Macedoniae acta archaeologica 17 (2006) · стр. 141–149
Северен бедем - Стоби 2001
кој траеше од 19.09.2001 до 19.10.2001 година, се истражуваше на просторот во близина на северниот градски бедем. Овој простор работно беше наречен „Северен бедем“, а се наоѓа на околу 25 метри западно од северната порта на градот (Пл. 1). Сондата е со димензии 4 метри во правец исток-запад, а од југ кон север се шири по падината на теренот кон одбранбениот бедем во должина од 6 метри. Поставувањето на оваа сонда беше со цел да се утврди вертикалната стратиграфија на овој дел од археолошкиот локалитет Стоби, потоа да се определи времето на изградба и егзистенција на северниот бедем, како и да се утврди дали во хеленистичкиот период се живеело во овој дел од градот.
Во оваа сонда се откриени вкупно 3 зида, кои се нумерирани со броевите од 1 до 3 (цртеж 1). Трите зида се градени во техниката сувозид, со кал како врзивно средство. Забележливо е дека при зидањето на овие зидови се користени сполии, односно фино делкани камени блокови кои биле земени од постари објекти. 5идот број 1 има ориентација север-југ. а неговата должина изнесува 4.60 метри. 5идот со број 2 е со ориентација исток-запад и со должината од 2.50 метри. Под прав агол со зидот број 2 се сврзува зидот број 3, кој има орентација север-југ и е паралелен со зидот број 1, со кој се оддалечени 1.20 метри. Должината на зидот број 3 е 2.20 метри. Широчината на трите зида е 0.60 метри. а се зачувани во височина од околу 0.50-0.70 метри. Хронолошки овис зидови припаѓаат на доцноантичкиот период, најверојатно од последното живеење на градот по земјотресот во 518 година.
' Истражувањата се вршени од страна на Музеј на Македонија. Раководител на проектот „„Предримско Стоби“ е д-р Елеонора Петрова, а со истражувањата во секторот „Северен бедем“1 раководеше Антонио Јакимовски. мерирани со броевите од 1 до
„Северен бедем“ 21. Првиот слој го претставува
хумусот, додека последниот нумериран како 21 е слојот на здравица.
Издвоени се сите промени во структурата на земјата, вклучувајќи ги и подовите и едно огниште, а слоевите можат да се поврзат во неколку културни целини (цртеж 2, сл. 1, 2).
Така, слоевите нумерирани како 2 и 3 претставуваат рушевински слоеви и се поврзани со зидовите | и 3, а според наодите се датирани на самиот крај од антиката.
Слојот 4 е пробиен со 5идовите | и 3, односно е поран во однос на истите.
Потоа следат слоевите Зи 6, кои единствено се разликуваат по бојата на земјата, а кои, всушност, преставуваат еден слој. Откриениот материјал покажува дека овој простор во
јот на IV и V век) се користел како ѓубриште. Во нив се откриени фрагменти од хеленистичка, раноримска и доцноримска керамика, а датацијата на слојот е изведена според елиминација во однос на слоевите кои предходат и следат.
Слојот број 7, како и слојот број 8 се слоеви во кој има многу горетини и завршуваат со малтерниот под означен со број 1. Овие два слоја заедно со подот број 1, се дел од објект кој бил уништен во пожар. Подот број 1 е нумериран како слој 9 и заедно со слоевите 7 и 8 е датиран во средината на IV век, според монета откриена на самиот под.
Следниот слој 10 е слој од набиена земја врз која е нафрлан слој од песок. Земјата е донесена на ова место со цел да се изнивелира земјиштето и да се направи подготовка за субструкцијата на подот број 1 (слој 9).
Следните слоеви 11 и 12, заедното со огништето број 1 кое е нумерирано како 13, се над подот број 2 (слој 14). Овој под е од набиена глинеста земја, а слоевите над него се датирани со керамика и монета (пронајдена во огништето) и припаѓаат на римскиот период од II-III век.2
Слојот 15 завршува над подното ниво (под број 3). Во овој слој пронајден е голем број фрагменти од садови. Според керамиката,3 како и едно дно со печат4 (цртеж 3, сл. 3), подот и слојот над него можат да се датираат во втората половина на | век и во првата половина на II век.
