Macedoniae acta archaeologica 15 (1999) · стр. 333–338
Два византиски печата од Водоча кај Струмица
Содржина
Во Заводот и Музеј - Струмица, меѓу студиските материјали што потекнуваат од археолошките ископувања на локалитетот Комплекс Водочки цркви Св. Леонтиј, се и два средновековни оловни печата.
1. Печат на Михаил.1 XI - XII век.
Ав: Биста на Богородица Оранта со претстава на детето Христос во медаљон на градите. Рацете кренати во став на оранс, а над нив се испишани сигнатурите: М-Р – ΘV. М(ήτη)ρ Θ(εο)ῦ.
Pe + A ПР 8 +’An povd
Mix AH A Miyana
+’Anpood | Мејат. | коша: |oxénoic |Képn Инв. број 427. Откриен е во 1991 година во перфурниумот на големата манастирска бања.2 Средно е сочуван и читлив.
Димензии: пречник 18 мм, 15 мм поле на аверсот и реверсот и 4,2 гр тежина (Сл. 1).
Непубликуван.3
Аналогии: Постои уште еден примерок отпечатен со истиот вулоти-РНОН, кој денес се чува во колекцијата на Харвард Dumbarton Оакѕ, во Вашингтон. INV. N DO, 58. 106. 170, датиран во почетокот на XII век (двапати публикуван). Освен на печатите, името на архиепископ Михаил го среќаваме и во еден синоден декрет од 1072 година.4
Градот Апрос како црковен центар во пишаните документи го среќаваме во еден подолг временски период. Тој е најпрвин седиште на епископија во провинција Европа, чиј административен и црковен центар бил Herakleas Thrakes.5 Подоцна, во списекот на кипарскиот архиепископ Епифаниј, тој е на листата на автокефални архиепископии, под ред. бр. 22,6 а во Парискиот Кодекс 1555 А - на листата на афтокефални митрополии под ред. бр. 26.7 Во Тактиконот на Лав VI Мудриот од 906 година, Апрос е на листата архиепископии потчинети на царот, под ред. бр. 14.88 Под истиот број го среќаваме и на листата архиепископии од почетокот на XI век.9 Според синодниот декрет и печатот од Харвард, Апрос е седиште на архиепископија и во крајот на XI uw почетокот на XII век.
Вториот печат е, во гроб, на левата страна од черепот јама (тер.
2. Анонимен печат. крај на XI век.
Ав: Биста на Богородица Оранта со претстава на Христос - дете во медалјон на градите. Рацете се дигнати во оранс, а над нив се испишани сигнатурите: М-Р - OV.
COPA Ov cepa -
гасе м! yic elut
THNIPA® THY ураф (nv)
моет1 VOEL
Об бора | yic син таи ypag (Пу) | Влохом | уба
Инв. бр. 202.10 Откриен во 1989 година, западно од црквата, во слој испревртен со копањето на гроб 202"?
Димензии: пречник 18 мм (тотал), 13 мм поле на аверс, 15 мм поле на реверс и 3,8 гр. тежина (Сл. 2).
“" Н. Ц. Кочев, ор. си. 190. 1. Днаниев, ор. cit. 58. Лошо сочуван примерок, со подеднакви оштетувања на обете страни. При втиснувањето, поради лошо прицврстените краци на вулти-РНОНОТ, дошло до поместување на оловната маса кон лево.
Нема познати аналогии.
Печатите откриени во Водоча се датирани во крајот на XI u почетокот на XII век, период кога егзистира средната Водочка Црква, која била епископска.11 '' Тие се зачуван дел од архивата на струмичкиот епископ Мануел“12 или неговиот наследник, чие име не ни е познато и сведочат за нивните контакти со колеги повисоко или пониско хиерархиски поставени.
На територијата на Р Македонија, покрај овие печати, познати ни се уште девет: три се чуваат во Заводот - Музеј во Струмица,13 два во Музејот на Македонија, два во Завод - Музеј Охрид и два кај приватен колекционер во Битола.14 Малиот број откриени печати во однос на соседните земји, Грција и Бугарија, се должи на недоволната истраженост на средновековните административни и црковни центри во нашата држава.
