Macedoniae acta archaeologica 16 (2005) · стр. 225–240
Археолошки истражувања во Хераклеја - 1998 г.
Содржина
Античкиот град HERACLEA LYNCESTIS одамна ја фасцинира научната јавност во Македонија и пошироко. Подигнат од македонскиот крал Филип II, расположен по најважниот пат на древниот свет - Кандавискиот, подоцна Via Egnatia, ќе биде највпечатливиот град на своето време.1
Во нејзиното долговековно постоење посведочен е еден континуиран развој во повеќе епохи. Сето ова е потврдено со археолошката евиденција при ископувањата. Хераклеја со бројот и дебелината на културните слоеви е навистина ненадмината - десет слоеви се редат еден преку друг.2
Ваквата Хераклеја, примамлива за секој научник. и овој пат го привлече нашето внимание за нови археолошки ископувања непосредно до северниот одбранбен појас. Имено. на овој простор првите археолошки истражувања се направени во 1979 г. од страна на Заводот. Музеј и Галерија - Битола, при уредувањето на Партизанските гробишта.3 Потоа, истата институција направи уште две заштитни ископувања во 1987 и 1995 г. Резултатите од овие истражувања беа релативно скромни. Од вкупно осум гроба од типот конструкции две води од тегули и имбрекси, само два резултираа со наоди. Со оглед на тоа што сакралната традиција на овој простор е евидентна и денес (покрај Партизанските. тука се Буковските. Католичките и Протестантските гробишта), и врз основа на ситуациониот
план на Хераклеја од Иван Микулчиќ.4 се наметна потребата од систематско истражување на овој простор.
Наместо бараната северна некропола, се пронајдоа значителни остатоци од населбински карактер.
Тек на работите
Археолошките ископувања се одвиваа во јуни и траеја 22 работни дена.5 Критериумот и методот на ископувањата во голема мера беше диктиран од самиот терен, кој е на две тераси со висинско растојание од 3 м (План 1).66
5 Стручната екипа ја сочинуваа: A. Горгиевска - раководител, E. Насух - координатор, Г. Филиповска-Лазаровска - стручен консултант, Ј. Николова - архитектонски документатор, ЈБ. икиннеки“ фотодокументатор. Н. Георгиевска - археолог.
Најпрво се работеше на повисоката тераса. Со цел да се добијат повеќе археолошки сознанија за овој терен, се одлучивме за сондажни ископувања. Се поставија три сонди ориентирани во правец север-југ (со мало отстапување кон исток) со меѓусебно растојание од 25. односно 33 м.7 Првичните димензии на сондите изнесувал 2 х 5 м, но со самата работа истите претрпел извесни проширувања.
СОНДА - СЕВЕР |
Сондата е поставена на растојание од 26.40 м јужно од северниот бедем. Првичните димензии изнесувал 2 х 5 м. Со првиот откопан слој констатиран е градежен шут од ситен камен, варов малтер и поситни фрагменти од градежна керамика. Со следниот откоп во слојот од 0.45 до 1.05 м7 се пронајдоа повеќе фрагменти од керамички садови. а во јужниот дел на сондата во истиот слој се наиде на траги од горење. Во овој простор на длабочина од 1.15 м се констатираа делови од гроб од типот конструкција на две води од тегули и имбрекси. Бидејќи гробната конструкција делумно влегуваше во западниот профил на сондата, се наложи потреба од нејзино проширување за еден метар. Во исто време се прошири и северната страна за еден метар, така што дефинитивните димензии на сондата Север | изнесуваат 3 х 6 м.
7 Се работи со релативен репер. Иако гробот беше потполно во уништена состојба. сепак можеше да се следи неговата ориентација исток-запад. со мало отстапување кон запад. Од покојникот се пронајдоа неколку расфрлани коски, а од гробните наоди неколку фрагменти од керамички садови и стакло. По прецизното чистење на овој растурен гроб и неговото целосно документирање, се дислоцираа плочите и се продолжи со натамошно ископување. Трагите од горење се евидентни и понатаму, и во нив. на длабочина од 1.17 M, во близина на гробот, се пронајде рановизантиска монета доста оштетена од горењето, како и една метална алка во слична состојба. Под слојот од горење се наиде на слој од жолтоцрвеникава земја (најверојатно распадната тула) и на делови од ид, при што се констатира дека гробот лежел врз истиот (sup 5).8
Во текот на ископувањата на оваа сонда се отвори една цела мрежа од сидови (цртежи | и 2).
