Macedoniae acta archaeologica 13 (1993) · стр. 288–290

Lech Lecieiewicz, Slovianie zachodni z dzuow tworzenia się; sredniowiecznej Europy, Wroclaw, Warszawa, Krakow, Gdańsk, Lodz 1989

ното јадро на Прасловените кои што се уште 1991, од повеќе автори исржувачи на ан-

тешко можат целосно да се афирмираат тичка Македонија во издание на АРІЅТОТЕ-

како: Висланско-дњепарската теза, Одран-LIAN UNIVEPSITY OF THESSALONIKI

ско-дњепарската, Дњепарската, Одранско- (Yunsep3ureror во Солун).

висланската, Подунавската и тн. Од друга

ВЕРА БИТРАКОВА ГРОЗДАНОВА

страна како да преовладува мислењето дека во текот на бронзеното време са до почетокот на железното почнала да се диференцира

YK 902/904 (=81) (049.3)

прасловенската јазична заедница.

Во полската археологија и лингви-LECH LECIEJEWICZ,

стика (посебно хидрономија) меѓу двете свет-SLOVIANIE ZACHODNI ‘

ски војни и во првите децении по Втората 7. DZIJOW TWORZENIA SIE SREDNIOWI-

светска војна преовладуваше тезата за повр-ECZNEJ EUROPY, WROCLAW, WARS-

заноста на лужичката култура со Словените ZAWA, KRAKOW. GDARSK, LODZ 1989

со тоа што еден дел од научниците, како Ловмјански, Гадавски, Хенсел и др. Прасло-

Словенската археологија во научната

вените ги врзуваат главно за нејзиниот исто-Јавност се појави необично со синтезите на

чен круг.

Чехот Л. Нидерле во првите децении на XX

Во основни потези се прикажани и век. Дури потоа почнаа поопсежните архе-

особините на шлеската варијанта, како и олошки истражувања, особено на територи-

најзначајните предримски култури-оксивите на Источните и Западните словени, а во

ската, пшеворската, зарубењицката и тн. помала мера и кај Јужните од коишто следеа

Западните Словени во раното средносоответни научни и стручни соопштенија и

вековие географски на -евер ги зафаќаат студии за одделни теми и региони. Како ре-

областите на среноевропската низина до зултат на тоа многу подоцна следеше и ло-

Балтик при што биле во контакт и соседство гичната последица — појава на монографии со

со германските, балтичките и источнослосинтетички карактер. Во таа смисла девет-

венските народи, додека на југ се простираат тата деценија на овој век е обележан со сеоп-

од планинските масиви на Судетите, Чешфатени анализи и синтези за Словените во-

ката шума се до Западните Карпати.

општо или за нивните одделни групи и на-

Во вакви почвено-климатски услови, роди. Во таа серија едно од највпечатливите

со јаки зими и мразеви, со долготрајни дожи најзрели дела произлезе од перото на цене-

дови од кои почвата е полна со вода, со протиот стручњак за Западните Словени – Лех

страни ливади и ораници, со многу реки, Лециевич од Вроцлав – Полска.

езера и мочуришта и со шуми богати со

Ползувајќи се со резултатие од по-

дрвена граѓа се развила специфична култура веќе стотици стручни и научни трудови од

на Западните Словени физиономирана донеобласта на арехологијата, етнологијата, ан-

каде и од наследството на претходните култропологијата, лингвистиката, политичката,

тури како и од оние на соседите. Живеалишкултурната, и економската историја, истори-

тата главно се во близина на водени поврјата на уметноста и религијата, историските

шини и шумско-ливадски предели. Тоа е во и ликовните извори и сл. тој успева во една

врска со нивното стопанисување: земјоделие, прегледна целина, преку шест поглавија да

риболов одгледување на добиток и сл. ги изнесе основните параметри за разбирање

Основен материјал кој доминира за на проблематиката сврзана со Западните

изградба на домовите и градиштата односно Словени.

бедемите, за патиштата, мостовите, превоз-

Временски овие проучувања допираат

ните и пловните средства, за култот и воод една страна до праисториските култури и

општо за секојдневниот живот е дрвото од до најстарите индоевропски заедници и нив-

повеќе видови. Дрвена граѓа има во изобината врска со прасловенското јадро, за да

лие, лесно се обработува, а за живеалишта е стигнат до христијанскиот среден век, фор-

погодна и заради своите термички квалимирањето на државни формации и нации од

тети. Покрај полувкопаните земјанки се средруга страна, со што се физиономира и

ќаваат и надземни колиби чии покриви се од европската култура.

слама или шевар. Овне домови се главно мали (околу 25 M*) со огниште или печка во

Со многу ерудиција се изнесуваат и

средината, односно во аголот и врата пребројните хипотези за просторите на првобит-

тежно на југ. Околу куќите се градат шупи односно штали и амбари. а многу се каракте-

Покрај дрводелскиот занает кој им бил близок на обичните селани и кој ги снабристични и првоаголните бунари со зидови од масивни штици, како и јами и трапови за

дувал луѓето со најразлични предмети за речување на храна и за сушење риба.

