Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 201–212
Средновековна некропола "Ограда" во с. Бистренци
пола "Ограда" во с. Бистренци, Неготинско, се одвиваа во период од 22. X до 8. XI 1994 година.
Во истражувањата од 1990 и 1991 година беа откриени 25 гроба. Поставените задачи - да ги испитаме границите на некрополата, не ги исполнивме, бидејќи работевме на најзагрозените делови на некрополата, притиснати од временските услови и од недостигот на финансиските средства.
Во квадрат 5 се откриени три гроба (Пл. 1). Тука очекувавме најголема густина на гробови. За жал, овие слободни укопи имаа најмалку прилози: една обетка-алка и пар кружни обетки од тенок лим.
Во квадратите 6 и 7 истраживме 12 погребувања (Пл. 2). Вкупно 15 скелети, од кои 1 маж, 8 жени 5 деца и една индивидуа со неопределен пол.
Од гробните конструкции, 6 беа трапезести со и без покривни плочи, а 8 беа слободни укопи, со делумни оградувања кај главата и нозете.
Длабочината на гробовите варираше од 0,20 до 1,20 м. во зависност од конфигурацијата на теренот.
Скелетите се лошо зачувани, особено детските. Положбата на
рацете варира, т. е тие се положени на горниот дел од телото, на гради или на стомак.
пувања 1990/91 година, Зборник Н.с. бр. 1 Археологија, Скопје 1995, 189-205. Антрополошките податоци се добиени од м-р. Фаница Вељановска, за што И благодарам. Целокупните резултати ќе бидат објавени во посебен текст.
Каталог на наоди Гроб бр. 30, Цртеж 1, 1.1.
1. Крушковидни обетки of две полукалоти, споени, на средина со тенка жичка. Горната има аплицирано 4 круга и 4 помали крукчиња. Во горниот дел е алчето за прицврстување. Вис. со алка 3,8 см, пречник 2,6 см.
2. Обетка помала и со поправилна форма од првата. Вис: 3.4 см; пречник на топката: 2,4 см; пречник на алчето 1,3 см. Зачувани само два круга од апликацијата.
7. Со правоаголно-конвексен пресек со два жлеба: пречник 7,2 см; ширина на алката 1,1 см. :
8. Со правоаголно-конвексен пресек, скршена; пречник 7,6 см; ширина на алката 1,1 см.
- На десната рака 2 бронзени белезици: . .
- Прстени:
Drawing 1, Grave 30
Гроб бр. 32, Цртеж 2, T. ІТ.
1. Светлозелена, со кружен пресек; пречник 7,5 см. 2. На средината лентеста; ширина 1,1 см; пречник 7,1 см.
3. Сина со кружен пресек; пречник 7,8 см.
4. Сликани волути; пречник 7,9 см; ширина 1 см. 5. Сликани волути; пречник 8,3 см; ширина 1,1 см. 6. Сина паста, сликани бели волути: пречник 8,3; ширина 1,2 см.
7. Тордирана, пречник 5,6 см.
8. Тордирана (покрупно), пречник 6,9 см.
9. Плетена, краиштата во форма на конци; пречник 6,1 см.
10. Правоаголен пресек, краиштата сплескани, украсена со пунктирани точки; пречник 6,3 см. 11. Сплескана алка со елипсеста глава, пречник 2,1 см.
12. Сплескана алка, глава елипсеста со пунктирање, пречник 2,1 см.
13. Ромбоидна глава со по три задебелувања од страните, пречник 2.3 см.
14. Сплескана глава, пречник 2,2 см.
15. Лентеста алка со лежиште за камче, пречник 2,2 см.
16. Елипсеста глава со 4 пунктирани точки, пречник 2,3 см.
17. Двојна алка со по две пунктирани точки на главата, пречник 2,2 см.
18. Кружна глава, пречник 2,2 см.
19. Ромбоидна глава, задебелувања од страните, пречник 2,3 см.
20. Овална глава со пунктурање, пречник 2 см. 21. На десната страна, со приврзок-розета од 4 топчиња (две недостигаат), пречник 3,8 см. 22. Алката скршена, розета со 6 зрна, од двете страни тенки жички, пречник 3.8 см.