Sug 1 - се појави на длабочина од 0.70 м во југозападниот дел на сондата и е ориентиран во правец север-југ. Неговата зачувана должина е 1.40 м, а ширина 0.55 м . Видливо е постоење на три реда крупен валчест речен камен врзан со слаб посен малтер (зачуваната висина на зидот с 1.10 м).
Suy 2 - се појави на длабочина од 1.20 м во северозападниот агол од сондата, каде што се констатира дека истиот е прекинат. Ориентиран е во правец исток-запад, а ширината му изнесува 0.62 M. 5идот е зачуван во пет реда масивен речен камен врзан со кал (сувозид) со зачувана висина од 1.70 м.
Sug 3 - се појави на длабочина од 1.50 м во северозападниот дел на сондата ориентиран во правец исток-запад. Должината на овој зид изнесува 3.30 м. Врз основа на зачуваната ширина од 1.50 м, може да се заклучи дека се работи за масивен зид зачуван во два реда крупен камен (зачувана висина 0.80 м ) со видливи остатоци од слаб посен малтер, а од северната страна истиот е зајакнат, најверојатно, со темелен зид. Сето ова води на размисла, а секако и заклучок дека зидот 3 е дел од некоја монументална градба.
Фид 4 - најверојатно е продолжение на зидот | со кој всушност формираат една иста градба. Тоа ни го потврдува постоењето на преградниот зид (зид 6).
ЗИД 5 - се појави на длабочина од 1.20 м во јужниот дел на сондата. Зачуван е во должина од 1.80 M, а поставен е паралелно со зидот 1. Општа констатација е дека зидовите во сондата Север I се фундирани директно врз природна карпа, која е планирано скалесто да се сече кон исток со најнизок пад од 2.45 м. На тоа ниво во целата источна половина на сондата констатиран е поголем број на реципиенти (лежишта) од питоси и помали керамички садови. Со оглед на постоењето на голем број од овие лежишта. веднаш се наметнува прашањето дали се работи за градби со станбен или стопански карактер.
СОНДА - СЕВЕР II
Поставена е на 6 м јужно од сондата Север I. Првичните димензии изнесуваат 2 х 5 м, ориентирана во правец север-југ. Во текот на работите сондата претрпе проширувања од 3 м кон север и 2 м кон запад.
И во оваа сонда е констатирана поголема мрежа од зидови (цртежи 3 и 4). 5ид 1 - се појави на длабочина од 1.70 м во североисточниот агол на сондата и се протега во должина од 4.20 м покрај самиот источен профил. идот е директно фундиран врз карпата која и во овој дел е вештачки обработена. Зачуван е во три реда кршен полуобработен камен врзан со кал, што зборува дека зидот е граден во едно време на послаба економска моќ на градот. Но и покрај тоа, истиот делува цврсто и покажува завидна неимарска вештина. Sug 2 - се појави на длабочина од 1.30 м во северниот дел од северното проширување на сондата. Всушност. овој зид влегува странично во северниот профил. така што не може да се одреди неговата ширина (видливата ширина на зидот 2 изнесува 0.80 м). 5идот е ориентиран во правец истокзапад и е зачуван во седум реда крупен речен камен врзуван со кал. Зачуваната висина изнесува 1.05 м. Под самиот зид, од неговото јужно лице, излегува канал кој е издлабен во карпата и е насочен кон источниот профил. Судејќи по ова одводно каналче. можеме слободно да констатираме дека барем во тој дел е крајот на градбата.
