Macedoniae acta archaeologica 17 (2006) · стр. 364–371
Споменица Јована Ковачевиќа
решаваат некои дилеми...
во Македонија, Скопје.
многу прашања, па и за самата глина.
П i If, 1979, Sarajevo.
Скопје.
друштво, Универзитет у Београду,
мен, нека биде мал дар од сите нас
Тврди корици со заштитен
омот, 27 см
кои се едуциравме и зреевме под неговите закрила, навлегувајќи во
38 стр., илустрации
најсуптилните тајни на среднове-
ISBN 86-904455-1-X
ковната археологија (ранохристијанската, византиската, словенс-
Во знак на сеќавање и благо-
ката и археологијата на Големата дарност кон професорот Јован Ко-
преселба на народите).
вачевиќ (1920-1988), основач на Кат-
Војислав С. Јовановиќ - најблиедратазасредновековнаархеологија
зок соработник и непосреден прона Одделението за археологија при Филозофскиот факултет во Бел-
должувач на неговото дело, во инспиративен, збиен текст ги приград, неговите колеги и ученици со многу усет и рафинираност го
кажува: научното дело, педагошката работа, животниот пат, личсмислија и реализираа печатењето ните и карактерните особини, дури и секојдневието на професорот Ковачевиќ. Со нему својствената прецизност и содржајност ги проследува и неговите професионални ангажмани и ги анализира неговите научни трудови. ОД истиот автор потоа следи и списокот на библиографијата на дела излезени од перото на Јован Ковачевиќ.
Јованка Калиќ - позната историчарка и медиевист, пишува за методолошките новости во рашките истражувања, подвлекувајќи го интердисциплинарниот пристап во обработката на оваа сложена проблематика. Таа ја истакнува и беспоштедноста во работењето на професорот Ковачевиќ при археолошките ископувања на средновековниот Рас од 1971 до 1977 годи-
станува збор - за лавра или за киновна, односно се дотогаш додека тоа
ја, односно за збир на поединечни го дозволуваше неговото кревко
монашки ќелии или за организиран здравје.
Сеќавајќи се со длабока почит,
заеднички живот, макар што e склона повеќе да верува на втората Јованка Калиќ истакнува дека го-
претпоставка. По повеќедецениски лемите научници како него се паметат [Не само по она што сами го
анализи и проучувања, таа на ова место ги прецизира и датирањата создале туку и по она што на дру-
на одделни мозаици. Верувам дека гите им овозможиле да направатв.
многу прашања од оваа проблема-
Гордана Цветковиќ-Томашевиќ
тика ги расчленувала со професо- - која од 1959 до 1974 година рако-
рот Ковачевиќ. Всушност. убаво се водеше со систематските ископу-
сеќавам на инспиративните дискувања и конзервација на Хераклеја
сии во долгите ѕвездени хераклејс-Линкестис кај Битола, во спомен
ки вечери и преубавите дружења со на својот професор, но и близок
КОИШТО не почестуваше секое лето пријател пишува за Епископската
професорот Ковачевиќ и неговата палата, односно Манастир on овој
неизбежна друшка, големата дама локалитет. Нејзината дилема во вр-
и жена што сите ние ја нарекувавме ска со намената на овој ансамбл е
едноставно - госпоѓа Наѓа.
само околу тоа за кој тип манастир Шанад Балинт (Csanád Bálint)
говата ловечка страст, на ова место - од Будимпшта во согласност со
му се оддолжува со луциден текст, минуциозно обработувајќи две исклучителната научна преокупација за аварската култура на про-
зооморфни теми од римско време. фесорот Ковачевиќ, пишува мал,
Тоа се сцените забележани на накитот орел ишо зграбил зајак но провокативен текст за аварските остатоци на Јадран. Притоа,
и на дисковите од римските лампи каде се прикажани две риби една тој прави разлика меѓу Панонија,
крај друга. Додека првата преткаде Аварите се населени, и окол-
става ги прикажува триумфот и ните подрачја каде што има авар-
жртвата и неминовноста на судбиски наоди, но тие не значат и нивно
ната, втората е симбол на брачната етничко присуство на Јадранот и на
хармонија.
Балканот.
