Macedoniae acta archaeologica 17 (2006) · стр. 361–364
Феноменот глина
терес и многу прашања се поставуедни од најатрактивните и Нај-
етнолошката поставка.
од мил и каолин, од кои се обликуфеномен се провлекува низ сите
вале - Големата Мајка, античките хронолошки етапи во културниот
ламби, теракотните икони, и денес - развој на човекот. Во Македонија,
кичевските тави за гравче... Голем е како и во другите култури таа не е
интересот за начинот на добивањепомалку присутна, и се реализира
то на глината, обликувањето, до ден денес.
печењето, боењето, декорирањето,
При презентацијата на целата
функцијата и развојот низ вековната збирка во Музејот на Макеите. Се пастојува сите тие инфор-
ната - употребна керамика. Глинамации да се добијат на самото место
та ни ги посочува општествените промени. Промените и во веруво музејските експозиции и да се продлабочат, евентуално - во едука-
вањата се читаат во претставите на „новите“ богови, во мотивите тивните работилници.
на декорациите.. Теракотата е
Ако почнеме, природно, од са-
кршлива, од нејзините остатоци - мите почетоци на човековото ор-
парчиња, дознаваме дали населбаганизирано живеење, уште во раниот неолит, во Македонија глина-
та била опожарена, нападната, или та веднаш се јавува како градежен
само напуштена.
материјал, зидан лепеж. подни
тично ги обликувала сите човечки премази и многу1 интересниот мо-
потреби и мисли - затоа нејзината мент, естетскиот или декорациите
улога низ целата историја е толку на зидовите - геометриските шари
важна и толку забележителна. Терисцртани во глината со прсти или
акотните фигурини и импозантните со стапче. Мноштвото глинени са-
аскоси во неолитот, стеатопигните дови со различна намена, амулети,
енеолитски ТОр3а во праистожртвениците и малите, прецизно
рискиот период, пајонските бокали изработени зооморфни и антропоморфни статуетки и сатчиња, по-
од железното време, метарските чаши за пиење вино и богинките во сочуваат за мирните времиња. спо-
антиката, глинените крстилници, теракотните икони изработени во рај реките и езерата на тие луѓе.
длабок релјеф, средновековните Нивните верувања беа најверојат-
тегулии фамозните производи на но оптимистички, а за да и се спро-
велешките грчари зборуваат многу тивстават на немилосрдната при-
за глината. Неа ја анализираат рода и праќале пораки и молитви
археолозите, естетичарите, филопреку симболичките обредни игри
зофите.
и .. глиненеите претстави. Така,
Завршницата
На тие „патуваглината станува медиум на чове-
ковите потреби, утилитарните -
ња низ историјата на глината“ е кога најзаинтересираните во наживотни потреби, духовните - ре-
шите работилници одлучуваат ЛИГИОЗНИ И конечно - естетските,
да ја „земат во свои раце“. Тие се
Појавата на металите и неми-
запознаваат одблизу со глината и НОВНО, војните и миграциите се
нејзината универзалност. Таа се гледа и во набрзина реализира-
употребувала отсекогаш и може да ната теракота. Технолошкиот раз-
се направи се од неа. Кога е мека вој и новиот, побрз начин на из-
може да се формира по желба, работка на керамичките садови на
да се декорира со штипкање, со грнчарското колце, го гледаме во хиперпродукцијата на утилитар-
со стапчиња, врвци,
врежување,
ФЕНОМЕНОТ ГЛИНА
толку тенки но ки ва колковите?“. " Се тетовирала пладвоста. . Каѕе Gare иблочени аптеките боенки. дали билк
“Зошто. acaocor тооку мегу зеоцира на "што"... “Boma
"модата"? „Што симболизирал да се бои со пигменти, пред и по
бикот во христијанството?“ „Зошто печењето, да се глеѓосува или не, да се графитира, да се пече во сива
формите на садовите од камено техника, да се бои симболично, да
време, па до ден денешен останаа се... Инспирацијата е тука, свежа...
исти?!“ „Гледај колку "ова" личи на И во самиот процес на моделирање
Пикасо!“... „Зошто служел фалусовидниот сад?!“...
се откриваат многу нешта, се поставуваат многубројни прашања,
Така и музејските поставки има и различни коментари: „Как-
им стануваат поблиски, пред се, и ви фризури носеле неолитските
заради постојаното присуство на жени?!“ „Зошто аскосот толку
теракотата и нејзините очигледно многу асоцира на "нешто“..?!“,
неисцрпни, вечни можности. Таа „Можно ли е жените во Sait.