Suy 3 - се појави на длабочина од 1.25 м во јужниот дел на северното проширување на сондата. Ориентиран е во правец исток-запад и се губи во западното проширување. Ширината на зидот изнесува 1.00 м и е зачуван во десет реда валчест речен камен кој преовладува и полуобработен камен во горните партии. ЅНОТ е зачуван во висина од 1.10 ми е врзуван со кал. Овој 5ид под прав агол се спојува со зидот 1. И двата чинат најверојатно дел од некоја градба.
Врз овој зид, во западното проширување. се појави нов зид кој е надограден во некое друго време. Тој е зидот 5 со зачувана широчина од 0.66 ми еден ред камен со слаба обработка врзуван со кал.
5ид 4 - се појави меѓу зидовите 2 и 3 до самиот западен профил на северното проширување на сондата во кој и делумно се губи. Зачуван е во три реда слабо обработен камен врзан со кал. Постоечка ширина на овој зид изнесува 0.50 м. Неговата поставеност во голема мера е диктирана од самата конфигурација на карпата. која во овој дел е вештачки обработувана. Евидентно е дека меѓу зидовите 2 и 3, поставени врз карпата, е вршена интервенција од човечка рака, со што се добила една скалеста конфигурација со најнизок пад од 2.33 м. Непосредно до зидот 4 е констатирано лежиште со пречник од 0.25 м, кое најверојатно служело за поставување на питоси.
Во северозападниот дел на првобитната сонда Север II. веднаш до јужното лице на зидот 3, на длабочина од 1.60 м, се појавија интензивни траги од горење кои го навестија постоењето на една јама. Пречникот на јамата изнесува 0.80 м и по откривањето се пристапи кон нејзино чистење. Евидентирани се мал број наоди, во случајов. фрагменти од керамички садови, животински коски и парчиња од градежна керамика и искршена карпа. Длабочината на јамата можеше да се следи до 0.70 м. кога се прекина со натамошното чистење поради тешкиот пристап. = fa Испревртен слој со - a Слој горено - ЕД Испревртен слој ЕЗ градежен шут - 74 Спила
_ +] Траги од горено
COMAA CEBEP П
(северозападен профил) Нејзините димензии изнесуваат 2 x 5 мие ориентирана во правец север-југ. Со првиот откоп на сондата се констатира зголемена концентрација на градежен шут. ситен камен, фрагменти од покривна керамика. На длабочина од околу 0.00 M, во југозападниот дел од сондата, се откри поголема групација
од камења со видливи остатоци од црвеникав малтер и парчиња тули. Најве-
ројатно се работи за зид кој е оштетен со копањето на бункерот од Првата светска војна (кој беше дополнително забележан). Поради ваквата ситуација културните слоеви во оваа сонда беа испревртени.
СОНДА - ИСТОК
Сондата Исток е поставена на пониска тераса. оддалечена 20 метри од патот кој води во локалитетот Хераклеја и 20 метри северно од Католичките гробишта. Првичните димензии на сондата се 2 x 5 м и е ориентирана во правец север-југ. Сондата претрпуваше извесни промени во димензиите, онака како што диктирал археолошките резултати: проширување кон исток паралелно со првобитната сонда со димензии 2 х 5 м; проширување кон југ со димензии 2 х 6 м; и проширување кон запад со димензии 2 x 3 м (цртежи 5 и 6).
Со оглед на тоа што сондата се нао ѓа на нива којашто долго време не е обработувана. земјата беше доста тврда и тешка за ископување. Првите откопи беа преполни со фрагменти од покривна керамика, а веќе на 0.40 м се појавија горните партии од два ѕид. Каракатеристично е да напоменеме дека мрежата од зидови којашто беше констатирана во двете северни сонди на повисоката тераса е евидентна и во оваа сонда.
зид 1 - се појави на длабочина од 0.40 м. Должината изнесува 4.00 м и се губи во источниот дел од источното проширување ориентиран во правец исток-запад. Ширината изнесува 0.83 м. Со овогодишните ископувања видливи се осум реда ополуобработен мешан камен врзуван со кал и забележливи се незначителни остатоци од малтер. Досега откопаната висина на овој ЅН] изнесува 0.65 м.
