were found. The ceramic vessels are of a rough porous fabric mixed with a small percentage of quartz; their firing resulted in a red to dark gray color, and they generally date from the period of the 4th-5th centuries. The more luxurious silver earring belongs to a type of metal ring, with a broad chronological range, without specific analogy in the wider region. Given the differing finds in the grave, it probably belongs to the period of 4th to beginning of 5th century.
Translated by:
Carolyn 5. Snively
Библиографија
- Anderson-Stojanović V., 1992, Stobi, The hellenistic and1 roman pottery, New Jersey. Археолошка карта на Република Македонија, Tom I, Скопје, 1996.
- Bespanoscka Ф., 2000, Антрополошки карактеристики на населението на Македонија од неполит до среден век, Скопје.
- Видески 3. 1999, Јисичин Дол - Марвинци - некропола од железното време - (истражувања 1997), Maced. acta archaeol. 15, Скопје.
- Ѓорѓиевска A., 1990, Мавер/Паралово, Arheoloski pregled 1988, Ljubljana.
- Јованова ЈІ. - Михаилова Д., 1999, Скупи - Источна некропола (истражувања 1994 2.), Maced. acta archaeol. 15, Скопје.
- Јовановии A., 1984, Римске некрополе на територији Југославије, Београд.
- Каламагдеска Михаилова Д. 2002, Доцноантичка area maceria cincta од Ново Село - Зелениково, Македонско Наследство бр. 20, Скопје.
- Кузман П. 1988, //прилог кон проучувањето на некрополата од железното време кај Радолишта близу Струга, Масеԁ. acta archaeol. 9, Скопје.
- Лахтов В., 1965, Проблем Требенишке културе, Охрид.
- Митревски Д. 1991, Дедели - некропола од железното време во Долно Повардарје, Скопје.
- Пашиќ Р. 1977, „Археолошки истражувања на локалитетот Сува Река во Гевгелија, Maced. acta archaeol. 3, Скопје.
- Пашиќ Р., 1978, ApxeorowKu2 испитувања на локалитетот Сува Река во Гевгелија, Зборник на Археолошкиот музеј VITI-IX, Скопје.
- Пашиќ Р. - Винчиќ Ж. - Ивановски М. - Геогиев 3., 1987, Некрополата ,, Muayu™ кај Гевгелија, Културно Наследство X-XI, Скопје.
- Пашиќ P., 1995, Ј/локалитетот Глос кај село Грчиште, Валандово, Зборник на Музеј на Македонија н.с. бр. | (археологија), Скопје.
- Поповић Б., 1994, Античка грчка збирка. Београд.
- Ристов К., 1990, Гевгелија - Сува Река, ул. Илија Миов, Arheoloski pregled 1988, Ljubljana.
- Ристов К. 1993, Сува Река - Гевгелија, 1988-1990, Масеԁ. acta archaeol. 13, Скопје.
- Ристов К. - Хусеновски B., 1996, Средновековна некропола Бела Прс во Гевгелија, Културно Наследство 19-20-21, Скопје
- Ристов K., 2004, Утврдени пајонски населби во Долно Повардарје, Скопје.
- Симоска Д., 1989, Срек-Мавер/Паралово, Arheoloski Pregled 1987, Ljubljana.
- Соколовска B., 1986, Исар- Марвинци и Повардарјето во античко време, Скопје.
- Cermanovié Kuzmanovié A., 1990, Grobnica12 jedne ugledne porodice и Kolovratu kod1 Prijepolja, Arheoloki Vestnik (Slovenska Akademija Znanosti i Umetnosti) vol. 41, Ljubljana.