Macedoniae acta archaeologica 18 (2008) · стр. 21–28
Типолошка анализа на литичкиот материјал од пробната сонда во пештерата Голема Пешт
Содржина
НУ Музеј на Македонија - Скопје, Р. Македонија
ЉИЉАНА ЃУРИЧИЌ Центар за археолошки истражувања - Белград, Р. Србија
ИВО КРУМОВ Археолошки институт и музеј - Софија, Р. Бугарија
ТИПОЛОШКА АНАЛИЗА НА ЛИТИЧКИОТ
МАТЕРИЈАЛ ОД ПРОБНАТА СОНДА ВО ПЕШТЕРАТА ГОЛЕМА ПЕШТ
Во 1999 година е извршено пробно сондирање во пештерата Голема Пешт која се наоѓа на 65 км југозападно од Скопје и 3.5 км јужно од селото Здуње (регион Порече).1
Во претходно објавените трудови?2 се претставени археолошките и геолошките опсервации за пештерата Голема Пешт, а во оваа статија ќе биде претставен литичкиот материјал откопан во пробната сонда во 1999 год.3
Извршена е типолошка анализа на наодите“4 и графичко претставување.5 Користена е палеолитската терминологија на македонски јазик.6
Обработката на 20 орудија и 6 јадра е направена според класичната типологија: опис според формата и начинот на ретуширањето, вид суровина, димензии и цртеж.
1. Одбиток (од бел кварц) со алтернативен назабен ретуш. На еден дел од базата на одбитокот е присутен кортекс од лизга (долж. 28 мм, шир. 25 мм).
2. Фрагментиран одбиток ретуширан латерално, право. Ретушот е со вентрална насока (инверзен ретуш). Изработен е од безбоен кварц (долж. 29 мм, шир. 27 мм).
3. Латерално рамно делумно ретуширан одбиток. дистално фрагментиран. Ретушот е инверзен. Изработен е од кварц со бела боја. На проксималниот дел е присутен кортекс кој преставува база (долж. 30 мм, шир. 25 мм). 4. Сечилест одбиток со нерегуларен ретуш на десниот латерален раб. Ретушот е со дорзална (директна) насока, инвазивен. Ретушираниот раб е благо назабен. Изработен е од кварц со бела боја. Левата страна е прекриена врз целата должина со кортекс од лизга (долж. 38 мм, шир.
5. Мезијален фрагмент на одбиток кој носи директен ретуш на латералниот раб. Работ е право ретуширан. Изработен е од кварц со бела боја (долж. 19 мм, шир. 22 мм).
6. Делумно дистално фрагментиран одбиток кој на зачуваниот дел од дисталниот раб носи ретуш со директна насока. Ретушираниот раб е конвексен и назабен. На зачуваниот дел од левиот раб на одбитокот исто така е присутен дорзален стрмен и полустрмен ретуш кој го стеснува артефактот во проксималниот дел. Изработен е од базалт со темносива боја (долж. 31 мм, шир. 24 мм).
7. Одбиток со траги од подготовка на јадро, кој е преработен во алатка со парцијален ретуш. Изработен е од кварц со бела боја (димензии: 31-34-19 мм).
8. Латерална рамна струшка со дорзално насочен скалест ретуш. Десниот раб парцијално и дорзално е ретуширан во проксималниот дел. Изработен е од риолит со сивозелена боја (долж. 40 мм, шир. 42 мм).
Наодите од бр. | до бр. 8 припаѓаат на геолошките слоеви 2 и 3.
9. Фрагментиран одбиток со вентрално (инверзно) насочен ретуш. Изработена е од кварц со бела боја (долж. 23 мм, шир. 23 мм).
10. Фрагментиран одбиток со нерегуларен ретуш од дорзална страна. Изработен е од безбоен кварц (долж. 26 мм, шир. 27 мм).