е Земја, а и „човекот е од земја“ што би рекле христијаните! Така, ното време да биле толку тенки
таа е креирана од човекот и за него во струкот и широки во колков-
зборува низ вековите, од неа читаме ите?!“, „Се тетовирале луѓето уште од тогаш?“, „Дали црвената боја
колку бил умен, колку креативен, колку таа му служела и колку тој можела да ја симболизира плод-
нејзе И се посветувал. Сите тие Носта...?!“, „Како биле облечени
прашања се поставувале, се наоѓале луѓето во антиката, таква ли била Водич низ археолошката цоставодговорите или не, или допрва ќе се
ка, 1998, Музеј на Македонија решаваат некои дилеми...
Месењето и обликувањето на глината во психјатријата, пак, се пре-
Кличкова B., 1967, Грнчарствошо во Македонија, Скопје.
порачува како медитативна и рекреативна дејност во кој што процес, можеби се нашле некои одговори на
Macedoniae Acta Archeologica, 15, 1996-1997, Скопје,
многу прашања, па и за самата глина. Како и да е - читајте ја глината!
Praistorija Jugoslovenskih zemalja, tom П i If, 1979, Sarajevo.
Белешки
- Некои од насловите на проектите од Музејската едукација, керамоработилници во Музејот на Македонија реализирани во изминатите години беа: „Од Големата Мајка до теракотните икони“, „Идоли и верувања од праисторијата до појавата на христијанството во Македонија“, „Праисториска теракота“, „Глината како основно средство за реализација на утилитарните, духовните и естетските потреби на човекот“, „Феноменот глина“. Во проектите со учествувале ученици од У до УШ одделение од скопските основни училишта „Јан Амос Коменски“, „Лазо Трповски“ и „Петар Поп-Арсов“ под раководство на нивниот наставник и професор по историја Игор Јуруков и со поддршка на советникот - подрачен претставник на општина Карпош на Министерството за образование и наука - Марица Шиндиловска, професор по историја. Во овие едукативни проекти беа вклучени стручни соработници, експерти - колегите од Музејот на Македонија: археолозите Ирена Колиштркоска Настева и Лидија Блажевска, акад. скулптор Сретко Јовановски, акад. скулптор керамичар Филип Фидановски и скулпторот Ангел Георгиев. Во реализацијата на проектите од голема помош ни беше документарниот филм „.Тумба Маџари“, чиј автор е археологот Воислав Санев и режија на Стефан Ацевски, во продукција - ДИГИТПРОМ- 2001 - Скопје. На 18 мај 2003 година - Меѓународниот ден на музеите - освен традиционалната презентација на делата инспирирани од музејските поставки во Куршумли ан, реализирана беше и екскурзија со сите учесници на овие проекти со крајна дестинација Охрид. По пат посетена беше Вранешница, Кичевско, село претворено во една голема керамоработилница, во кое до ден денешен се произведува познатата, традиционална кичевска керамика. Финансиски, проектите по Музејска едукација ги подржува Министерството за култура на Р. Македонија. ↩
Библиографија
- Балабанов К., Крстевски Ц., 1991, Теракотните икони од Виница, Скопје.
- YAK: 929:[378.124:902(497.11)(049.3)
- Споменица Јована Ковачевиќа Memorial de Jovan Kovaéevié
- Уредници: Радован Бунарџиќ, д-р Живко Микиќ
- Издавачи: Српско археолошко друштво, Универзитет у Београду, филозофски факултет, Београд 2003
- Тврди корици со заштитен омот, 27 см
- 38 стр., илустрации
- ISBN 86-904455-1-X
- Во знак на сеќавање и благо- дарност кон професорот Јован Ковачевиќ (1920-1988), основач на Катедратазасредновековнаархеологија на Одделението за археологија при Филозофскиот факултет во Белград, неговите колеги и ученици со многу усет и рафинираност го смислија и реализираа печатењето
- Лена Ангелкоска Музеј на Македонија - Скопје на меморијалниот зборник - Споменица, што му е нему7 посветена. Многу7 медиевисти и археолози од Македонија што се образуваа во Белград, меѓу7 кои и потписникот на овие редови, беа студенти на професорот Јован Ковачевиќ.
- Овој кус осврт на публикацијата, што е издадена во негов спомен, нека биде мал дар од сите нас кои се едуциравме и зреевме под неговите закрила, навлегувајќи во најсуптилните тајни на средновековната археологија (ранохристијанската, византиската, словенската и археологијата на Големата преселба на народите).
- Војислав С. Јовановиќ - најблизок соработник и непосреден про- должувач на неговото дело, во инспиративен, збиен текст ги прикажува: научното дело, педагошката работа, животниот пат, лич-