Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 249–252
Pascal Chevalier, Ecclesiae Dalmatiae, Salona II, Collection de l'Ecole francaise de Rome
ња во Салона водени од центарот А.
брежјето со островите и Нарона. секој набележан локалитет. главниот град Салонаи околу него. вториот ги донесува анализите и лиографијата.
пластика.
риод. делни феномени и нивната споредба
И методолошки и концепцис-
со оние од административниот ценки, оваа структура на каталогот е
тар на провинцијата повеќепати ја исправна и овозможува оптимална
потврди оправданоста на овој метод. објективност во прикажувањето на
Во оваа студија се навестува и раобјектите правејќи ја целокупната проблематика уште подостапна.
ната црковно-административна организација, која се темели врз онаа
Во вториот том се прикажа-
воспоставена во антиката.
ни илустрациите и заклучоците со
Анализирајќи ги прашањата еден, исто така, логичен и вонредно
за местоположбата, дедикацијата, умешно изграден пристап. На поче-
архитектонската и литургиската токот е дадена историската рамка
предиспозиција на црквите итн., П. на темата, но само преку краток
Шевалие дава навистина интересни преглед на најважните историски
показатели за состојбата во Далмазбиднувања, на настаните од црков-
ција. Така, црквите се подигани најната историја и на оние релевантни
често врз урнатини од јавни згради, за провинцијата Далмација од кра-
терми, куќи, вили или рурални јот на Ш до УШ век. Потоа следи
градби надвор од населбите, па и врз список на одбрани дела што ги упа-
пагански светилишта, а поретко на туваат заинтересираните на пооп-
места слободни за изградба. Забеширни показатели.
лежано е, исто така, дека многу од
Географскиот преглед ги оп-
нив се во врска со постара или истофаќа почвените, климатските, а во
времена тврдина: каструм, морска врска со тоа и стопанските, кому-
или копнена стражарница или приникациските и други специфики на
бежиште - рефугиум.
Далмација. Направен е и обид во
Во врска со култот на светодделни средишта да се убицираат некои од епископските центри (во
ците и реликвиите, се заклучува дека изворните титулари на црквите VI век, според изворите, ги имало
се познати единствено во крајбрежоколу 20).
ниот појас, но и според топони-
Исцрпувајќи ги сите општи
мијата на населбите чии имиња се појаснувања, дескрипции и претста-
поврзани со нивните патрони. Овие вувања на објектите и состојбите, се
имиња можат да бидат и terminus post поминува кон темелни и минуци-
quem поради фактот дека посветата озни разработки и заклучоци за од-
не може да биде постара од V век. делни проблеми и појави карактер-
Индикативно за датирање е тоа што истични за ранохристијанските спо-
од V-VII век црквите најчесто биле меници од Далмација. Всушност,
посветени на Св. Марија, потоа на придржувањето кон административ-
Св. Јован (Иван) Крстител, на апосните рамки од тоа време, наспроти
толите Св. Петар и Св. Андреја, несомнените тешкотии во изготву-
како и на Св. Стјепан, Св. Лавро вањето на материјалот, ги дава на-
итн. И покрај обидите на Рим да го јдобрите резултати афирмирајќи се
зачува приматот во Далмација, по како најадекватен начин за трети-
освојувањата на Јустинијан источрање на оваа проблематика. Класи-
ните светци билс мошне присутни.
фикацијата и картирањето на од-
енигми на ранохристијанската епоха
Прашањата во врска со архитектонските решенија, исто така,
во Далмација, П. Шевалие го раздетално се разгледуваат. Проучу-
решава на едноставен и прагматичен начин, третирајќи ги како вањата покажуваат дека Нај3ас-
имитација на двете двојни цркви во тапена зидарска техника била opus
Салона.
incertum, со честа употреба на спо-
Одделно се разгледани и "слолии, како и со внатрешно и надво-
жените цркви" со повеќе странични решно малтерисување. Внатреш-
анекси, меѓу кои се и крстилниците. ните површини се украсуваат и со фреско или штуко декорација или
Во Далмација се идентификувани оксту 50 крстилници, од кои 32 се со мермерни плочки, додека лезе-
поставени северно од црквата. Нивните и контрафорите на надворешните зидови се јавуваат и како
ната основа е правоаголна, апсиукрас, но уште повеќе како конс-
дална или од централен тип со еднотруктивен елемент. Подовите се
ставна писцина (квадратна, кружна, овална или полукружна), потоа - премачкувани со малтер или се поплочени, понекогаш декорирани
шестоаголна или осмоаголна и во VI со мозаици во техника Opus tesselatum
вск крстовидна или чстирикрилна. и, сосем ретко, во opus sectile.