11. Фронтално стругало врз сечилест одбиток. Ретушот се наоѓа на проксималниот крај со дорзална насока. Ретушните негативи се конвергентно ориентирани. Левиот раб на одбитокот с дорзално, континуирано назабено ретуширан. Десниот раб има дорзален делумен, теснорабен ретуш во мезијалниот дел. Работниот раб на стругалото е стеснет од вентралната страна со парцијален, скалест ретуш. По целата должина на десниот раб на одбитокот се протега кортекс. Стругалото е изработено од сивозеленикав кремен. најверојатно од риолит (долж. 43 мм, шир. 30 мм).
Табла I: 1-11
12. Фрагментирана трансверзална струшка. Ретушот е инвазивен, дорзален. Изработена е од базалт со темносива боја (долж. 31 мм, шир. 52 мм).
13. Одбиток, директно и стрмно ретуширан врз должината на левиот раб и во дисталниот дел. Изработен е веројатно од кремен, но во поголемиот дел од површината бојата на одбитокот е сменета во светлосива, најверојатно поради контактот со висока температура (долж. 26 MM, шир. 19 мм).
14. Микројадро за мали одбитоци со левалуа концепција. Одбивањето е вршено врз целиот околен раб; метод: центрипетален. На долната страна е зачуван кортекс во целост. Изработен с од јаспис со темноцрвена боја (долж. 25 мм, шир. 19 мм).
15. Едноплатформно микројадро за микросечила. Има оформена ударна платформа. Се воочуваат негативи на една од страничните површини. Јадрото е фрагментирано во врвот. Изработено е од кварц со бела боја. На дел од тилот е зачуван кортекс (дим. 26-18-15 мм).
16. Микројадро со левалуа концепција направено од кварц со бела боја (дим. 28-23-13 мм).
17. Фрагмент од раскршување на јадро со 2095 присутен кортекс. Изработен е од кварц со беложолтеникава боја (дим. 35-25-14 мм).
18. Фрагментирано микројадро. Направено е од кварп со бела боја (дим. 32-25-18 мм).
Наодите од бр. 9 до бр. 18 потекнуваат од слојот 4.
19. Латерално ретуширан одбиток од вентрална страна со скалест и континуиран ретуш долж левиот раб. Ретушираниот раб е благо конкавен. На дорзалната страна е зачуван кортекс од лизга. Изработен с од кварц со бела боја. (долж. 46 мм, шир. 36 мм) 20. Атипично стругало оформено врз микролевалуа јадро изработено од јаспис со темноцрвена боја (долж. 31 мм, шир. 24 мм).
21. Фрагментиран одбиток со ретуширан засек од вентрална страна на левиот раб (долж. 31 мм, шир. 24 мм).
22. Одбиток со вентрално ретуширан засек во мезијалниот дел на десниот раб. Изработен е од кварц со бела боја. Во дисталниот дел е присатен кортекс (долж. 35 мм, шир. 22 мм)
23. Сечилест одбиток со засек во дисталниот дел и со полустрмен директен ретуш на десниот раб. Изработен е од кварц со бела боја (долж. 35 MM, шир. 23 мм).
Камените ракотворби од бр. 19 до бр. 23 припаѓаат на слоевите 5 и 6.
Табла Il: 12-23
24. Фрагмент од ретуширан одбиток. Ретушот е со дорзална насока, стрмен и полустрмен. Изработен од кварц со бела боја (долж. 29 мм, шир. 28 мм).
Слој 16
25. Јадро со дисковидна концепција, експлоатирано од двете страни. Во многу мал процент присутен е кортекс од лизга. Изработено е од кварц со бела боја (дим. 44-27-22 мм).
Слој 17
26. Фрагмент од јадро. Изработено е од кварц со бела боја. Присутен е кортекс од лизга (дим. 40-24-14 мм).
Слој 18/19
Табла III: 24-26
Врз основа на репертоарот на наодите од 1999 год. можат да се наведат следните карактеристики:
доминантна суровина во збирката е кварцот;7
наодите се со мали димензии, условно под 3 сми преовладуваат во однос на наодите од над 3 см:
микродимензионираните артефакти во првичните согледувања не наведоа на претпоставка дека можеби станува збор за епипалеолит, што со натамошните кампањи беше отфрлено;
малиот број наоди од пробната сонда не беше доволен ниту, пак, сигурен репер за нивното определување.