Jovan Ananiev - Strumica
Institut and Museum, Strumica
TWO BYZANTINE SEALS FROM VODOCA NEAR STRUMICA
Белешки
- Архиепископ на Апрос (АРГОС - APRON), денес Кермијан во Турска Тракија; С. Asdracha, La Thrace orientale et la Mer Noire: Géographie eclesiastique et prosopographie (VIIIe - XIle siécles), in Géographie historique du monde mediteraneen, ed. H. Ahrweiler (Paris, 1988), 235-236, 281-283. ↩
- J. Ананиев. Археолошки ископувања на црквата Св. Леонтиј во с. Водоча 1986-1990 година, Културно наследство 17-18, 1990-1991, Скопје, 1994, 58. ↩
- Vv. Laurent, Le Corpus des sceaux de l’empire byzantin, V: L’eglise 1, Paris, 1963 N0 838; J. Nesbitt and N. Oikonomides, “Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art”, 1, Washington, D.C., 1991, N° 46.1. ↩
- Oikonomides, “Un decret sunodal inedit de Jean VIII Xiphilin”, REB,18, 1960, 57.; C. Asdracha, op. cit. 283. ↩
- Н. Цвятков Кочев, Християнството през IV - началото на XI век, София, 1995, 148 - 150. ↩
- Н. Ц. Кочев, op. cit. 170. ↩
- Н. Ц. Кочев, op. cit. 174. ↩
- Н. Ц. Кочев, op. cit. 180. ↩
- П. Милјковиќ - Пепек, Вељуса, Скопје, 1981, 36. ↩
- Печатите се откриени во 1997 година и се во фаза на чистење и читање. ↩
- Податоците ги добив од Јован Кондијанов од Музеј на Македонија, П. Кузман од ↩
- Завод и Музеј во Охрид, Г. Филиповска од Завод, Музеј и Галерија од Битола. Им благодарам на сите како и на колегите од другите музеи кои ме известија дека во нивните збирки нема средновековни оловни печати. Фотографиите ги изработи ↩
- Владимир Кипријановски од рззск. ↩
- Транскрипцијата на грчки јазик ја направи д-р Наде Проева, професор на Философско-историски факултет. ↩
Summary
Two Byzantine Seals from Vodoca near Strumica
The Institute and Museum - Strumica is in a possession of abundant study material from the archaeological researches at the site of the complex of Vodoéa Churches "St. Leontius", which includes two Byzantine lead seals.
1. Seal of Michael, Archbishop of Apros, now Kermian, in the Turkish part of Thrace, dating from the close of the 11th and the turn of the 12th century.
Oby. Bust of the Virgin orans with medallion on the breasts representing infant Christ. Her hands are raised in orans position, below them inscription: M-P- OY. M(jtn)p Ф(ео)р.
Ре + A ПР 8 +’°At роб
M 1 X AHA Miyana
П O | M e M A TOULEVOL
КО Р Н Képn
Inv. N. 427. Discovered in the perfurnium of the large monastery bath in 1991. Considerably preserved and legible. Dimensions: diameter 18 mm., field 15 mm., weight 4,2 gr.
Unpublished.
Analogies: there is another imprint from the same seal now preserved at
the Dumbarton Oaks in Washington, Inv. N. DO. 58. 106. 170, dated to the turn of the 11th century.
2. Anonymous seal, from the end of the 11th century. ОБу. Bust of the Virgin orans with medallion on the breasts representing infant Christ. Hands raised in orans position, above inscription: M-P - OV.
СФРА Od sepa -
TICEIMI yic e
THNIPA® TV ураф (пм)
RAETION BréExov
NOEI VOEL
+00 copa | yic ги thv ypae (qv) | BAdmav| véet
Inv. N. 202. Discovered in 1989 to the west of the church. Dimensions: diameter 18 mm., field 15 mm., weight 3,8 gr. Poorly preserved, equally damaged on both sides.
The seals chronologically belong to the time of the Medium Vodoéa Churches ranged as bishopric. They have been preserved as a part of the archive of the Strumica bishops.