Macedoniae acta archaeologica 15 (1999) · стр. 426–427
Танас Вражиновски, Народна митологија, кн. I, II, Скопје - Прилеп, 1998
зија во средината на XIX век и епи-
ње на теренот? Забележани се сеќаграфичар од европски ранг, е еден од
вањата на мештаните, извршена е основоположниците на научниот при-
убикација на локалитетите, даден е стап во македонската археологија.
основниот опис. На археолозите им Неговите познавања на грчкиот и
преостанува да ги продолжат истралатинскиот јазик и култура се такви,
жувањата со своите методи, да докушто до денешен ден ги прават валид-
ментираат, можеби и да ископуваат и, НН преводите, коментарите и интер-
секако, да ги дефинираат културата и претациите на епиграфските текс-
времето кон кои тие припаѓале.
тови што ги откривал по археолош-
Анализирајќи ги наведените ките локалитети низ Македонија.
легенди и преданија, читајќи ги за-
Неговиот теренски дневник
писите за древните јунаци, архаичниобилува со питорескни записи и воз-
те обичаи, старите занаети, па дури и будливи маргиналии од патешестви-
сижсата на вволшебнитег приказни, јата што тој ги преземал пропатувај-
со очите на археологот можат јасно ќи делови од Македонија на маска.
да се видат многу елементи од мате-Од овие експедиции потекнуваат не
ријалната и духовната култура од само многубројните епиграфски ма-
изминатите епохи. Се препознаваат теријали - кои, впрочем и биле главна
тврдините, живеалиштата, некропоцел на неговите истражувања, туку и
лите, комуникациите, начинот на драгоцени податоци за археолошките
живеење, предметите од секојдневиелокалитети каде се тие наоѓани.
то и култот, обичаите и верувањата,
Делото на М. Димица и дава
па дури и митските суштества и дејстпосебна патина на нашата научна, ар-
вијата сврзани со нив.
хеолошка мисла, поставувајќи ја во
Во двотомното дело за народнајдоблесната европска традиција.
ната митологија на Македонците од
Паралелно со оваа тенденци-
етнологот Танас Вражиновски е собја, во приодот кон "старините" во тоа
ран, класификуван и обработен голем време во Македонија се развива уште
дел од старите или се уште актуелни еден пристап практикуван од прерод-
верувања, обичаи и митолошки сеќабениците и собирачите на народни
вања меморирани кај народот во една умотворби и етнографска граѓа. На-
или друга форма.
сочени кон фолклорното творештво.
Во првиот том се дефинираат обичаи и култура, преродбениците на
основните поими со паралели во станекое друго. понекогаш дури и интусе препокриени или камуфлирани во рословенското религиско и митолошко наследство. Потпирајќи се исклу-
текот на вековите.
чиво врз словенската традиција, опи-
За односново дело, секак посоодветен ќе биде зборот на еТНОшани се одделни култови, свети мес-
лозите, кои ќе ги согледаат постручта, космогониски теми, верувања во врска со природните појави, со живи-
но неговите дострели или евентуалните недостатоци. Судот. пак на вреот свет на растенијата и животните,
мето ќе биде најмеродавен. Меѓутоа, како и имагинарниот свет од народната демонологија.
од аспект на археолог што се обидува
Со тоа, всушност, се прикажа-
да навлезе во енигмите на словенската митологија и вера, им предлагам ни некои аспекти и манифестации на овие верувања, како одразот на ани-
на сите оние што се интересираат за мизмот, тотемизмот, маанизмот, фе-
оваа проблематика, книгата Народна митологија на Македонците не само тишизмот, народната идеологија, ма-
внимателно да ја прочитаат, туку таа гиските дејствија, односот со задгроб-
да им стане и мегдан за работа, и ното ИТН.
На ваков, воопштен начин се
"ископување".
Ентузијазмот со кој етнолозборува и за одделни христијански
гот Т. Вражиновски ја реализирал светци чиј култ е особено присутен во
својата задача, макар што се чини Македонија, за нивната хиерархија, за
парадоксално, внесува нова енергија, своевидниот синкретизам со постари-
отвора поинакви видици и донесува те верувања, за посредничката улога
многу драгоцени податоци, пред се за што им се припишува во обраќањето
словенската археологија. И не само до Господа, за нивните моќи, начин на
тоа. Во времињата кога ископувањаоддавање почит и славење.
та се прескапа и ретка инвестиција,
Прикажани се и одделни сеќа-
дивите копања ги пробиваат сите мовања и митски претстави за народни
рални лимити, а законската регулатијунаци и историски личности.
ва талка, публикациите од овој вид Ни
Во Книга II, во чијшто поднаслов стои Етнографски и фолклор-
нудат алтернатива: археолошки истражувања по етно-материјалите. ни материјали, прикажана е граѓа од
Народното творештво никонародното творештво со изворен ка-
гаш не не изневерило! Впрочем, веќе рактер поместена во поглавјата за
скоро два века, уште од преродбенс-Создавањето на светот, Светите води, Култните камења, Светите ХНВОТНН,
ките записи, тоа е сигурен извор и богата ризница од која се напојува, Светите дрвја и 3a светците.
Остануваме вчудовидени од
покрај другите, и археолошката мисла на нашиов простор.
присуството на атавизми во верувањата, култовите, обредите, од народ-
Елица Манева ното паметење и од несомненото пре-
Филозофски факултрт, познавање на постарите митолошки
Скопје феномени и покрај наслагите со кои