Т. Ш, Гроб 32
Pl. III, Grave 32
Анализа на гробните наоди
Гробни прилози се откриени во 5 гроба, вкупно 39 наоди-накит. Во гробовите 26, 27, 30, 32 и 38 се откриени 8 обетки. Обетките од тенок лим со кружна форма имаат свои аналогии со оние од гробовите 244, 245, 333 и 359 од некрополата во Црквиште – Демир Капија, датирани во период од XIV - XV век.3
Двете наушници во форма на прапорци, најдени во гроб 30 во пределот на слепоочниците, се составени од две полусфери украсени со тенки филигрански крукчиња. (Т. 1, Сл. 1).
Парот сребрени обетки од гроб 32, со коленца од гранули со форма на розета, има аналогии со 8 обетки од некрополата во Мириево (4 бронзени и 4 сребрени). Во некрополата во Доња Топоница од 72 гроба, само 13 имале прилози, меѓу кои и една слична на нашава, датирана во ХП век.
Во Македонија идентични обетки се откриени на лок. "Керамидарка8, с. Мокрино, Струмица, датирани во доцниот среден век; на некрополата "Цигански Гробишта", Радолишта, Струга.
Најпопуларната форма на белезици од тордирана четиричлена бакарна жица, датирани од IX до XIII век, во Бистренци се застапени со 4 примероци. Нема да набројуваме аналогии за нив, бидејќи се многубројни на сите некрополи во Македонија, но ќе споменеме дека во некрополата во Курјаче кај Пожаревац се најдени 4 вакви белезици со монета на Манојло I Комнен (1143-1180). Белезицата од плетена жица има исто така аналогии со наодите во Бугарија датирани во ХИ- XIV век,9 но изработени од сребро и злато. Белезицата од бронзен лим - со отворени и лопатесто завршени краишта, украсена со пунктирани точки - е чест наод во некрополите во прилепскиот крај - Маркови Кули,10 Варош"" Задна Река-Грмајте"“ и Радо- * B. Aleksova, Demir Kapija, Slovenska nekropola i slovenske nekropole u Makedoniji,
Dissertationes, Tom I, Skopje - Beograd 1966, T. XV, 113, 114 - grob 244; T. XV, 115-116 - grob 273; T. XV, 118-119 - grob 359.
М. Бајаловић - Бирташевић, Средњовековна некропола у Миријеву, Београд T. 7 Си. 3 44, гроб 20; Т. 15 Сл. 2, гроб 137.
И. Jovanovic, Slovenske nekropole и Srbiji, Makedoniji i Bugarskoj, Beograd 1974, 135 SI. 14 (ракопис на докторска дисертација)
Е. Манева, Ј. Ананцев, Керамидарка с. Мокрино кај Струмица - ископување 1988, Мас. acta archaeol. 11, Скопје 1990, Т. 3 Сл. 1.
В. Маленко, Раносредновековната материјална култура во Охрид и Охридско, Охрид и Охридско низ историјата, ини, книга I, Скопје 1985, 335, Т.19 сл 5-6.
8
V. Jovanovi , op.cit. 123.
Д. Стојанова - Серафимова, Средновековен некропол при с. Туховище, Благоевградско. Благоевград 1981, каталог.
Б. Бабиќ, Материјалната култура на Македонските Словени во светлината на археолошките истражувања во Прилеп, Прилог за историјата на културата на македонскиот народ, Прилеп 1986, T. 61 Сл. |и Т. 02 Сл. 2.
Т B. Бабиќ. op.cit. Т. 63 Сл. 4. лишта“, каде што се откриени надвор од гробните целини, но тие со сигурност припаѓаат на некрополата, но се отстранувани и развлекувани при нарушувањата настанати со поставување помлади гробови врз постарите покојници.
Во Бистренци, при оваа кампања, се откриени 10 стаклени белезици од темносина и црвена паста, сликани со белии црвени стаклени нишки во форма на волути. По правило, стаклените белезици се секогаш на левата рака: 6 примероци во гроб 32, 5 во гроб 30. Во Демир Капија, на левата рака во гроб 181, има 6 стаклени белезици, 10 прстени, 3 тордирани белезици, 5 алки и два ѓердана. Стаклените белезици се најидентични со оние од некрополата од Паликурската базилика. Во гроб 105 од Црквиште Мородвис се датирани во XII век и почетокот на XIII Вех. Во Матичане, во гроб 20 се најдени 10 стаклени белезици на левата рака од темносина стаклена паста. Лентестата белезица од предната страна има инкрустрирана црвена нишка. Вакви примероци од Варош и Маркови Кули се датирани во времето од XII до XIV век. Во Бугарија во Дјадово"“, од преку 500 примероци стаклени белезици е направена класификација и типологија. Со хемиските анализи, процентуално е пресметано дека се најзастапени црни и со правоаголен пресек (42,72%), а 26,06 % се сини, полутранспарентни.
