Macedoniae acta archaeologica 17 (2006) · стр. 341–350
Неолитски скелетни наоди од Писта - Ново Село
При градежни работи на нафтоводот Скопје-Солун, на патот Велес-Штип, во атарот на овчеполското Ново Село, во февруари 2001 година, откриена е двослојна населба од неолитската епоха.1 Истражувањата се извршени од седумчлена археолошка екипа од рззск - Скопје, Музејот на Македонија - Скопје и Народниот музеј од Велес.2
Во постариот слој на населбата, во Секторот II, откриен е гроб вкопан во слојот на песок и чакал врз кој е фундирана населбата. Се работи за слободно вкопување, без прилози. Скелетот е во згрчена положба, положен на десната страна, ориентиран во правец исток-запад, свртен кон југ. Десната рака и левата нога се испружени под приближно прав агол кон телото. Поради ограничениот обем на истражувањата не е утврдено дали погребувањето е извршено во живеалиште или надвор од него.
Во Секторот Ш со земјени работи е уништен уште еден гроб од кој се собрани коските. И тој е од постариот населбински слој.
Според истражувачите, населбата е од среден неолит, а постариот слој во кој се откриени погребувањата припаѓа на фазата Анзабегово-Вршник II.
Скелетите се доста добро зачувани, но се некомплетни. Во текот на анализата одредени се полот и индивидуалната старост,3 измерени се краниумите и долгите коски“4 и пресметана e телесната височина.5 Одредена е антропотиполошка припадност на наодите.6 Следени се епигенетски варијации7 и палеопатолошки траги.8
Скелетот бр. 1 (откриен ин ситу) е добро зачуван, некомплетен, без левата скапула, СТерНУМОТ, цервикалните и најголем дел од торакалните и лумбалните пршлени, коските на левата дланка и левото стапало.
Жена, на возраст меѓу 45-50 години со слабо изразени секундарни полови карактеристики (- 0.52).
Реконструираниот череп е со оштетена калота, без левата зигоматична коска, поради што најголем дел од мерките е одреден со реконструкција (означено со звездичка) или симетрија (означено со голема заграда). Според линеарните мерки, неврокраниумот е долг, средно широк, со широко чело (Табела 1). Индексите имаат долихокрана, ортокрана, мстриокрана и еуриметоп вредност.
Линеарните мерки на фацијалниот склет покажуваат тесно, средно високо цело и средно високо горно лице. Фацијалните индекси се лептохиперлептопрозопц, лептен а лицето е на самата граница меѓу тесно и средно широко. Орбитите се хамеконхи, ниски, правоаголни и закосени. Носот е мезорин. со тап, плиток и низок корен. Назалната апертура е ниска и широка. Роса канината е многу длабока. Глабелата е слаба (Вгоса 1), а окципиталната протиберанца доста јака (Вгоса 4). Мандибулата е тснка, лачна со висока и испакната брада. Максиларниот алвеоларен раб е слабо прогнат. Загризот е во форма на псалидодонција.
Во фацијалната норма се забележува високо, тесно и овално лице (Табла 1, 1). Вертикалната норма е во форма на елипсоид-пентагоноид. Латералната норма е долга, курвоокципитална со низок и испакнат окципут. Присутна е слаба батрокефалија.
Посткранијалниот скелет е умерен. Телесната височина е околу 161.0 см. Фемурите се платимерични и имаат пиластер. Тибиите се еурикнемични (Табела 2-3).
Од епигенетски варијации на краниумот се констатирани интерсутурални коски во ламдоидалниот шев, окципитален торус, над двете орбити инцизури, а над левата и форамен. На двата хумеруси постојат големи перфорации (perforatio fossae olekrani). Од палеопатолошките промени констатирани се: мал, тркалезен остеом на окципиталната коска; кариес на првите максиларни молари, вториот премолар и првите два молари од десната страна на мандибулата; екстрахиран вториот молар во десната половина на максила, како и
првиот и вториот молар во левата половина од мандибула; периапикални
Од скелетот бр. 2 се зачувани фрагментиран краниум, клавикули, КОМплетни хумеруси, делови од радиуси, левата улна, коските на левата нога, двете скапули, ребра, четири цервикални и три торакални пршлени. Делумно реконструираниот неврокраниум е средно долг, средно широк со широко чело, мезокран, орто-хипсикран, тапеинокран и еуриметоп (Табела 1). Назалната апертура е ниска и широка, а назалната спина слаба и рамна. Мандибулата е многу слаба, лачна со ниска и испакната брада.
