Macedoniae acta archaeologica 15 (1999) · стр. 63–68

Нови наоди од "Горно Поле"

Содржина
  1. Бронзена фибула
  2. Керамички сад
  3. NEW FINDS FROM "GORNO POLE " - Balabanica near Stip

Платото Горно Поле - Балабаница припаѓа кон атарот на село Стар Караорман, кое се наоѓа на околу 4 км источно од Штип. Се работи за рамен простор од околу 10 ха обработлива површина во сопстеност на ЗИК Црвена Звезда од Штип. Ова плато, како веројатен археолошки локалитет, за првпат е евидентирано во рамките на рекогносцирањата вршени во Источна Македонија во 1958-1959 година. Во извештајот за резултатите од овие рекогносцирања е забележано: "Помеѓу Караорман и Штип, на косината која ѓо одвојува Штип од Стар Караорман, од обете страни на селскиот пат се наоѓаат неколку правилни возвишенија, веројатно тумули".1 Во истата, 1958 година оваа претпоставка се покажала како точна. Имено, станува збор за повеќе од 400 тумули со различни големини, расподелени на платото Горно Поле. За несреќа, при изведувањето на планираните земјоделски работи на именуваниот ЗИК, речиси сите биле уништени. Остатоците од околу 200 поголеми тумули биле проследени со мноштво археолошки материјал кој, заедно со оној изваден при тогаш изведеното археолошко ископување, го определува локалитетот како праисториска некропола од железното време.2

По речиси 40 години од првите ископувања на Балабаница, траги од бројните тумули веќе воопшто нема, но при континуираните земјоделски работи на истиот ЗИК на површината на теренот продолжуваат да се појавуваат наоди. Тие, а меѓу нив и мошне интересни и невообичаени, и натаму се разнесувани од наоѓачите, така што можност за каква било евиденција на тој материјал, за жал, нема. Имаме сознание дека пронаоѓаните убави метални и некакви(?) предмети од керамика, коска и

сл., некогаш биле збирани во некоја од просториите на комбинатот, се до моментот кога вработените решиле наодиве да ги поделат меѓу себе.3 Тука се крие и поводот за ова потсетување и навраќање на локалитетот Горно Поле - два примерока зачувани токму од споменатава мистериозна “збирка" на наоди во комбинатот - бронзена фибула и теракотна фи-

гурина.

Предмет на ова известување се бронзената фибула, неколку фрагменти од керамички садови собрани при обиколката на овој локалитети еден сад од збирката на Музејот на Македонија. досега само во музејската евиденција, а со идентично потекло - од лок. Горно Поле. Според формата, типолошките и декоративни одбележја сите заедно ги обединува нивната хронолошка припадност - на железното време.

Бронзена фибула

Се работи за лачна двопетлеста бронзена фибула долга 13.3 см и висока 6.8 см. Целосно е прекриена со фина сиво-зелена патина и. освен на ногата, друга декорација на фибулата нема.4 Ногата, изведена во облик на лист, е украсена со убоди со игла распоредени во три хо-

Сл.1 ризонтални низи. Има димензии: 3.5 см височина. а широка е 1.7 см во горниот дел и 0.8 см кај свијокот кој ја држи иглата. Она што ја прави вредна за спомнување е фактот што ваква фибула, во долината на Брегалница и на територијата на Р. Македон
Сл.1 ризонтални низи. Има димензии: 3.5 см височина. а широка е 1.7 см во горниот дел и 0.8 см кај свијокот кој ја држи иглата. Она што ја прави вредна за спомнување е фактот што ваква фибула, во долината на Брегалница и на територијата на Р. Македонија, воопшто, среќаваме за првпат. Of соседниот локалитет Орлови Чуки е евидентирана една слична двопетлеста фибула, но железна, со

триаголна нога и помали димензии. Ја нема ни на некрополите Криви Дол кај Радање. во Куново Чуки, Оризари, па и Кршлански Гумења, Виничко, но не се среќава ниту на територијата северно од Велес (Сопот - Велес, Волково - Скопје)“ Во направените систематизации на “Македонската бронза5, од Јан Боузек, Клаус Килијан и Драги Мит-РеВСКН, ваков тип фибула не е познат.7 Засега, во недостиг на аналогии, овој примерок би можел да се окарактеризира како локална варијанта на лачна двопетлеста фибула од полното железно време.

Керамички сад

Илустрација, стр. 65

Овој сад бил донесен во музејската збирка на Народниот музеј во Штип во 1963 година8, а евидентиран во каталогот од изложбата “Предисториски култури во Македонија9 од 1971 г. Неговата височина е 16.4 см, има цилиндричен врат и проширен стомак од кој започнуваат двете држалки што го надвишуваат венецот на устата. Има темносива боја. а на рамото е украсен со убоди и плитки канелури, косо поставени. Формата на садот, неговата фактура и деко-

Илустрација, стр. 66

рација воопшто не се издвојуваат од вообичаениот репертоар на железновременската керамика на овој локалитет. Дури, би можело да се каже дека идејата и креативноста во изработката и декорацијата овде не се посилната страна. Изложен е во витрините на Музејот на Македонија.