Слојот 16 кој изобилува со керамика со исклучителен квалитет е поврзан со подот број 4. Меѓу наодите карактеристични се сад со ”planta реԁіѕ“ од внатрешната страна на дното (цртеж 4, сл. 4) и фрагмент од светилка од типот со волути.5 Нашиот фрагмент на светилка е од првата половина на | век,6 а фрагментите од аретинска керамика според квалитетот на изработката и премазот можат да се датираат во првите децении од I век. Според наодите овој слој може да се датира во првата половина на | век.
Слојот 17 е со дебелина од околу 0.60 м и е без наоди. Тој е составен од речен мил, кој највероватно е наталожен тука со излевање на Вардар. По пат на елеминација со предходниот и следниот слој, овој слој може да се датира на самиот крај од | век пред н.е. и почетокот на | век од н.е.
Слојот 18 е слој со малку керамика, која според карактеристиките припаѓа на самиот крај од хеленистичкиот период. Во слојот 19 се најдени фрагменти од кујнска хеленистичка керамика, кои што и овој слој го одредуваат како хеленистички. Највалидна за датацијата на овој слој е светилката која припаѓа на варијанта од ефескиот тип светилки, кој во Атина се јавува по уништувањето во 86 година пред н.е. од страна на Сула"7 (цртеж 5, сл. 5). Крајот на производството на овие светилки е на самиот крај од | век пред н.е.8 Кај нас овие светилки се карактеристични за втората половина на | век пред н.е.
Слојот 20 е слој од компактна глинеста земја со жолтеникава боја во кој нема керамика и може да се смета за здравица, заедно со слојот 21 кој претставува жолтеникава мека карпа, меѓу мештаните позната како „лиска“.
Според предходно изложеното, последните слоеви на овој дел (северниот) од античкиот град Стоби припаѓаат на самиот крај од хеленистичкиот период, односно во втората половина на | век пред н.е. Според тоа, може да се дојде до заклучок дека на овој простор се живеело на самиот крај од хеленизмот. Но за населбата од почетокот на I] век пред Н.С., за која ни зборува Ливиј, според наодите не пронајдовме материјални докази кои би потврдиле дека населбата се простирала на овој простор, односно толку северно.9 По стигнувањето до здравицата во просторот меѓу зидовите Ти 3, оваа сонда ја продолживме кон бедемот, односно ископувањата ги продолживме во т.н. „простор до бедемот“. Истражувањето на овој простор беше со цел да се поврзат стратиграфските слоеви од просторот меѓу зидовите 1 и 3, со бедемскиот зид, и со тоа да се добијат информации за периодот кога тој е изграден, како и периодот во кој функционирал. Од истражувањето на овој простор дојдовме до сознание дека слојот број 16 налегнува врз бедемот и се поклопува со почетокот на темелот, што значи дека изградбата на одбранбениот бедемот според датацијата на слој 16 е паѓа во првата половина на | век од н.е. Со тоа се потврдија претпоставките дека изградбата на бедемот од северната страна на градот е во првите децении, односно до средината на | век.10 Оваа датација на изградбата на бедемот целосно одговара на статусот на муниципиум кој Стоби го добива околу средината на ! век, а секако пред 69 година, кога заедно со Коела во тракискиот Херсонес се единствените муниципиуми во источниот дел од Римската Империја. Нешто подоцна. во времето на Веспазијан, 69 год., започнува да функционира монетоковницата кога градот секако веќе бил заштитен со бедем.
Исто така, и слојот број 9, т.е. слојот на малтерен под број 1 (датиран со монета од средината на IV век) налегнува врз бедемскиот зид, што ни кажува дека бедемот бил користен, односно кореспондирал со подот во средината на IV век. Крајот на функционирањето на бедемот најверојатно е поврзан со престанокот на постоењето на градот.