а. радикуларна циста во мандибула (скелет бр. 1)
a 6. радикуларна циста и лабијален кариес
Посткранијалниот скелет е многу грацилен. Телесната височина е околу 162.0 см. Тибиите се еурикнемични (Табела 2-3).
Од епигенетски варијации на черепот се констатирани прекубројни коски во ламбдоидалниот шев, ос апицис и форамени над двете орбити.
Постојат бројни патолошки промени на скелетот (сл. 1, б-г). На ендокраниумот во близина на внатрешната окципитална протуберанца постои триесетина милиметри долг појас на остеопоротично ткиво. Во близина на Ламбда се гледаат два елипсовидни отвори, слично големи, со остри рабови на надворешната страна, а заоблени и пошироки на внатрешната страна. Едниот е на десната париетална коска, допира до сагиталната сутура. Другиот се наоѓа во левиот крак на ламбдоидалната сутура. Многу е тешко да се укаже на причината на овие остеолитични промени. Засега може да се каже дека не е трепанација, ниту фрактура, т.е. сеченица.
Коските на черепот се многу дебели, што упатува на анемија. На париеталната коска постои мал елипсовиден остеом.
Врвот на акромионите на скапулите е несраснат.
На цервикалните пршлени постои слаба спондилоза. Зглобовите на посткранијалниот скелет се зафатени со многу силен артритис, особено рамото, лактите и глуждовите (тибио-таларниот зглоб). На зглобните површини постојат појаси на остеопоротично ткиво.
Левиот мандибуларен капут е силно истенчен, што е можеби последица на артритис.
Со кариес од буко-лабијален и интерпроксимален тип се зафатени максиларните и мандибуларните премолари, како и мандибуларните втори молари. Од долната вилица во текот на животот се екстрахирани првите молари, а на оној од десна страна постои и периапикален абсцес. Таложењето на забниот тартар е слабо. На забната глеѓ постојат силни хипопластични промени.
Двете неолитски жени откриени на локалитетот Писта-Ново Село починале на слична возраст, меѓу 40 и 50 години. Покрај слабата и нецелосна зачуваност, утврдено е дека черепите се мезо- и долихокрани, ортокрани, метрио и тапеинокрани, а челото е еуриметоп. Подобро зачуваниот череп бр. 1 покажува лепто-хиперлептопрозоп, лептен, тесно и овално лице, хамеконхи орбити и мезорин нос. Телесната градба се движи меѓу многу грацилна и умерена. Телесната височина е голема (161.0-162.0 см).
Двата скелети припаѓаат на медитеранскиот антрополошки тип.
Единствените досега познати неолитски скелетни наоди во Македонија потекнуваат од истиот овчеполски регион, од Анзабегово кај Свети Николе. Серијата од вкупно 34 индивидуални скелети е обработена и објавена од унгарските антрополози Ј. Немешкери и Л. Ленѓел во 1976, како дел од публикацијата Неолитска Македонија на М. Гимбутас.9 Де-
" Nemeskery J. - Lengyel L., 1976, лумно се измерени само еден женски и еден машки череп. Според унгарските антрополози, неолитското население од Барутница-Анзабегово припаѓа на грацилниот, долихомезокран медитерански тип.
Новооткриените скелети од Писта-Ново Село имаат големи антропоморфолошки и антропо-типолошки сличности со наодите од Анзабегово.
Покрај нецелосната зачуваност, сепак значително ги прошируваат нашите познавања за неолитското население во Македонија.