На археолошкиот симпозиум на манд во Делчево во 2006 год.8 се претставени резултатите од систематските истражувања спроведени од 1999 до 2005 год.. а материјалот од геолошките слоеви 3, 4,5 и 6 e обработен според типолошко-технолошките стандарди.9
Од анализите направени за наодите од геолошките слоеви 3 и 4 постои тенденција која се однесува на горниот палеолит. Според типолошките и технолошките карактеристики, камените ракотворби од слоевите 5 и 6 содржат среднопалеолитска концепција.10 Контактзоната од околу петнаесетина сантиметри е регистрирана во горното ниво на слојот 5 и во долното ниво на слојот 4, каде што има мешање на елементи, и на среднопалеолитски и на горнопалеолитски. Во оваа зона е најголема концентрацијата на наодите.
Истражувањата се во тек.
Љиљана Шаламанов Коробар
НУ Музеј на Македонија
Ќурчиска бб, 1000 Скопје
ljiljasalamanovkorobar@yahoo.com
Камени ракотворби од пробната сонда во пештерата Голема [lew кај село Здуње
LJILJANA SALAMANOV-KOROBAR
Museum of Macedonia, Skopje, Macedonia
LJILJANA DJURICIC
Center for Archaeological Research, Belgrade, Serbia
MO KRUMOV
Archaeological Institute and Museum, Sofia, Bulgaria
TYPOLOGICAL ANALYSIS OF THE LITHIC MATERIAL FROM A TEST TRENCH IN THE CAVE GOLEMA PEST
Белешки
- Наодите од пробната сонда се наоѓаат во постојаната археолошка поставка во Музејот на Македонија и истите се документирани и заведени во Инвентарната книга за палеолитот. ↩
- Шаламанов Коробар Jb. - Ѓуричиќ Jb., 2005, 14-19; Ѓорѓевиќ H., 2005, 25-27. ↩
- Во пробна сонда со димензии од 2 x | м и длабочина од 3 м во 18/19 геолошки слоеви се откриени вкупно 234 камени артефакти и броен фрагментиран фаунски материјал. Идните систематски ископувања се одвиваа во 2003 и 2004 год. ↩
- Bordes F., 1961, 5-12; Sonnevill Bordes де D. - Perrot J., 1953, 323-333; hypuynh Jb., 1986, 173-184. ↩
- Inizan М. 1. et al., 1999, 101-125; Дробниевич Б., 1994, 173-4. ↩
- Шаламанов Коробар Љ., 2005б, 16-19; Шаламанов Коробар Љ., текстот со наслов: Палеолитска терминологија на македонски јазик (втор дел) е подготвен за Зборникот - Археологија 3. ↩
- Шаламанов Коробар Љ., 2005а, 8. ↩
- Шаламанов Коробар Љ., во подготовка за Maced. acta archaeol. 19. ↩
- Shalamanov Korobar Lj., in press. ↩
- Сиракова Б. et al., 2005, 2, 4, 7, 9, 13/14, 19, 22, 23, 24. ↩
Summary
Typological Analysis of the Lithic Material from a Test Trench in the Cave Golema Pešt
In 1999 testing was carried out in the cave known as Golema Pe&t, which is located 65 km southwest of Skopje and 3.5 km south of the village of Zdunje, in the region of Porecje. In previous publications archaeological and geological observations about the site were presented; in this article the lithic material excavated in the 1999 test trench will be presented.
Of the 20 tools and six cores discovered, finds No.1 to No.8 belong to geological layers 2 and 3; No. 9 to No. 18 to layer 4; No. 19 to No. 23 to layers 5 and 6; from layer 16 comes the tool No. 24; finally No. 25 belongs to layer 17 and No. 26 to layer 18/19.