Во прилог на специфичните декоративни елементи на керамиката од овој локалитет (позната преку извештаите за тамошните ископувања на проф. И. Микулчиќ) ги издвоивме и следниве неколку фрагменти од садови - површински наоди што ги собравме при обиколката на теренот. Присутни се вообичаените шрафирани триаголници (Т. 1/1) и врежани ленти со засеци (Т. 1/22-3), но сепак најзастапена е декорацијата со вдлабнати искосени и правилни квадратчиња, изведена со радло (Т. 1/4, 5, 6, 8, 9, 12). Осамен, но интересен пример, е и фрагментот со аплицирана пластична лента со вдлабнатинки како декорација на садот на кој му припаѓал (Т. 11).

Идентичниот начин на украсување и форми се среќава и на соседните железнодопски некрополи - Орлови Чуки, Криви Дол и пошироко, што упатува на културна сродност на популацијата населена во регионов. Но, тоа е посебна тема што овој извештај нема да ја допре. бидејќи негова цел е сепак само кратка презентација на овие неколку случајни наоди што ги обединуваат три момента: нивната хронолошка припадност (железно време), местото и начинот на наоѓање. Goran Sanev Museum of Macedonia, Skopje

NEW FINDS FROM "GORNO POLE " - Balabanica near Stip

Белешки

  1. и Д. Гарашанин, Археолошке белешке са рекогносцирања у источној Македонији. Зборник на Штипскиот музеј, Штип, 1959. ↩
  2. И. Микулчиќ. Извештај са пробног ископавања халштатске некрополе код с. Караорман, Зборник на Штипскиот музеј, Штип, 1959; Археолошка карта на Република Македонија, Том II, ману / Музеј на Македонија, Скопје, 1997, 441. ↩
  3. За споделување на овие информации, како и за несебичното отстапување на некои наоди најсрдечно му се заблагодарувам на инж. агроном Слободан Василев, вработен во ЗИК Црвена Звезда од Штип. ↩
  4. Хемиската анализа на фибулата покажува вообичаен состав на бронзеното јадро и сооднос на хемиските елементи. Покрај бакар (8690). калај (8.590). железо (1%), цинк (0.895) и олово (0.4%), во составот се забележани и траги од злато, антимон и сребро. За дадените податоци му се заблагодарувам на д-р Пере Тошев, конзерватор-советник во Музејот на Македонија. ↩
  5. И. Микулчиќ, Могили од Орлова Чука кај с. Караорман, Зборник на Штипскиот музеј II, Штип, 1961, 47. ; 6 M. и Д. Гарашанин. Археолошка ископавања у селу Радању, на локалитету “Криви Дол", Зборник на Штипскиот музеј I, Штип, 1959, 40: В. Санев. Могилите од Куново-Чуки кај с. Оризари, Кочанско, Зборник на Археолошкиот Музеј УШ-ГХ, Скопје, 1978, ↩
  6. ; Д. Митревски. Куново Чуки кај Оризари, Могила Ил, Масеԁ acta archacol. 11, Скопје, 1990, 59-78; Д. Митревски. Железнодопски наоди од Виница, Културно наследство 12- 13, Скопје, 1988, 88. ↩
  7. Ваквото наше мислење произлезе по консултирањето на следниве наслови: J. Bouzek, Graeco-Macedonian bronzes, 130-133. Praha 1974; K. Kilian, Trachzubehér der eisenzeit zwischen Agiis und Adria, Prahistorische zeitshrift 50, 1975, 9-140; D. Mitrevski, Bow , fibulae from iron age sites in the Vardar valley, Archaeologica Iugoslavica 24, Ljubljana 1987, 29-43: 1. Мише, Pelagonija и svetlosti arheoloskih nalaza, DISS Skopje - Beograd, 1966; И. Микулчиќ. Извештај са пробног ископавања халштатске некрополе код села Стар Караорман, Зборник на Штипскиот музеј, Штип, 1959. ↩
  8. Според информацијата добиена од В. Санев. садот бил донесен во музејот во Штип од Живко Минов, чувар на лозјето во Горно Поле: М. Гарашанин. В. Санев. Д. Симоска. Б. Китаноски. Предисториски култури во Македонија, каталог, Народен мусеј Штип, Штип, 1971, 57. Кат. бр. 238. ↩

Summary

New Finds from "Gorno Pole "

Chance finds represent a special group of artifacts that, if compared with the material from archeological excavations, often prove to be equally interesting and significant for researchers. Despite the minimal information concerning origin, these finds could easily fit into, and even help in obtaining an overall picture of certain cultural achievements of a given population. This article deals with such a kind of archaeological evidence - chance finds - from Gorno Pole, Balabanica, near Stip, an Iron Age archaeological site.

The article is mainly concerned with a bronze, double loop bow fibula. On the basis of its shape, the form of its hook, and the decoration, this type of fibula has been recognized for the first time in the territories of the Paeonian Kingdom. It has been found during the agricultural works of the Agricultural complex “Crvena Zvezda” at Stip, although it is not known when, where exactly, or by whom it was found. According to the accounts of the employees, they used to collect the interesting and well-preserved finds in a room in the complex. In the course of years a small collection of chance finds has been compiled...

Together with a clay vessel from the Museum of Macedonia in Skopje, and several fragments we found during the visit to this site in 1977, these chance finds, on the basis of their form, fabric, and decoration, completely correspond with its previously mentioned chronological determination - the Iron Age.