Macedoniae acta archaeologica 15 (1999) · стр. 415–418
Δ. Λαζαρίδη Κ. Ρωμοπούλου – Γ. Τουράτσογλου Ο τύμβος της Νικήσιανης Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρηαιολογικής Εταιρείας αρ. 121 Αθηεναι 1992
О ТУМВОУ, ТНУ NIKHZIANH2, Врз основа на ископувањата Рмиопулу и Јани Туратсоглу.
прилози од TV век пред н.е.
означил од A до A.
од УШ до УП век пред н.е., а втората во IV век пред Н.е., при тоа, не ја истри целини или во три поглавја.
клучуваат можноста за употреба на
Првото поглавје ги содр-жи
истиот терен и во подоцнежните пеподатоците за ископувањата на тумулот во периодот помеѓу 1959-1963 г.
риоди.
Во однос на првата употреба, во второто поглавје е даден каталог на гробните прилози со нивна ком-
поради недостиг на податоци, авторите даваат несигурни информации, при платна анализа. Третото поглавје
што не е сосем јасно дали во таа фаза претставува каталог на монетите от-
се работи за населба или за некропо-
криени во тумулот. Кон нив е приклу-
ла. Датирањето е извршено врз осно-
покојникот од гробот A. Врз основа ва на малкуте фрагменти недекорира-
на гробните прилози, овие гробови се датираат од крајот на IV век пред н.е. на керамика; трагите од архитектура и неколкуте метални предмети, меѓу
до првата четвртина од Ш век пред н.е. Гробните прилози, како и слабо кои: амулет во форма на птица, дел од бронзена очилеста фибула и ме-
зачуваниот остеолошки материјал, зборуваат дека сите гробови биле матален фрагмент - најверојатно дел од
шки, со исклучок на гроб A, кој најфибула.
веројатно припаѓал на женско лице.
Сепак, овде мораме да истак-
Заедничкото присуство на менеме дека презентираните наоди, посебно металот, многу повеќе одгова-
тални и керамички садови укажува ра на периодот УП - VI век пред не.
дека погребните обичаи што можат да се согледаат во Никисијани наоѓа-Бројни се ваквите наоди во многу подобро документираните гробови во
ат паралели со некрополите во Долна Македонија. Вакви паралели во најсоседните региони, особено во долината на р. Вардар.
голема мера авторите наоѓаат во нао-
Со втората фаза на употреба
дите од Вергина, нешто помалку во Пидна и во Дервени, а најмалку во на просторот е потврдено дека праисториските остатоци биле уништени
Козани и Аијани.
Во анализата на гробните присо низа погребувања од античко време. Биле откриени вкупно седум гро-
лози авторите го истакнуваат проблебови, но според големината на туму-
мот за потеклото на металните вази откриени во Македонија во доцноклалот авторите претпоставуваат дека најверојатно покривал повеќе гробо-
сичното или ранохеленистичко време. ви. Состојбата што можела да се уочи
Според постарите сфаќања, укажува на фактот дека овие гробови
долго време се сметало дека тие биле немаат специфичен план на организи-
работени во етрурски или во тракисрање. Основната гробна форма е цис-
ки работилници. Поновите истражувања во Северна Грција упатуваат на та, освен гроб 7, кој бил обична јама каде што имало остеолошки, но не и
тоа дека постоела тореутичка индустрија и во Македонското кралство ушархеолошки материјал. Врз основа на
те во втората половина на IV век пред остеолошкиот материјал, но и според
н.е. Ова го потврдува и "Туратсоглу испоставеноста на гробните прилози,
такнувајќи ја поврзаноста на овие авторите покажуваат дека била практикувана биритуалност во погребува-
предмети според формата, со бронзените предмети од скитските региони.
Вториот дел од книгата ја со-
Во овој правец, авторите ги истакнуваат бројните наоди бронзени садови држи анализата на гробните прилози пронајдени во гробовите во тумулот.
во македонските гробови, како обичај карактеристичен за античките Маке-Авторите сметаат дека покојниците најверојатно припаѓале на една фами-
ЛОНЦИ.
лија. Повеќето од нив биле погребани
Постепеното ширење на овие за време владеењето на Касандар
наоди надвор од тесните граници на (316 - 297 г. пред н.е.), само еден од
"старата" или прафилипова македонија во региони што потпаднале под нив се врзува за време на владеење на Антигон Гоната (277-239 г. пред не.) -
македонската сфера на политичко колку прашања, особено за количесвлијание (Тесалија, Тракија, Акарнанија и др.) или пак биле изложени на
твото монети поставени во нив како македонско културно влијание (Ски-
гробни прилози. Присуството на готија, Тракија), се земаат како доказ за
лем број монети е карактеристична појава во гробовите во источна (грчнивното македонско потекло. Тие би-
ка) Македонија. Оваа појава се среде дел од македонски обичај, да ставаат скапоцени садови како гробни
КаВа во овој реон во периодот од прилози за мртвите. Се ова е откри-
доцното класично време па се до времето на Римската империја. Потврда вано и во областите што биле дел од
за ова се гробот во Дервени, гроб Г империјата на Александар Велики и,
во Седес, гробовите близу Тесалониподоцна, провинции на кралството.
ка, гробовите на Денеија, гробот во
Што се однесува до керамика-
Амфиполис, гробот во некрополата та. авторите заклучуваат дека атич-
Козани и други што временски се совките сликани вази се во мошне мал број ограничени главно на скифоси.
