Macedoniae acta archaeologica 16 (2005) · стр. 323–332

Баргала, конзерваторско-реставраторски работи (1996-1998 г.)

Баргала е утврдена населба со неправилна трапезоидна форма. Изградена е на нерамен терен со доста изразен пад од исток кон запад. Всушност, утврдената населба е подигната во подножјето на планината Плачковица. на десниот брег од Козјачка Река. која тече под западните зидови на тврдината. Градбите во внатрешноста на населбата го следат природниот пад на теренот.

Непосредната околина на Баргала е изменета само во делот непосредно до одбранбените зидови, каде покрај југозападната кула од фортификацијата е изградена црквата Св. Ѓорѓи.

Просторот кој го зафаќа утврдената населба е во должина од 290 и ширина од 150 м во јужниот, и 190 м во северниот дел, или севкупната површина изнесува 4.8 хектари.

Со систематските археолошки истражувања кои се започнати 1968-1980 година.1 во рамките на епископиумот се откриени Епископската базилика со влезната партија. Малата црква. Цистерната и Епископската резиденција со комплекс на објекти за живеење.

Од 1980-1994 година со прекини се изведувани археолошки истражувања на средновековната некропола.2 Во овој период се изведувани и конзерваторско-реставраторски работи на Епископската базилика.3

- Скопје.

3 Конзерваторско-реставраторските работи се изведени под раководство на Живоин Винчик. тогашен конзерватор во Републичкиот завод за заштита на спомениците на култура-Со конзерваторските интервенции е продолжено и во пери-

План 1. Основа на главната порта
План 1. Основа на главната порта
Сл. 1. Изглед на источната кула по
Сл. 1. Изглед на источната кула по

una.5 Истиот го сочинуваат две одбранбени кули (источна и запад-

истражувањето

на), фланкирани во самиот бедем.

Источната кула има правоаголна форма со димензии 8.65 х 7.65 м со два истурени столбци со кои одбранбено бил зајакнат влезот (сл. 1, Пл. 1). Северниот столбец, од јужната страна, бил зајакнат со уште еден столбец граден нешто подоцна со градењето на кулата. Влезот во кулата бил од јужната страна и истиот е засводен.

Западната кула има правоаголна форма и два истурени столбци, како и источната кула, но со мали разлики во димензиите кои во основа изнесуваат 8.5 x 7.70 м (ел. 2, Пл. 1). Кај северниот столбец има идентична ситуација како и кај источната кула, односно од јужната страна е прилепен уште еден столбец. кој има иста функција како и столбецот на источната кула. две ниши фланкирани до самиот

Сл. 4. Изглед на главната порта по
Сл. 4. Изглед на главната порта по

извршената конзерва циј а

бедем (сл. 7). Нишите биле лачно

засводени. а врз нив се поставени скали кои воделе до главната порта. Начинот на градењето на откриените делови од бедемот е идентичен со начинот на градењето на кулите.

Конзерваторско-реставраторските работи на кулите и на откриените "1 партии од северниот бедем се из- “| ведени во 1997-1998 година. Пред да се отпочне со конзерваторските интервенции, извршено е ослободување на зидовите од растресениот градежен материјал, чистење и подготовка за конзервација, при што одделни партии од зидовите се симнати до темелната основа. Најголеми оштетувања се констатирани на северниот зид на источната кула, а кај

Сл. 5. Западен крак од северниот бедем по
Сл. 5. Западен крак од северниот бедем по

истражувањето

западната кула. со исклучок на североисточниот агол. зидовите се зачувани речиси во темелна основа (сл. 2).

Во текот на конзерваторските работи е користен речен камен и мал процент на приделкан камен, зидани во продолжен малтер. Посебно внимание е посветено на поставување на нивелационите редови од тули,

Сл. 7. Изглед на нишите 1 и 2 по конзерваторско-реставраторски извршеното истражување
Сл. 7. Изглед на нишите 1 и 2 по конзерваторско-реставраторски извршеното истражување

Во текот на овие активности, работи се изведени на откриените партии на источниот и западниот крак на северниот бедем. Џидањето е изведено на ист начин како и кај кулите (сл. 4).