Живко Микиќ - ученик и бли-
Учено и интуитивно, Јовановиќ ги наградува темите, оставајќи прозок соработник на професорот
стор и за неизречените асоцијации. Ковачевиќ. Од аспект на стручњак
Војислав С. Јовановиќ - во заи професор по Физичка антрополо-
себна студија се осврнува на животгија на Филозофскиот факултет
от и делото на генералот Јован во Белград, ги анализира состојби-
Мишковиќ (1844-1908 г.), првиот те со истражувањата во оваа, за фунерарната археологија, многу
истражувач на средновековните важна научна дисциплина. Тој го
градови во Србија. "Тоа е убав изнесува и фрапантниот податок
пример за негувањето на историографскиот аспект на археологијата дека во текот на XX век во Срби-
и за КОРНСНОТО навраќање на резулја се истражени 400 некрополи од сите историски периоди. Од нив се
татите од поранешните проучувања обработени околу 70, а од над 300
на „старините“.
Ѓорѓе Јанковиќ - студент, диплонекрополи човечките скелети се
Mell, магистрант. докторант и близасекогаш изгубени за научните ис-
зок помошник и соработник на тражувања.
професорот Јован Ковачевиќ, ак-
На индиректен начин со тоа се
туелен професор по Средновековпоместува се поактуелното праша-
на археологија на Филозофскиот ње за етичките норми во археологи-
факултет во Белград во Ciiomenuјата, но и за отворањето на простор
цаша го публикува Чаревци, Нови за постпроцесната археологија на
Сланкамен, последниот локалитет Балканот, каде состојбата во по-
што е реализиран под негово ракоголема или помала мера е слична.
Александар Јовановиќ - (со кого
BOJICTBO.
Тоа се гробови коишто ја отслигенерациски ги делевме почитот И
куваат состојбата во регионот во воодушевувањето за нашиот омилен професор) испровоциран од не-
IX век. Долната граница на некзаедничките пријателски и семерополата е уништувањето на Вто-
јни контакти со професорот Јован риот аварски каганат на преминот
Ковачевиќ, на ова место се осврод VIII Во IX век, а горната, доселу-
нува на емајлираните наушници од вањето и пустошењето на Угрите
гробот 143 од кетлашката фаза на во 896 година.
Бранислава Микиќ Антониќ - ја
некрополата од Птујски Град. публикува некрополата Перлек ис-
Наушниците се украсени со клеточен (cloisonné), а не како што копана уште во 1974 и 1975 година,
е вообичаено со јамичест емајл при заштитните интервенции на
(émail champlevé).
патот Бечеј-Бачко Петрово Село.
По својот украс. пупка фланки-
По деталната анализа на гробовите, археолошките наоди и остато-
рана со два листа, тие се единстците од приложената храна (живот-
вени и упатуваат на патувачките златари од времето по пропаста на ински коски, јајца, полжави и житни зрна) се донесува заклучокот дека
Вториот аварски каганат.
Атила Киш (Аттила Кисс) - госе работи за некропола од Вториот аварски каганат (УШ и почетокот
лемиот унгарски археолог, чијашто студија во Споменицата на на IX век) со покојници од средниот
Јован Ковачевиќ се објавува пости понискиот ранг на оваа заедница.
Михаило Милинковиќ - еден од
хумно, со многу фактографски понајголемите актуелни познавачи
датоци зборува за населувањето на германската археологија на Бал-
на просторот меѓу Дунав и Тиса во канот од времето на Преселбата на
втората половина на У и првата половина на VI век. На тој начин тој народите. Прави опширна и научна анализа за т.н. Женски германски
прецизно ги лоцира териториите на Скирите, Гепидите, Лангобардгроб од Улпијана. Примарно, со многу акрибија овој гроб, како еден
ите и Аварите.
Зорица Костиќ - магистрант на од најзначајните германски наоди на
професорот Јован Ковачевиќ, којаовие простори, го публикувал токму професорот Јован Ковачевиќ.
што, живеејќи извесно време во Македонија, одлично се запознала Следејќи ја со почит неговата иде-
со состојбата на доцноантичката ја, Милинковиќ ја надградува со новите сознанија, укажувајќи на
и ранохристијанската археологија на овие простори, пишува опстонадрегионалните врски во матери-
јна анализа за неколку епиграфски јалот меѓу Скандинавија и Бал-
споменици од ова време од Макеканот за, со неопходната резерва за
донија. Непретенциозноста во Насстничката атрибуција, да ја посочи
ЈІОВОТ како маргиналии за наведепретпоставката за херулското Т1О-
ниот тип предмети и скромноста текло на закопаната индивидуа.
Паола Корошец - блиска по про-
ВО ставот кон она што притоа го одработила, е во спротивност со фесионалните преокупации и по богатството на податоците што се
сен прилог ја анализира висината изнесени за неколкуте епиграфски
на телата на средновековното насспоменици од Стоби, Баргала, Ви-
еление од подрачјето на Гердап. ница, Дебреште, Хераклеја, Таор и
Бошко Бабиќ - како еден од ос-Градиште (Пчиња).
