Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 37–43
Гроб од бронзено време кај Маркова Сушица
Во јуни 1994 година, Музејот на Македонија доби известување за откриен гроб, близу до с. Маркова Сушица - Скопско. Стручна екипа го посети локалитетот и констатира дека се работи за гроб делумно оштетен, т. е. пресечен по вертикала, така што недостигаше една третина од него.
Локалитетот "Горешница" се простира на блага падина, која се спушта од север кон југ во правец на Маркова Река и ги претставува пониските делови од завршниот венец на планината Водно. Денес е делумно населена, а преостанатиот дел е под земјоделски култури.
Гробот е откриен на длабочина од педесетина сантиметри од нивото на површината. Со доископувањето се откри правоаголна гробна конструкција - циста од редени камења, со ориентација и-з. За формирањето на цистата се користени поголеми речни белутраци со тркалезна плосната форма, грижливо одбрани и вградени во конструкцијата. Ист материјал бил користен и за покривање на цистата, додека дното не е поплочено, туку е од набиена земја. Изборот на речните белутраци за изработка на цистата е најверојатно условено со отсуството на друг градежен материјал во најблиската околина, па така е користен материјал од Маркова Река, чиешто корито изобилува со белутраци. Гробот е со димензии: широчина 0,06 м, должина 1,70 м и длабочина 0,30 м.
Во гробот се откри еден скелет во згрчена положба, поставен на десната страна, со глава на запад И со мошне свиткани раце и нозе. Делумното оштетување што настанало при копањето на темелите е во пределот на нозето. Според антрополошката анализа извршена од м-р Фаница Велјановска, се работи за машка индивидуа стара 40-45 години (Сл. 1, Т. I-1). До главата на покојникот, како гробен прилог беше пронајден керамички сад, со кус цилиндричен врат, заоблен во стомакот, со две лентести држалки што го надвишуваат ободот. Изработен е рачно, добро печен, со фина фактура и темнокафеава боја (Т. П-2). Во пределот на карлицата од покојникот е откриено мермерно јаболкце од меч. Во исфрлената земја и онаа над цистата се пронајдени ритуално кршени керамички садови.
Откриевиот сад и керамичките фрагменти се со бронзеновременски карактеристики, типични за керамичката продукција во тој период во Македонија: топчести и крушковидни форми и со oon благо извлечени нанадвор или пак зарамнети (T. П-1, 2, 3, 4, и Т. Ш.4, 5, 6). Држалките се лентести (Т. Ш-, 2), брадавичести (T. П-4,5) и поретко јазичести (Т. П-3). На стомакот и работ понекогаш се среќаваат плитки канелури, вертикално или хоризонтално поставени (Т. II- 3, и T. Ш-6). Главно се работи за добро печена керамика со фина фактура.1 Аналогии на ваквата керамика се среќаваат во Албанија, на лок. "Малич" во фазите Ш 6- це2 бронзенодопските населби на Долен Вардар, како што се Kacranac3, Вардаровца4, Килиндир" во Грција, и локалитетите Езеро“ и Раскопаница“7 во Бугарија, а на север се потврдени на поширокиот балкански простор.
' Б. Китаноски, Бронзено време, Археолошка карта на Република Македонија, „ Скопје 1994, 51-56. > F. Prendi, L’age du bronze en Albanie, Iliria 7-8, Tirana 1977-1978, 30-34. Карактеристичен, ексклузивен, а секако и хронолошки најосетлив наод е мермерното јаболкце од меч откриено во овој гроб. По форма е полутопчесто, со брадавичесто испупчување на врвот и со фино израмнета површина. Високо се 2,8 см, во средината на долната страна с изведен отвор од 0,8 см пречник од 1,8 см. По целата должина јаболкцето е перфорирано со канал долг 4,4 см, кој служел за негово прицврстување со јазичестото проширување од рачката на мечот (Т. П-2, 3).
Овој тип јаболкца се среќаваат кај мечеви откриени на поширокиот балкански простор, а нивна матична област се Крит и Грција.10 Се појавиле кон крајот на среднохеладското и почетокот на доцнохеладското време, а според систематизацијата извршена од Н. Сандрас се класифицирани како . тип ст и D1." Во Македонија присуството на овие типови мечеви, со досегашните сознанија, е многу ретко. Единствен приме ок е познатиот меч од Тетово, тип С1, кај кој не е сочувано јаболкцето.11 Слични, скоро идентични јаболкца, по форма, материјал и изработка се откриени во регионот на североисточниот дел на Карпатите и просторот на Отоманикултурата. Меѓутоа, таму јаболкцата се поврзуваат со средноевропскиот меч со полна рачка. Во соседна Бугарија наодите од овој тип се SERRE Не но побројни“, а исто така нивно присуство е евидентирано и во Албанија... ма A.K. Sandras, Later Aegean Swords, AJA 67, 1963, pl. 21-27. „ Водич низ археолошката поставка, Музеј на Македонија, Скопје 1992, 38. > T. Kovacs, Zurentehungs fragen des scwetturs von Hajdusamson-Apa, Balkanika XXIII, Beograd 1992, 329-340.