Илустрација, стр. 327

Затворањето на фугите кај кулите и кај северниот бедем е изведено со цементен малтер со додаток на бреча.

Со дополнителното археолошко истражување за време на конзерваторско-реставраторските работи во внатрешниот Сл. 8. Конзервација на северниот столбец простор на источната кула и на северната фасада на источниот крак. констатирани се три градежни фази, кои се изведени во периодот од ГУ до VI век:

Сл. 9. Изглед на столбците по извршената
Сл. 9. Изглед на столбците по извршената

- првата фаза, воедно и најстара, ја сочинува влезот во источниот крак на бедемот кој подоцна бил затворен во период кога главната порта со источната и западната кула се уште не биле изградени (сл. 6);

- втората фаза е во период

конзервација

кога влезот во источниот крак бил затворен. Во оваа фаза е изградена главната порта со источната и западната кула;

- третата фаза е во период на обнова на горните партии на северниот бедем, изградба на јужните столбци на кулите и изградба на двете ниши во непосредна близина на влезот во источната кула на главната порта (сл. 7). Во овој период е изведено и затворање на нишите на јужната фасада на северниот бедем.

Влезната партија на Епископската базилика ја сочинуваат скалите со скалишните зидови, како и одмаралиштето пред базиликата (сл. 10).

Блоковите од скалите беа изместени од своите лежишта заради големиот временски период поминат од истражувањето на овој простор. Заради ваквата состојба, наместо конзервација се појави потреба од целосна реконетрукција на скалите со претходно археолошко истражување. По извршената дислокација на камените блокови од скалите и археолошкото истражување на просторот кои го зафаќаат истите. констатирани се четири фази | изведени во периодот од IV до | крајот на VI век:

Сл. 10. Гранд на влезната партија пред Однос на сегашното. Скалите од извршените3 конзерваторско- оваа фаза не се зачувани, а највереставраторски работи6 ројатно постоеле три скалила кои оделе по целата ширина на влезовите во егзонартексот;
Сл. 10. Гранд на влезната партија пред Однос на сегашното. Скалите од извршените3 конзерваторско- оваа фаза не се зачувани, а највереставраторски работи6 ројатно постоеле три скалила кои одела по целата ширина на влезовите во егзонартексот;

| . -првата фаза. воедно и најста- | ра фаза од скалите е изградена во исто време со базиликата, која во

: S84 овој период е на пониско ниво во

- втората фаза е кога базиликата била подигната на сегашното висинско ниво, а скалите се протегале по целата должина на петте влеза во егзонартексот. Во текот на истражувањето се констатирани шест реда скали изработени од црвени камени плочи (Пл. 2);

- третата фаза е кога двата влеза во егзонартексот биле затворени. а самите скали биле скратени во ширина. Врз нив бил изграден јужниот и

План 2. Основа на скалите, состојба по дислокација на камените блокови
План 2. Основа на скалите, состојба по дислокација на камените блокови
План 3. Основа на скалите по извршеното археолошко истражување
План 3. Основа на скалите по извршеното археолошко истражување
План 4. Основа на влезната партија по извршената реконструкција и конзервација
План 4. Основа на влезната партија по извршената реконструкција и конзервација

Како појдовна точка при реконструкцијата на скалите е земен првиот ред, бидејќи кај истиот е констатирана најмала деформација на камените блокови, особено кај северниот и јужниот блок (сл. 10).

Илустрација, стр. 331

Имајќи предвид, гледано статички, дека најголема носивост | има првиот ред направена е нова темелна основа со длабочина од на Ето:

0.50 м врз која се поставени ка- Сл. 14. Состојба на влезната партија по маните блокови. За останатите изврешените конзерваторско-

редови од скалите исто така е реставраторски работи изготвена бетонска подлога со

различна длабочина во зависност од зачуваната субструкција. При реконструкцијата поголем број од блоковите поради порозниот материјал беа заменети со нови (ел. 14, Пл. 4).