ведочените пријатели и соработ-
Марија Бајаловиќ Хаџи-Пешиќ
ници, и гостољубив домаќин на ‘би позната, покрај другото, како вр-
семејството Ковачевиќ на Марвен керамолог-медиевист, особено
кови Кули во Прилеп, за Спомениза просторите на источен Балкан,
чаша на професорот Ковачевиќ ја односно за византиската глеѓосана
напишал студијата Словенска иракерамика, докторант на професо-
шашковина, што овде се печати рот Јован Ковачевиќ, во неговата
постхумно. Интересно е дека покрај Споменица се осврнува на неколку
археолошките, историските и етдекорирани садови од Хиландар.
нографските методи, искористени
Тоа се трпезни примероци од
се, во голема мера, и податоците од втората половина на ХШ до првите
лингвистичката компаративистидецении на XIV век. Притоа се
ка, што му дава посебна ширинаи посочува на солунските работилни-
аргуменираност на водечката идеја ци било како снабдувачки центри
во текстот.
било како расадник од каде што
Душан Мркобрад - продолжувач доаѓале мајсторите и занаетчиите
на делото на професорот Коваво Света Гора и ги изработувале
чевиќ, пред се, од областа на иреселбаша на народите, на ова место овие садови.
Душица Миниќ - една од најпоз-
прави анализа за средновековното натите претставнички на белград-
рударство на Копаоник и посебно за рудникот Трепча. Изнесени се ската школа на археолози-медиевисти, во спомен на својот про-
восхитувачки податоци за двомилефесор Јован Ковачевиќ го пишува
ниумското рударење кое се изведувало на површина од околу 3000 км²
прилогот за оловната ампула од Сталаќ.
и дека тоа било меѓу најквалитет-
Наведената ампула е многу редок
ното во тогашна Европа. Притоа се картирани (на српската страна) доцносредновсковен наод од територијата на Србија. Се смета дека
12000 рударски окна и над 200 тотаа била изработена во светлиштата
пилници, а заедно со косовските, на Солун (прикажани се ликовите
нивниот број се проценува на 20000 на Св. Теодора и Св. Димитрија).
окна и на над 500 топилници.
Исполнети со свето миро, овие ам-
Рудникот Трепча во првата половина на XV век е најшироко експпули ги земале и разнесувале оние
лоатиран, додека тој е затворен кои доаѓале тука во ходочастие.
Славица Круниќ - антрополог од
во октомври 1688. Овие сознанија, Музејот на град Белград во интере-
секако, ќе расветлат и многу состојби во археологијата на Македонија
учување значаен придонес дал и професорот Ковачевиќ), се осврнуод наведеното време.
Радмило Петровиќ - ученик на
ва и на истражувањето на митропопрофесорот Ковачевиќ, кој работи
лискиот комплекс со некропола од 122 гроба во ј/и дел од градот. на полето на византиската, аварската и словенската археологија,
Покрај другото, во овој дел се откриени и фрагменти од стаклени во оваа пригода, во кус прилог,
белегзии. За одбележување е дека расправа за палчестата словенска
ниту еден примерок не е најден фибула од Врбас од VI и преминот
во гробовите ниту во целосно кон УП век.
истражениот Мал Град, туку само
Притоа, тој ја аплицира тезата
во делови од Голем Град.
на Б. А. Рибаков за симболиката
Смедеревските примероци се на нејзината претстава и за диспозицијата на соларното и хтонс-
датирани во слоевите од XV, XVI u XVII век, со тоа што најголемиот кото, проширувајќи ја со календарската атрибуција и верувањата на
број припаѓа на XVI век, додека во Словените во врска со тоа.
XVII тие се губат и се заменуваат со
Весна Манојловиќ Николиќ - се
метални белегзии.
Со тоа, уште еднаш, мошне денавраќа на темата за астрагалите
цидно, се потврдува фактот дека -специфичните коски од скочниот
стаклените белегзии го надживузглоб на елените, овците, козите и говедата, за која повеќепати се де-
ваат средновековието.
Марина Бунарџиќ - во својот батирало во археолошките кругови
прилог ја обработува керамичарската печка за садови откриена кај фрушкогорскиот манастир Св. Никола во Ново Хопово. Од печката потекнуваат околу 20 типови грнци од XIII-XIV век.
на белградската школа.
Покрај несомненатаулоганадетска, пастирска или хазардска игра, авторката ја наведува и можноста овие астрагали во средновековието да се ползувале и за прорекување и
Можно е овде да постоела и погатање.