Most numerous are the retouched flakes with 11 examples (drawing: Nos. 1-7, 9, 10, 13, 24), while only two examples of sidescrapers appear (Nos. 8 and 12) and one endscraper (No. 11). Cores are likewise few in number: two levallois microcores (Nos. 14 and 16), one discoidal core (No. 25), one uniplatform core (No. 15), and two fragments (Nos. 17 and 26).
On the basis of the repertoire of finds from 1999, the following characteristics were noted:
- the dominant raw material in the collection is quartz;
- finds of small dimensions predominate, conditionally smaller than 3 cm, relative to finds with dimensions larger than 3 cm.
- the artefacts of small dimension at first perception led us to the hypothesis that perhaps we were dealing with Epipaleolithic, a hypothesis that was disproved in later campaigns;
- the small number of finds from the trench trench was not a sufficient nor indeed a reliable benchmark for their definition;
At the Archaeological Symposium of MAND held in Deléevo in 2006, the results of systematic excavations conducted in 2003 and 2004 were presented. Analyses were carried out on 6300 stone artefacts from geological layers 3, 4, 5, and 6, according to typological and technological standards. The preliminary results point to two tendencies: a Middle Paleolithic conception for the lithic material from geological layers 6 and 5 and Upper Paleolithic characteristics for finds from layers 4 and 3.
The investigations are continuing.
Translated by:
Carolyn 5. Snively
Библиографија
- Bordes F., 1961, Typologie du Paléolithicue, ancien et moyen, N°1, L’Institut de préhistorie de l’université de Bordeaux, Bordeaux.
- Дробниевич Б., 1994, Основни правила при графичното изибразиване на каменни артефакти, изготвени с техника на ядруване или ретуш. Началото, София, 173-179.
- Ѓорѓевиќ Н. 2005, Геолошко-геоморфолошки опсервации по течението на Бабуна и Треска, Maced. acta archaeol. 16, Скопје, 23-27.
- Djuritié Lj., 1986, Sistem prikupljanja podataka za analizu industrije okresanog kamena, Starinar XXXVI, Beograd, 173-184.
- Inizan M. L. - Reduron Ballinger M. - Roche H. - Tixier J., 1999, Tehnology and Terminology of Knapped Stone, Tome 5, C.R.E.P., France.
- Сиракова Б. - Крумов И. - Шаламанов Коробар Jb., 2005, Анализа на камениот материјал од пештерата Голема Пешт, кај1 село Здуње, (Извештај), Архива на НУ14 Музеј на Македонија. | - 24, Скопје (непубликувано).
- Sonneville Bordes де D. - Perrot J., 1953, Essai d’adaptation des métodes statistiques au Paléolithicue supérier, Société Préhistorique Francaise, Paris.
- Шаламанов Коробар Љ. - Ѓуричиќ Љ., 2005, Палеолитско-мезолитски локации по течението на Бабуна и Треска, Масеԁ. acta archaeol. 16, Скопје, 9-21.
- Шаламанов Коробар Jb., (во печат), Г/алеолитска терминологија во македонскиот јазик (втор дел), Зборник -Археологија 3, Музеј на Македонија, Скопје.
- Шаламанов Коробар ЈБ., 2005a, Суровини за изработка на делкани камени алатки, Зборник -Археологија 2, Музеј на Македонија, Скопје, 7-13.
- Шаламанов Коробар Jb., 20056, Палеолитска терминологија во македонскиот јазик, Зборник -Археологија 2, Музеј на Македонија, Скопје, 15-23.
- Shalamanov Korobar Lj., (in press), First12 Paleolithic Researches in the R. Macedonia (FYROM): The Cave Golema Pesht near the Village Zdunje - preliminary results, International Union for Prehistoric and Protohistoric Sciences, Proceedings of the XV World Congres (Lisbon 4 - 9 September 2006. Session C33), BAR - International7 Series, Oxford (2007), 1-21 (предадено во октомври 2006).
- Шаламанов Коробар Jb., (во печат), Археолошки ископувања и истражувања во пештерата Г. Hewm, Македонски археолошки преглед бр. 1, Управа за заштита на културно наследство, Скопје (предадено во јуни 2007).