Чинот покрстување се вршел со об-
Покривната конструкција би-
редот потопување, а подоцна, кога се јавуваат и преправки и намалула дрвена, со покрив од керамички, камени или дрвени плочи. Покривот
вање на писцината, тоа се толкува над средниот брод бил двоводен, над
како одраз на измените во крштевастраничните и над анексите на една
Во оваа група прашања, кои вода, над апсидата полукружен, а
ја засегаат и литургиската пробнад крстилницата - полигонален.
Меѓу прозорците се најзас-
лематика и нејзината релација со тапени бифорите и трифорите.
архитектонските решенија, особено
Со исклучок на Салона, црк-
се интересни заклучоците во врска вите во Далмација се градени без
со олтарниот простор.
поголеми амбиции. Нивните основи
Во ранохристијанските цркви во Далмација одделувањето на се прилично едноставни и се сведуваат на еднобродни, тробродни, тро-
светилиштето од другиот простор се лисни и двојни. Во овој контекст на
вршело или со рамна олтарна препрашања се разглдуваат и типовите
града широка колку и самиот наос или со троделна преграда, која за-
на апсиди, прашањето на трансеп-:
тот, решенијата на влезните партии
градува правоаголен простор пред апсидата, широка колку неа. Раните на запад од нартексот и на страничните анекси, ка сакристиите и мемо-
ниски прегради се поретки. додека високите, типични за VI век, со лак риите, но и на просториите со прак-
над влезот, изработени од локален тична намена како цистерни, одаи за живеење, за цедење на масло итн.
камен -- се многу почести.
Прашањето на двојните цркви
Олтарот или чесната трпеза, (14 сигурно потврдени и 3 хипо-
често наткрилена и со кивориј, е тетички) како една од најголемите
основен елемент на црквениот Мебел. Изработена с од плоча поста-
изроди едно значајно дело кое со вена врз 4 столпчиња или врз еден
своите доблести се постави на виносач, а подоцна и како монолитен
соко научно рамниште како во рамките на ранохристијанската археблок. Во VI век таа е често сместена и врз олтарните гробови, односно
ологија така и воопшто во проучувањата на Далмација.
правоаголните или крстовидни кон-
Во секој случај, делата од овој фесии со реликвии.
тип. покрај другото, се мошне ин-
Амвоните или проповедилниците се наоѓани во фрагменти, но
спиративни, поттикнуваат слични истражувања и внесуваат свежа и и тоа е доволно за да се класираат
позитивна енергија во делокругот во два типа и две положби на смес-
на својата проблематика.
тување. Нивното украсување, глав-НО, е продукт на работилниците на
ЕЛИЦА МАНЕВА
Брач, што, впрочем, беше констатирано и за другата камена пластика од далматинските ранохрис-
УДК 904-03 : 737(497) "652" (049.3)
тијански цркви.
Како што се гледа од изло-
Лилјана Кепеска, "ЗАДНА РЕКА - женово, и како граѓа, и проблемски
ГРМАЈТЕ, средновековна II. Шевалие успева да ги систематизира, прикаже и обработи сите
НЕКРОПОЛА", Завод за заштита достапнии релевантни елементи кај
на спомениците на културата и приранохристијанските цркви од Дал-
родпите реткости и Музеј - Прилеп, манија.
Прилеп 1995, 83 стр. 40 илустрации,
Осврнувајќи се на претход-
7 табли, еден план, текст на
англиски јазик и резиме
ните истражувања, таа прави приказ на сите проучувачи што се занимавале со оваа проблематика
"Да се работи, да се заврши и објави" е максимата што ја водеше почнувајќи од Дон Фране Булиќ, па
Лилјана Кепеска во објавувањето на се до ХШ меѓународен конгрес за
нејзиниот труд "Задна Река - Грмајранохристијанска археологија во
те, Средновековна некропола" ис-Сплит и Пореч во 1994 година.
тражувана од 1983 до 1990 година и
Почитувајќи го сето она што
континуирано презентирана во стручпред неа е направено на ова поле и чувствувајќи ја својата студија како
ните гласила.
Книгата претставува значаен надградба на истражувањата од претходниците, П. Шевалие го прави
придонес во истражувањето на словенските некрополи на територија благородниот гест делото да го пос-
на Македонија, особено затоа што вети на споменот на Фране Бушкариол, Иванка Николаевиќ, Ѓуро Ба-
го пополни дисконтинуитетот на монографско објавување на резулслер, Златко Гуњача, Дуе Рендиќ-Миочевиќ и Иво Бојановски.
татите. Од "Просек - Демир Капија
И поради сите тие дејци, но
и другите словенски некрополи! на секако и поради нејзината дослед-
Д-р. Блага Алексова објавена во ност, огромен труд и инвенција, се
1966 година изминаа четириесет