FANICA VELJANOVSKA
Museum of Macedonia — Skopje
NEOLITHIC SKELETAL REMAINS
FROM PISTA— NOVO SELO
Белешки
- Според Извештајот за извршените заштитни археолошки ископувања. доставен до Републичкиот завод за заштита на спомениците на култура - Скопје. ↩
- Екипата ја сочинуваа: Д. Голубовска од Р33СК, Д. Здравковски, И. Настева-Колиштрковска, З. Видевски и С. Темов од Музејот на Македонија, Т. Јовчевска од Народниот музеј - Велес и С. Карпузова, постдипломец на археологија. ↩
- Acsadi G. - Nemeskeri J., 1970; Ferembach П. - Schwidetzky I. - Stloukal M., 1979, Brothwell D. R., 1980. ↩
- Martin B. - Saller K, 1957.1959. ↩
- Bach I., 1965. ↩
- Coon C. 5., 1972. ↩
- Berry A. C. - Berry R. J., 1967; Brothwell D. R., 1980. ↩
- Ortner D. J. - Putschar W. G. J., 1985; Hogovski E. - Mikié Z., 1995. ↩
- Жена, на возраст меѓу 40-45 години, со добро изразени секундарни полови карактеристики (-1.14). ↩
Summary
Neolithic Skeletal Remains from Pista - Novo Selo
In 2001, during the construction works for the oil pipe-line Skopje-Thessalonica, a two-layer settlement from the Neolithic was discovered near the Veles-Stip road in the area of the village Novo Selo in the Ovée Pole region. A plain burial in a pit without any grave goods was excavated in the older layer of the settlement. The skeleton was in a crouched position, laid on the right side, but the right arm and the left leg were a bit stretched, forming nearly a right angle to the body. The second skeleton comes from a grave completely devastated during the earth works.
According to the researchers the settlement dates from the Middle Neolithic, whereas the older layer in which the burials were discovered belongs to the Anzabegovo VrSnik П phase.
The skeletons are rather well preserved, though incomplete. They belong to women that died at about the same age, between 40 and 50 years of age. The reconstructed skulls are meso- and dolichocranial, orthocranial, metrio and tapeinocranial, whereas the forehead is eurymetop. The better preserved skeleton no. 1 is lepto-hyperleptoprosop, lepten, with narrow and oval face, chamaeconch orbits and mezorrhin nose. The stature ranges between very gracile and moderate. The bodies are tall (161.0-162.0). Both skeletons belong to the Mediterranean anthropological type.
The comparisons of these remains with the finds from Anzabegovo, Sveti Nikole, which is the only so far known Neolithic skeletal series, have shown great anthropomorphological and anthropo-typological similarities.
Библиографија
- Acsadi C. - Nemeskeri J., 1970, History of Human Life Span and7 Mortality, Akademia Kiado, Budapest
- Bach H., 1965, Zur Berechnung der Korperhohe aus der langen Gliedmassenknochen weiblicher Skelette. Anthrop. Anz. 29
- Berry A. C. - Berry R. J., 1967, Epigenetic variation in the human cranium, Jour: Anat. 10
- Brothwell D. R., 1980, Digging up Bones, Oxford University7 Press
- Coon C. S., 1972, The Races of Europe, Greenwood Press, Conecricut
- Ferembach D. - Schwidetzky I. - Stloukal M., 1979, Empfehlungen fur die Alters- und Geschlechtsdiagnose am Skelett. HOMO XXX-2, Gottingen-Mainz
- HoSovski E. - Mikié Z., 1995, Paleopatologija éoveka, Uzice
- Martin R. - Saller K., 1957, 1959, Lehrebuch der Anthropologie, Band 1-П Stuttgart
- Hemeskery J. - Lengyel L., 1976, Neolithic Skeletal Finds - vo: M. Gimbutas, Neolithic Macedonia, Los Angeles, California
- Ortner D. J. - Putschar W. G. J., 1985, Identification of pathological1 Conditions in human Skeletal7 Remains, Smitsonian Institution Press, Washington