паѓаат со гробовите од тумулот во Никисијани.
Нивното датирање се базира врз еви-
И покрај големите обиди за дентираните наоди на атинската аго-
решавање на овој проблем, триесет ра. Набљудувајќи ги другите вази, како и теракотните фигурини, авто-
години по истражување на тумулот археолошката слика за регионот окорите согледуваат сличност во техниката на изработка и декорацијата со
лу Никисијани остана нејасна. Прогробните прилози од гробовите во
најдени се и некои понови наоди, но Амфиполис. Со ова не ја исклучуваат
тоа не е доволно за да се вреднуваат можноста овие наоди да биле напра-
населбите од овој регион или пак населението и неговите обичаи. Повени во амфиполска работилница.
Како посебна појава се издво-
ради тоа, авторите не биле во состојјува каналот од кал и една тула от-
ба да одговарат на прашањето за тоа криени во гроб А. Авторите го објас-
КОМ личности биле закопани во гронуваат како можен простор за либа-
бовите од тумулот. Авторите не се ција во чест на мртвиот. Друг важен
сигурни дека се работи за една фамимомент се откриениот слој од пепел
лија, ислужени војници или админискако и трагите од пепел околу гробо-
тративни функционери што дошле од вите. Поради нарушувањата на кул-
Долна Македонија. Не се знае дали
можеби не биле поврзани со работата турниот слој, авторите не можат да претстават една чиста ситуација. Ва-
на рудниците како претставници на ков слој палеж обично се документи-
македонските кралеви, или пак биле локално население што се обидувало ра како простор што бил користен за кремирање. Сепак, авторите не ја ис-
да го имитира раскошот на македонската династија.
клучуваат можноста трагите од горе-
Тумулот од Никисијани може њето да бидат поврзани и со првата
да се истакне како посебна и мошне употреба на овој простор во железно
значајна археолошка појава, што претвреме.
Проучувајќи ги гробните при-
ставува драгоцен прилог во вреднувањето на бројни културни манифеслози во гробовите од тумулот во Никисијани, авторите се соочиле со не-
тации од ранохеленистичкото време, И покрај бројните, се уште не само во пангајскиот регион туку и на Балканот пошироко.
отворени прашања поврзани со наодите од Никисијани, се чини дека со
Карактеристична е појавата
овој труд е направен голем чекор кон на тумулус во ранохелинистичкото
нивно решавање, кое секако ќе завреме, која воопшто не е позната во овој временски период. Овој проблем,
ВНСН од идните вакви и слични откритија.
како и отсуството на континуитет во погребувањата, авторите не го прика-
Александра Папазовска жуваат во овој труд.
Скопје YAK 903.4:711.424(495)"634/637 "(049.3)
Во трудот покрај предговорот на издавачот, има воведни забелешки Elmar Christmann, PEYKAKTA II, DIE
на авторот, а потоа следува поглавје-FRUHE BRONZEZEIT, BEITRAGE ZUR
то за стратиграфијата и објектите на UR-UND FRUHGESCHICHTLICHEN
локалитетот од 6 до 21 стр. за секто-ARCHAOLOGIE DES MITTELMEER-
рот на истражувања E-F VIII. Истра-KULTURRAUMES, Herausgeben von H.
жувањата се третираат од фазата 1 до Hauptmann, Redaktion W. Schrickel, Vrig.
фазата 7. Потоа следува поглавјето за R. Habelt, Bonn 1996, 395 страници,
истражувањата на секторот Н-І V со една табла во боја, табли 1-22, 1-172,
доцнонеолитски-халколитски страту-
планови 1-16, 7 карти, 32 слики во текстот и 3 микрофиши.
ми од I до Ш и ранобронзенодопски стратуми ги II од 23 до 27 стр. Следното поглавје се однесува на керамиката од рано бронзеното време кое ги
Певкакија кај Волос е значаен
обработува, типологијата, фактурата и бронзенодопски локалитет во Грција
орнаментиката на керамиката. Тука се на кој долго годинин истражувал
дадени и керамичните облици по ти-Проф. В. Милојчиќ. Од овие истра-
пови и варијанти од 29 до 45 стр.
жувања досега произлегле две моно-
Следното поглавје се однеграфии во кои биле обработувани пе-
сува на истражувањата, односно анариодот на доцниот неолити халколи-
лизата на керамиката по одделни сектот и средното бронзено време. Овие
тори, особено најобемниот E-F VIII два труда се дело на авторите Н. Ј.
од 47-до 162 стр. Следува поглавјето Weisshaar и J. Maran, издадени пора-
за анализата на керамиката од сектоно, а трудот кој е цел на нашиот при-
por H-IV и други од 163 до 186 стр. Според приложените податоци најказ е последното дело од овие истражувања. Со него се дава комплетна
застапен вид на керамика е фината
слика за овој локалитет, кој не е особено познат кај нашата стручна јавност, но кој според своите паралели со балканскиот простор во тој период може да биде од голема полза во споредувањата и аналогиите со раното бронзено време во Македонија.
сива керамика и црната керамика, додека другите врсти се послабо застапени. Постојат и наоди на обична керамика како и сликана керамика, керамика со орнаменти, како и црна фирнисна керамика. На приложените табели шематски © прикажан кванти-