Antonio Jakimovski Museum of Macedonia — Skopje
NORTH CITY WALL — STOBI 2001
Белешки
- Дел од керамиката која е пронајдена на „Северниот бедем“ е обработена подолу во истиот број на Масеԁ. acta arhaeol. 17, види: М. Шурбаноска. Римска керамика, Истражување 2001 г. ↩
- Anderson3 Stojanović V. R., 1992; Шурбаноска M., Maced. acta arhaeol. 17. ↩
- Anderson Stojanovié V. R., 1992, 72, Pl. 57:497, идентично дно со истиот печат, датирано во втората половина на | и првата половина на II век. ↩
- Loeschcke 5., 1919, 25, Abb.2; Vikié- Belanéié B., 1971,108. Појавата на овој тип светилки е во првата четвртина на I век (Тиберијанско-Клаудијево време) а се користат до крајот пал Бек, иако има примери и на СВСТНЈІКН кои се датирани во првата половина на I век. ↩
- Шурбаноска M., Maced. acta arhaeol. 17. ↩
- Broneer O.,1930, 66; Howland R. H., 1958, 168. ↩
- Јакимовски А., Антички светилки од Музеј на Македонија, магистерски труд одбранет во 2005 год. на Филозофски факултет - Скопје. ↩
- Археолошка потврда за населбата од почетокот на II век пред н.е. се пронајдени на акрополата каде што последниот слој е датиран со монета на Филип У, Wiseman Ј.- Мапо- 71551 Dj. 1972, 411-412, за границите на Стоби во хеленистичкиот период види: Микулчиќ И., 1985, 112-113., Микулчиќ И., 2003, 32-33. ↩
- Микулчиќ И. 2003, 46, ги користи информациите добиени од овие истражувања и заклучува дека бедемот е граден во средината на I век или нешто порано. ↩
- Петрова Е., 2003, 14-15. ↩
Summary
North City Wall- Stobi 2001
In the frames of the scientific research project “Pre-Roman Stobi” excavations were carried out of the area near the north city wall, at some 25 metres to the west of the north city gate (Plan 1). The researches were aimed at defining the vertical stratigraphy of this part of Stobi, determining the time of construction and existence of the north wall, as well as discovering possible traces of occupation from the Hellenistic Period in this part of the city. For these reasons excavations were carried out in the area between walls 1 and 3 (drawing 1). The peak elevation was 141.440 and we dug under it 7.80 metres down to sterile soil.
At this depth a total number of 21 layers were distinguished, differing from one another by the colour, structure and the finds they included (drawing 2). They have been numbered from | to 21, the first one being the layer of soil and the last one the solid rock. All changes in the structure of the ground have been numbered, including the floors and a hearth. These stratigraphic layers can be interpreted in the frames of several cultural layers (drawing 2).
The last layers in this (northern) part of the ancient town of Stobi belong to the very end of the Hellenistic Period, i.e., the second half of the Ist century BC (layer 19). This leads to a conclusion that there was life in this area at the end of the Hellenistic Period. However, no material evidence has been discovered to confirm the existence of the settlement from the beginning of the 2nd century BC Livy wrote about.
The excavations in this area have shown that layer 16 rests on the wall and touches the bottom level of the foundations, thus indicating that the construction of the defense wall was in the Ist century AD, according to the dating of layer 16. It confirmed the assumptions that the defense wall in the north part of the town was built in the early decades, up to the middle of the Ist century AD. This dating of construction of the wall corresponds entirely with the status of municipium that Stobi acquired about the mid-1st century AD. It was certainly before 69 AD, when the activity of the Stobi mint began and the city had already been protected with walls. Layer 9, that is, the layer of mortar floor number 1 (dated by means of a coin from the mid-4th century) also rests on the defense wall, thus pointing out that the wall must have been used in the mid 4th century AD. The end of the use of the wall was presumably related with the cease of existence of the town.
Библиографија
- Anderson Stojanovi¢ V. R., 1992, Stobi, The Hellenistic and1 Roman Pottery, Vol. 1, Princeton
- Broneer O., 1930, Terracotta Lamps, Corinth IV, 2, Cambridge, Massachusetts.
- Howland R. H., 1958, Greek lamps and7 their Survivals, The Athenian Agora vol. IV, Princeton
- Loeschcke S., 1919, Lampen aus Vindonissa, Ziirich
- Микулчиќ И., 1985, Стоби во предримско време, гзфф книга 12, 101- 117, Скопје
- Микулчиќ И. 2003, Стоби, антички град, Скопје
- Петрова E., 2003, Стоби, Водич 2003, Скопје
- Wiseman J. - Mano Zissi Dj., 1972, Excavations at Stobi, /97/; AJA, Vol.76, No.4, 407-424, Princeton
- Vikié Belanéié B., 1971, Anticke svjetiljke и arheoloSkom muzeju и Zagrebu, Vjesnik arheoloSkog muzeja и Zagrebu, sv. V, Zagreb