зид 2 - се појави на длабочина од 0.40 м со видлива длабочина од околу 1.80 м ориентиран во правец исток-запад. Фидот беше затекнат во Многу руинирана состојба (еден до два реда камен врзуван со кал) и по целосното документирање истиот беше дислоциран.
Sug 3 - се појави на длабочина од 1.10 м веднаш под дислоцираниот зид 2. Излегува од западниот профил, а неговата должина с 2.00 м. Ширината на зидот изнесува 0.63 м. Зачуван е во четири реда речен валчест камен врзуван со кал и видливи се незначителни остатоци на малтер.
зид 4 - се појави на длабочина од 1.10 м. Неговата должина изнесува 0.80 м и се губи во северниот дел на сондата. Ширината на зидот изнесува 0.65 м, а зачуван е во три реда од речен валчест камен врзуван со кал и незначителни остатоци од малтер. Со оглед на тоа што зидовите 3 и 4 се спојуваат под индиции за некоја доградба на погоре наведената градба што ја чинат 5идовите ди 4.
ид 6 - се појави на длабочина од 0.40 м во северниот дел на источното проширување на сондата. Се протега во должина од 2.00 м ориентиран во правец исток-запад и се губи во источниот профил. Ширината на зидот изнесува 1.10 ми е зачуван во два реда од речен валчест камен врзуван со кал. Овој ѕид е многу руиниран и значително се разликува по својата обработка од претходните зидови во оваа сонда, што од своја страна ни навестува едно ново време на живеење.
Непосредно до зидот 6, од страната на неговото јужно лице, се појавија голем број фрагменти од покривна керамика. Црвеникавата земја, покривната керамика и големите траги од горење, не водат до констатација дека овие градби имале дрвени покривни конструкии.
Западно од оваа појава, од јужната страна на зидот 3, евидентирана е една групација од камен којашто е полукружно поставена. Во средината на оваа -- ГП цИспревртен слој со траги од градежен шут
“а Испревртен слој со траги од горено
FS jfpagexern шут со фрагменти од керамика
: : СОНДА ИСТОК
- П елој xymye (севера- истечен Срефил) ~~ еној радежен ша
групација забележливи се поголеми траги од горење, а во близина на средината на полукругот пронајдени се поголем број фрагменти од керамички садови. Најверојатно се работи за некое огниште.
ид 7 - индиции за постоењето на овој зид се појавија во источниот дел на источното проширување каде што се ископа една групација обработен камен во три реда, со видлива употреба на градежна тула. Истиот е потпрен непосредно на зидот 6 од неговата јужна страна.
5ид 8 - се појави на длабочина од 0.40 м во јужното проширување на сондата, и с ориентиран во правец север-југ. Ширината изнесува 0.65 м и, всушност, со зидот 1 со кој е поврзан речиси под прав агол, чинат една иста градба. Врз него се видливи траги од уште еден ЅН кој е зачуван во многу лоша состојба и најверојатно истиот е надградба од некој подоцнежен период.
Зид 9 - се појави во северозападниот агол на западното проширување на сондата на длабочина од 0.25 м. Видлив е само еден мал дел од овој зид, така што не располагаме со доволно податоци за истиот.
Зид 10 - се појави на длабочина од 0.75 м. паралелно со зидот 6 на растојание од 0.45 м. Sugor е откриен во должина од 5.00 м ориентиран во правец север-југ. Ширината му изнесува 0.66 м. Граден е од обработен речен камен врзуван со хоросан малтер. Каменот е зачуван во два реда и видлива е употребата на три реда римска градежна тула (0.28 х 0.28 х 0.04 м). При градбата На овој зид е користен opus mixtum.9 идот е зајакнат и од неговата источна страна со видливо темелно проширување од околу 0.14 м. Најверојатно и тубулусите со подното ниво, евидентирани во западниот профил на сондата Исток, се во меѓусебна врска со зидот 10, односно градбата од римскиот период.