Откриени се 11 прстени со застапени 5 типа, од кои најблиски аналогии има во некрополите: Црквиште - Демир Капија, Крстевите - Корешница,11 Пепелиште, Паликурската базилика“. и пошироко во Брегалничкиor, Охридско-преспанскиот и Прилепскиот регион. Со оглед на напра-
B. D. Borisov, Djadovo, Vol. 1, Mediaeval Settlement and Nekropolis (11th-12th Century), Tokai University Press, Tokyo 1989, 285-296.
Кај нас во Македонија правени се повеќе пати обиди да се извршат и вакви истражувања преку ману, Железарница, Институт за рударство, но се уште сме на почеток. (види: П. Тошев, Д. Михајловиќ, В. Петрушевски, С. Павловска: физичко-хемиски испитувања и конзервација на накитот од гробот 105 во Мородвис, Зборник, н. с. 1, Археологија, Скопје 1995, 215-225).
Е. Манева, Дамите од Крстевите, Културен живот бр. 1, 1993.
М. Ивановски, ор. си. Сл. 6, 7,21.
3. Белдедовски, Брегалничкиот басен во римскиот и раниот средновековен период, Завод за заштита на спомениците на културата и Народен музеј Штип
1990, Т. 9. Сл. 1,Т. 10 Сл. 2. * 5, Бабиќ, ор. cit. Сл. 88, 1. вената типологија на прстените со овални задебелувања на алката, пирамидални, четвртести и кружни глави, украсени со по четири пунктирани точки, застапени се сите типови. И шестиот тип со двојна алка-глава е идентичен со прстенот од Паликурската базилика и Дјадово, Бугарија.
Сите типови прстени овде спомнати, со аналогните примери од досега истражените некрополи главно се датираат во временски распон од |К до XII век.
Средновековната некропола на локалитетот "Ограда", с. Бистренци, Неготино, несомнено заслужува поголемо внимание и поголем обем на истражување, со оглед на прекрасните наоди од истражувањата во ноември 1994 година. Со време тие можат да се уништат од земјоделски работи и од временски непогоди и да исчезнат засекогаш.
га B. D. Borisov, Дјадово, op. си. fig. 330 a-b. 26 B. Алексова, Наоди од средновековната словенска некропола во с. Крњево, Кавадарско, Год. збор. на Фил. фак, 4, Скопје 1978, 37, T. 3 Сл. 14. LIDIJA BLAZHEVSKA - Skopje SUMMARY
Белешки
- Обетка со јагода, пречник 2,8 см. Алката деформирана, јагодата бобинкава. - На левата рака 5 стаклени белезици: ↩
- Со правоаголно-конвексен пресек, скршена; пречник 7,6 см; ширина на алката 1,1 см. ↩
- Тордирана, со пречник 6,3 см. ↩
- Тордирана, со пречник 6,5 см. ↩
- Недостасува долниот дел на алката, пречник 2,1 см. Ромбоидна глава, фланкирана со по 4 задебелувања. ↩
Summary
Mediaeval Necropolis "Ograda" in Village Bistrenci
-Excavations 1994 -
In the protective excavations carried out at the mediaeval necropolis "Ograda" in village Bistranci near Negotino in 1994, 15 burials were uncovered in Squares 5, 6 and 7. They include six trapezoid structures with or without a covering slab and 8 natural burials in a pit with partial marking with stones near the head and feet. The depth of the graves varies from 0,20 to 1,20 m, depending on the configuration of the terrain. The skeletons have been poorly preserved, particularly the children’s ones laid in the ground. The position of hands varies. They are laid on the upper part of the body, either on the breasts, or on the stomach. Grave goods have been discovered in five graves, including a total number of 37 finds, mainly jewellery.
Grave 32 deserves special attention yielding 22 finds: 6 painted glass bracelets, 3 bronze ones made of twisted wire, one knitted bronze bracelet and 10 rings, as well as two ear-rings consisting of a ring and rosette.
At this stage of research and on the evidence of the marvelous finds, we date the necropolis to the 12th century