и Panajotov, Bronze Rapiers, Swords and Double Axes from Bulgaria, Tracia V, Sofia 1980, Гробната конструкција и начинот на погребување, присутен во Нашиов случај, сведочи за постоење на веќе оформен погребен ритуал. Ваквата гробна форма е присутна и кај културите од бронзеното време во соседните области на Р Македонија.
Од податоците собрани од теренот и од искажувањата на тамошните жители, кои при копање темели наидувале на слични ситуации, може да се претпостави дека постоела поголема рамна некропола во редови.
Откриеното јаболкце за меч, начинот на погребување и керамиката, гробот од Горешница хронолошки го сместуваат во периодот од кра- "ok. Katinicarov, Les rites funeraires pendant du Bronze en Bulgarie, Tracia V, Sofia 1980, 167-172; L.W. Taylor, The Mucenaeans, Thaems and Hudson, 1983, 65-85; D. C. Kurc and
J. Boardman, Огес Burial Custom, London 1971, 21-30. јот на среднобронзеното и почетокот на доцнобронзеното време во Македонија, што одговара на почетокот на доцнохеладското време (LH 1-П).
Се уште е рано да се даде оформена или конечна слика за начинот на погребување и гробните форми употребувани во бронзеното време во Македонија, пред се поради недоволната истраженост на бронзеновременските некрополи. Еден прилог за расветлување на ваквата ситуација сигурно дава и гробот од локалитетот "Горешница". Истовремено, тој претста-IRENA KOLISTRKOVA NASTEVA - Skopje ZLATKO VIDESKI - Skopje SUMMARY
Белешки
- Aslanis, Kastanas, die friih brenzezeitlichen funde und befunde, Berlin 1985. ↩
- A. Heurtley, Prehistoric Macedonia, Cambrige 1939, 178. ↩
- W.A. Heurtley, op.cit., 181. ↩
- Г. Ил. Георгиев и др., Езеро, ранобронзовото селище, Българска академия на „ науките, Софии 1979, 221-361. ↩
- P. Detev, Le Tell Razkopanica, Cultures prehistoriques en Bulgarie, Sofia 1981, 141-172. ↩
- M. Garasanin, Centralno Balkanska Regija, Praistorija jugoslavenskih zemalja IV, Sarajevo ↩
- N.K. Sandras, The First Aegean Swords, AJA 65, 1961, 17-29. ↩
- , 703-799, i Re Prendi, op. cit., 34-39; или kako На Косово, Vatelja DurtG Glasnik Muzeja Kosova, ↩
- ХШ-ХЈУ, 21. вува засега најран израз на контактите на Македонија со егејското бронзено време, што е секако од големо хронолошко значење. ↩
Summary
Bronze Age grave from тне village of Маркова Sushica
MARKOVA SUSICA
In June 1994 the Museum of Macedonia was informed about a discovery of human bones and pottery while digging house foundations in the settlement in the area GoreSnica in the village of Markova SuSica near Skopje. The team from the Museum of Macedonia went at the site and recognized a partly disturbed, i. e., vertically cut grave. It was a rectangular E/W oriented grave construction-cist with the bottom of plain earth and walls supported by white river pebbles.
A deceased inhumed in crouched position was discovered in the grave (Fig. 1, Pl. I - 1), as well as a clay vessel near the head of the deceased with two stripe-like handles surmounting the rim (PI. II - 2). Marble pommel of a sword was found near the pelvis (Pl. I - 2). In the area above the grave and in the earth dug out of it, pieces of broken ritual pottery were discovered (PI. II - 1, 3, 4, 5; Pl. II - 1, 2, 3, 4, 5, 6), typical for the Bronze Age pottery production in the wider Balkan area.
The distinctive, unique and chronologically the most disputable find is the marble pommel. This type of pommels have been discovered on swords all over the Balkan Peninsula, whereas the original areas of their appearance are Greece and Crete. They appeared at the close of the Middle Heladic Age and the turn of the Late Heladic Age and according to the classification of N. Sandras, they belong to the Cl and D1 types of swords.
The discovered sword pommel, the burial practice and the pottery place the grave from GoreSnica chronologically in the span of the end of the Middle and the beginning of the Late Bronze Age in Macedonia, which coincides with the beginning of the Late Heladic Age in the Aegeus.