За сите овие погоре наведени наши констатации во многу ни помогна и движниот археолошки материјал во кој по бројност доминираат фрагментите од керамички садови за домашна употреба. Овој материал. без сомнение, заслужува посебна обработка, но ние овде ќе се задржиме на одделни предмети кои во првичниот момент го привлекоа нашето внимание.
Мермерна пластика
Од пластиката што беше ископана го издвоивме јонскиот капител откриен во сондата Север I, на длабочина од 1.40 M. Зачуван е речиси целосно (0.40 x 0.30 x 0.15 м) - недостасува само половина од едната волута.10
Внимание привлече и делот од олтарско столпче што беше ископано во сондата Исток на длабочина од 0.45 м врз дислоцираниот зид 2. Изработено е од доста порозен мермер во овална форма со пречник од 0.20 м. Дналогија за ова столбче наоѓаме во Малата базилика во Хераклеја.
Монети
Со ископувањето беа пронајдени повеќе монети, од кои, поголемиот дел од нив се во голема мера оштетени. Условите ни дозволуваат да прочитаме само две монети.
Монетата пронајдена во сондата Исток на длабочина од 0.64 м е претстава на императорот Тиберие П Константин (578-582 г.); бронза од 20 номизми со дијаметар од 20 мм; тип според Морисон Т. XXVI; ковница ТЕЅ (ковница Тесалоника). (ел. 1 а, 6).П
Втората монета е пронајдена на длабочина од 0.70 M во проширувањето на сондата Исток кон исток, меѓу зидот б11 и северниот профил, со претстава на императорот Констанс (337-350); бронза:. дијаметар 18 мм (сл. 2). Монетата е најверојатно искована во Тесалоника.12
Предмети од коска
Фрагмент од коскен чешел е пронајден во сондата Север I на длабочина од 2.10 м. Спаѓа во групата на едноредни чешли со густи и ситни запци. Рачката е украсена со зооморфна претстава, а врз неа е зачувана и една од нитните.
Зачуваните димензии се 41 MM х 32 мм X 3 мм (ел. 3). Чешелот според своите карактеристики може да припаѓа на периодот од преселбата на народите.13 3
Предмети од метал
Меѓу предметите од метал посебно внимание привлече бронзената тока ископана во сонда Исток на длабочина од 0.75 м. Токата е речиси целосно зачувана (45 х 25 х 4 мм), недостига само едната илика и иглата. Украсена е со зооморфна претстава. а на шнирот има два отвори (сл. 4). По своите карактеристики токата, исто како и горенаведениот фрагмент од чешел. носи обележја од периодот на преселбата на народите.
Керамика
Меѓу движниот материјал во најголем број се застапени фрагментите од керамички садови, и тоа садови за секојдневна употреба работени на грнчарско колце. Според фактурата застапени се две категории: садови со добро прочистена глина и добро печени со сива боја. а. од друга страна. садови со лошо прочистена глина и лошо печени со светлосива боја.
Gis Сл. 6
Поточно, застапени се мал број фрагменти од чешлеста керамика (сл. 5), еден фрагмент од тера сигилата еден фрагмент од венецот на садот (ел. 6) и локална тера сигилата, со печатена декорација (ел. 7).1414 Ископани се неколку фрагменти од римски светилки. Посебно внимание привлекува сликаната керамика која е застапена со неколку фрагменти. Оваа керамика е изработе-
. на од добро прочистена глина и е добро печена со светло жолтеникава боја. Од надворешната страна украсот (со 5 декорација и точки) е изведен со темнокафеава и светлоцрвеникава боја врз светложолтеникава основа (сл. 8 ).!5
Меѓу керамиката за секојдневна употреба констатирани се повеќе фрагменти од грнци. Изработени се од лошо прочистена земја и невоедначено печени. Воопшто, тие се грубо изработени, без декорација и го носат печатот на преселбата на народите (сл. 9). Кон овој временски период ја приклучуваме и керамиката со кафеавкаста боја (рапава примеси од песок) и украсена со плитко врежани паралелни и брановидни линии, а на некои фрагменти се видливи убоди со разни форми и насоки (сл. 10). Истата врз основа на аналогии е датирана во почетокот на УП век.16
Се пронајдоа и неколку фрагменти од питос, капак и рачка од питос (сл. 11), како и керамички пршлен и перла.