Со овој зафат се извршена и реконструкција на одмаралиштето, при што истото ги доби првобитните димензии од 6.94 х 1.65 - 1.85 м. Воедно е извршена и конзервација на скалишните зидови (сл. 14).

Со конзерваторско-реставраторските работи е постигната максимална конзервација со минимална реконструкција. а воедно е задржан и стариот опус на зидаријата, со што е и постигната целта на овие конзерваторски интервенции, односно е спречен процесот на натамошното распаѓање на кулите. откриените партии од северниот бедем и скалите со скалишните SHJJOBH.

Плановите се изработени од Љубица Кљонкова. архитект документатор од Заводот и Музеј - Штип. Фотографиите се изработени од Кире Спасов, фотограф во Заводот и

Музеј - Штип. Trajče Nacev Zavod and Museum Stip

Белешки

  1. Б. Алексова, Баргала - Брегалница во светлината на новите археолошки истражувања, Гласник ини, год. XI/3, Скопје 1967, 5-82; ead., Епископијата на Брегалница, прв Словенски црковен и културно-просветен центар во Македонија, Прилеп 1989, 17-30. ↩
  2. З. Белџедовски, Т. Нацев, Баргала - истражување 1998 година со преглед на позначајните наоди од досегашните истражувања, Зборник VII, Завод-Музеј, Штип 1996, 35 - 47. ↩
  3. Конзерваторско-реставраторските работи се изведени под раководство на Живоин Винчик, тогашен конзерватор во Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата - Скопје. ↩
  4. Археолошките истражувања се изведени под раководство на Звонко Белдедовски. ↩

Summary

Bargala, Conservation-Restoration Activities 1996-1998

ACTIVITIES 1996-1998

(Summary)

Bargala was a fortified settlement situated on the outskirts of the Plackovica mountain on the right bank of the Kozjačka Reka, which runs below the west defense wall. The basic plan of the settlement forms an irregular trapezoid measuring 4.8 hectares.

The surface it occupies is 290 m. long, 150 m. wide in the south and 190 m._ the north.

Systematic archaeological excavations of the site began in 1968 and have continued till the present day with certain intermissions.

The main gate including the east and west towers are flanked by the defense wall. (Figs. 1 and 2)

The towers are of rectangular plan showing minor differences in dimensions. They have been built in combined technique (opus incertum and opus mixtum), the prevailing one being opus incerum of river pebbles without marked horizontal rows. In both towers leveling layers of bricks have been applied at the facade in different elevations. (Fig. 1)

After carrying out conservation and restoration activities, the tower walls are now of different height, ranging from 2.1 to 3.3 m. (Fig. 4).

Additional archaeological researches carried out during the conservation-restoration activities have confirmed a sequence of three construction phases.

The entrance portion of the Episcopal Basilica consists of staircase walls and a landing in front of the basilica. (Fig. 10)

Some major damages of stone blocks imposed the need of complete reconstruction to be preceded by archaeological excavations of the area.

After the stone blocks had been re-located and the archaeological excavations accomplished, four phases of construction were identified having been carried out in the span from the 4" НИ the end of the 6" century AD. In the course of the reconstruction activities the stone blocks were placed back to their original position.

As to of the staircase portion, it was decided that reconstruction of the last construction phase should be carried out, consisting of eight stairs and landing in front of the Episcopal Basilica.

The conservation-reconstruction activities were conducted by undertaking maximum extent of conservation and minimum reconstruction interventions. The original opus of the masonry was also preserved, which was the aim of the conservation-restoration activities. By these interventions the process of further deterioration of structures was prevented and they are now in appropriate condition for presentation.

Translated by Nada Andonovska