Марин Брмболиќ - системати-
голема работилница. Меѓутоа, од зирајќи ги археолошките истра-
неа е зачувана само оваа печка на која се забележуваат јасни траги од жувања и рекогностицирањата во Средното Поморавие, изнесува ко-
нагло напуштање и оштетување од рисни податоци поткрепени со цр-
засега непознати околности.
Миомир Петровиќ - се осврнува тежи на основите на 14 утврдувања
на истражувањата и убицирањето од рановизантискиот период.
на црквата и манастир Арача во
Млаѓан Цуњак - зборувајќи за
Банат. Известувајќи за текот на Смедерево, една од најголемите
истражувањето, историските изсредновековни рамничарски крепости во Европа (во чиешто про-
вори и контроверзите околу овој Словените се погребуваат со кремзагадочен објект, тој одговара на
ација. Освен ритуално искршената одделни прашања, но декларатив-
садова керамика и животинските но отвора и многу нови дилеми.
коски, се друго припаѓа на кругот Неговиот заклучок е дека црквата
предмети за лична употреба.
е градена во текот на ХШ век, а во
Погребниот ритуал и форми-XIV век имала готички иновации
рањето на могилата Кобиљка има и доградби. Во 1551 се споменува храбрата одбрана на Арача при
аналогии со словенските погребувања од VIII век. но богатиот турските освојувања.
керамички материјал и другите
Петар Риц - следбеник и ученик
наоди се датираат во X-X! век. Со на Јован Ковачевиќ, пишувајќи на ова место за четири новооткри-
тоа се покажува дека во овие краесни аварски некрополи во Потисје,
ви покрсетувањето не било целосно прифатено и дека се уште се пракуште еднаш покажува дека во својата професионална определба трг-
тикувале словенските, пагански обичаи во погребувањето.
нал по патеките што пионерски ги
Дивна Гачиќ - во Споменицата изоде нашиот професор.
дава прилог за идентификацијата
Веројатно и тој остана трајно
на Средновековниот Каром.
фасциниран од питорескноста на
Анализирајќи ги изворите, резулциклусот што се слушаше во осумдесеттите, посветен на Аварите и
татите од инцидентните и заштитните ископувања (недвижниот и нивната ту бајковидна ту фатална
движниот археолошки материјал судбина.
и сл.), авторката доаѓа до заклучок
Во врска со некрополите во
дека средновековната крепост Ка-Потисје, покрај вообичаените по-
ром била лоцирана покрај Дунав, гребни форми, обичаи и гробен
во централното градско јадро на инвентар, за одбележување е дека
Сремски Карловци.
се констатирани и посмртни дрве-
Околу нејзиното времетраење, ни ковчези прекриени со органски
односно изградба и деструкција, материјали: кожа, килими, чоја или специјални погребни прекривки.
заклучните констатации се МОВОЅ-
Органски слој дебел до 5 мм е
држани.
Јулка Кузмановиќ Цветковиќ забележан и на дното - веројатно
- во спомен на професорот Јован од кожната простирка на која се положувале покојниците.
Ковачевиќ обелоденува една дво-
Драгица Премовиќ Алексиќ - во
страна дрвена икона од времето на спомен на професорот Ковачевиќ
XVI-XVII век.
Иконката е најдена при орање ја обработува средновековната
во близина на гробиштата во Меромогила на локалитетот Кобиљка
pau. Широка е 5 cm, долга 5.7 cm, со кај Сјеница. Таа е една од ретките
дебелина од 1.2 см. На двете страни којашто припаѓа на времето кога се прикажани во плиток релјеф св. Врачи, Кузман и Дамјан. Таа е дело
Споменицата на Јаван Ковачена домашни копаничари, а со оглед
виќ е своевидно одличје што неговна подложноста на пропаѓање
ите ученици, колеги и пријатели му претставува своевиден раритет од наведеното време.
го дадоа за заслугите што ги има
Драган Анѓелиќ - известува за
во областа на средновековната археологија на Балканот.
доцноантичката и средновековна населба - Гунарош (локалитет П.
Неговите размисли, идеи и дух Д. Победа).
провејуваат во работата на десетици негови наследници. И по не-
На овој простор во IV век се населувале Сарматите. Во У до сре-
говото заминување останува делодината на VI век населбата во Гун-
то и споменот на него зачуван и негуван од оние на кој тој многу им арош треба да се детерминира како
значеше.
ранословенска.
Од најмладиот слој на населбата - XI-XII век, најдени се три полуземјанки, калотеста печка и грнчарија,
Елица Манева, Филозофски факултет -Скопје меѓу која и таква со печати на дното.