Внимание привлекува и едно минијатурно, целосно зачувано сатче. Тоа с добро испечено, бојата се движи од светлокафеава кон окер и има просечна фактура (сл. 12).
Меѓу останатиот движен материјал се пронајдени и неколку фрагменти од стакло, т.е. дно и венец од чаша со зеленикава боја и фрагмент од стаклена белегзија со темнозелена боја.
Со овогодишните археолошки истражувања слободно може да се констатира дека сме навлегле во дел од градот на Хераклеја со населбинско-занаетчиски карактер. Очигледно е дека градбите, т.е. нивната архитектонска поставеност е резултат на целата физичка структура на природната основа, односно конфигурацијата на теренот. Голем број од зидовите се фундирани директно на природна карпа која за таа цел е и вештачки обработувана. зидовите се градени од камен и кал, при што е користен локалниот песочен шкрилец, кршен или делкан. Кај одделни зидови видливо с незначително постоење на малтер. кој. од своја страна. не упатува до некои логични размислувања. Знаеме дека на варовиот малтер му е потребен еден подолг период да ја добие својата оптимална цврстина. а со оглед на тоа што градбите во У и VI век имале кус век на живеење (поради бурните времиња), набргу по нивното подигање останувале без покрив. Тоа придонесувало во COrOJICHHTS зидови под влијание на влага и замрзнување да биде разорена малтерната структура. пред да му биде дадена можност на гасената вар во малтерот да добие време за максимално зацврстување.17 Имајќи ги предвид сите онис настани во У и VI век што ја зафатиле Хераклеја. многу е веројатно дека и овие градби ја доживеала истата судбина. Впрочем, кон крајот на УІ и почеток на УП век завршува архитектонско урбанистичкиот развој на Хераклеја.
Иако овие градби не потсетуваат на едно време со нагласена економска немоќ, сепак истите ја потврдуваат традицијата на завидното неимарско умеење. Видлива е нагласеноста на желбата за сјај и монументалност и немоќта таа да се спроведе докрај.
17D, Basler, op. cit., 136-137. Градбите од камен и кал во многу нешта потсетуваат на оние од т.н. микростанбена целина, којашто беше изградена врз самиот римски театар.18 на падините западно од него, како и во источното предградие.19 Факт е дека градбите од камен и кал се градени врз постари римски градби, на што не наведува постоењето на зидот од некоја градба со хоросан малтер (зид 10).
Сепак. како по некое правило новите истражувања редовно решаваат одделни прашања, но ОТВОрааТ и нови. Тоа се случи и со овогодишните археолошки ископувања во Хераклеја. Имено, работејќи во еден сосема нов простор. добивме многу нови стратиграфски податоци за овој локалитет што досега не беа евидентирани.
Anica Gjorgjievska Engin Nasuh Zavod and Museum - Bitola
Белешки
- Ф. Папазоглу, Македонски градови у римско доба, Скопје 1957, 188-189. ↩
- Томашевив, Упоредно испитивање вишеслојних археолошких налазишта у Хераклеји Линкестис, Улпијани и Сингидунуму, Саопштења XIX , Београд 1987, 10-13. ↩
- Манева, Резултати од заштитните ископувања на локалитетот „Џартизански нан кај Хераклеја, Зборник на трудови 2-3, Битола 1980/81, 65-81. ↩
- И. Микулчиќ , за големината на доцноантичките градови во Македонија, Историја, год. X, 2, Cxonje 1974, 359. Гроб лоциран врз зид од камен и кал не е осамена појава во Хераклеја. Види: Е. Манева, Резултати од заштитните ископувања extra muros во Хераклеја, Масеԁ. acta archaeol. 7-5, 1951/82, Cxonje 1987, 138. ↩
- СОНДА - ЈУГ ↩
- Повисоката тераса е на К.П. бр. 11400, во сопственост на општина Битола; пониската тераса е на К.П. бр. 11398, во приватна сопственост. Лоцирана е на крајниот јужен дел од горната тераса, во непосредна близина на Католичките гробишта. на оддалеченост од 20 м од сондата Север II. прав агол, голема е веројатноста дека тие се дел од некоја градба. ↩
- - се појави на длабочина од 0.40 M во западниот профил на сондата, така што од него е вИДИВ само еден помал дел, но истиот дава ↩
- Гроб лоциран врз ѕид од камен и кал не е осамена појава во Хераклеја. Види: Е. Манева, Резултати од заштитните ископувања extra muros во Хераклеја, Maced. acta archaeol. 7-8. 1981/82, Скопје 1987, 138. ↩
- D, Basler, Gradjdevinarstvo kasnoantitkog doba u Bosni i Hercegovini, Materijali tehnike i strukture predantickog i anti¢kog graditeljstva na isto¢nom jadranskom prostoru, Zagreb 1980, 136- 137. Моментално расположливите информации не ни дозволуваат да дојдеме до некои утврдени правила карактеристични за оваа техника. Се надеваме дека идните археолошки ископувања ќе ни овозможат подетални анализи. ↩
- Дналогија на овој капител најдовме при ископувањата на секторот IV7 во 1976 година: II, Србиновски, Резултати од ископувањата во 1270 година, Масеԁ, acta archacol, 5, Прилеп 1979. ↩
- C. Morrisson, Cataloque des monnaies Byzantines, I, Paris 1970, 161, 166, T. XXVI. ↩
- D. B. Sear, Roman coins and their values, 1974, 322. А. Горгиевска. Аваро-словенски моменти во Heraclea Lyncestis, Этногенез и Этнокулъткурныс контакты славян, том 3. Москва 1997 , 67; T. Štefanovičova. Slavic settlement of Grecce in the light of archaeological sources; Этногенез , op. cit., 356; Одделни фрагменти на слична керамика и општо од тој период на преселбата на народите се присутни во Хераклеја. ↩
- Scoba naroda, Narodni muzej Zemun, Zemun 1962, 80, sl. 79. ↩
- Е. Манева. Неколку типови и форми на елинистичка и римска керамика од Хераклеја, Битола 1979, ↩
- Т. Јанакиевски. Театар. Битола 1987, Т. VI. ↩
- А. Горгиевска, Аваро-словенски моменти во Heraclea Lyncestis, Этногенез и Этнокулътқурные контакты славян, том 3, Москва 1997 , 67; T. Štefanovičova, Slavic settlement of Grecce in the light of archaeological sources; Этногенез , op. cit., 356; Одделни фрагменти на слична керамика и општо од тој период на преселбата на народите се присутни во Хераклеја. ↩
- Ð. Basler, op. cit., 136-137. ↩
- T, Јанакиевски, ор. cit., 75-80. ↩
- Е. Манева, Резултати... 140. ↩
Summary
Archeological Investigations at Heraclea, 1998
(Summary)
In June, this year, at Heraclea near the northen custodial line, four probes (5 x 2 m) were excavated. They showed excellent stratigraphic results because they provided an opportunity for a study of a very specific way of living.
This year’s archeological excavations opened possibilities for a minute investigation of a specific part of the town in which craftsmen lived at the end of the classical period. Constructions were erected straight on a natural rock which, for this purpose, had been artificially laboured. The walls were built of stones and mud and the local sandy shale had been used both in its craggy or chiseled form. Some particular walls have a visible although insignificant presence of mortar. Although these constructions remind of times when living was not on a decent economical level, yet they confirm a tradition of an amazing building skill. One can see the ambition for glamour and massiveness and the incapacity for its completion.
Of the mobile archeological material dominate fragments of ceramic dishes, parts of marble plastics, coins, objects of bone, objects of metal and an insignificant of glass.
Translated by prof. Dragi Mihajlovski