чиси сите домени од животот, збележителна

За комуникациите во овие предели

е и обработката на коска и рог. Археолошважна улога играле пловните реки и воде-

ките наоди ги потврдуваат податоците од пишуваните извори за употребата музички инниот транспорт при што до израз доаѓала словенската зештина во изработката и упра-

струменти пред се лири, КНТАРН, но и разни вувањето со моноксили-чамци од еден тру-

ударалки и пишталки.

пец. Значајна новина е прифаќањето на

Во поимањето на смртта и погребните обичаи силно се рефлектират древните веруедрата и кормилото во IX век во балтичкото прибрежие. Копнените комуникации биле

вања. Cé до христијанизацијата која во одтрадиционални, употребувани уште од пран-

делни области продира дури во XII век, а сторијата. Се до VII-VIII век најважно коп-

спорадично и нешто подоцна, доминантен нено средство е влечата со волови и јарем, а

погребен ритус е кремацијата. Во северната потоа под влијание на номадите се јавува за-

зона се јавува и обичајот - наполно уништување на посмртните останки. Како и кај Вјапрега со едно или две животни.

тичите (најисточно племе меѓу Источните

Во раниот среден век се позначајни се

Словени), пепелта се ставала на столпци, не-. и обработката на желсзо и ковачкиот занает од кого подоцна се издвојуваат специјалисти

когаш и на самата земја или се фрлала во за украсни предмети и накит (важна гранка

вода. Кај некои западни племиња (Мазовна овие простори е и ќилибарството) како и

јани) пепелта плитко се закопувала, додека во јужната сфера (во УТ-УП век) повеќе се оружарите и други занаетчии во чии производи има видливи влијанија и од Византија,

упторебуале урни или јами, но без надгробно Арабјаните и Франачка. До VII век доми-

обележје. Во VII-VIII век се јавуваат и монира рачно работената керамика, потоа се

гили-хумки во кои меѓу изгоретините се срејавува бавното колце, а два века подоцна и

ќаваат и археолошки наоди, често и мошне ножното, брзоротирачко со што керамиката

луксузни. Огромната могила на Кракус кај Краков е пример кој ја покажува врската на постанува многу поквалитетна.

На територијата на Западните сло-

големината на насипот и рангот на покојникот. Под влијание на обичаите кај другите вени има впечатливи арехолошки остатоци

народи (Авари, Германи, Ромеи) во некои од ткаачкиот шивачкиот, кожарскиот и че-

предели се јавува инхумацијата и пред хривларскиот занает. Ибрахим Ибн Јакнуб во X век нивната облека ја опишува како ко-

стијанизацијата.

Култот на сонцето и неговата еманамотна, широка кошула само со тесни ман-

ција - огнот во индоевроискиот културен жетни на ракавите. Жените носеле волнени

круг всушност резултира со кремација во поили ленени здолништа, а мажите панталони и кошула преку нив од истиот материјал пре-

гребниот ритус. Л. Лециевич, како и главнипашана со врвка. Забележано е дека мажите

ната истражувачи на словенската религија од Полска, и дава приоритет на тезата за тројноселе и туники. кожуви и други покривала

носта во социјално-религиозната концепција како и капи, додека жените преку кошулите и фустани без ракави. Оваа облека била

чии корени се во индоевропската1 култура. украсена со богати разнобојни везови. Со те-

Археологијата на западнословенските територии дала многу значајни податоци за кот на времето, во зависност од социјалната диференцијација надворешните влијанија,

осветлување на одделни сегменти од са уште недоволно јасната и контроверзна словенска облеката и накитот трпеле бројни измени.

Интересни се и некои етнолошки ар-

религија. Овде се најдени и светилишта и хаизми од Полска кои ги објаснуват" архе-

идоли меѓу кои и такви кои се познати H од историските извори или од фолклорната траолошките наоди. како употребата на челна лента - дијадема со прикачени „5“ наушници

диција. Ова особено се однесува на времето од Х-ХИ век кога во северозападните перикако ознака на девојките. За разлика од нив

ферии егзистирале организирани општества омажените носеле собрана коса и марама.

чии водачи се обиделе да ја институцијализи-

Кожните чевли се зачувани во голем број. Особено се познати колекциите од

раат паганската религија создавајќи соответни јавни објекти и перемонијали.

Ополе. Тие се длабоко. стегнати во глуждот,

Кај Западните Словени уште во текот често украсени со богат вез. Покрај тоа, во употреба биле и дрвените кломпи.

на VII, а посебно во ЈК век се формираат јаки центри со што се навестува и создава-

Во пределите на Средна Варта и њето на првите држави. Моравија од кон-

Велна каде биле населени Поланите со главстантин VII Порфирогенит веќе е наречена

ниот град Гњезно во VIII/IX век се јавил ни-Велика заради својата моќ. Таа можела да се

кулецот на полската држава. Според кажуваспритивстави и на Франачката држава, но

њата на Ибрахим Ибн Јакуб (X век) полпаднала од налетите на Угрите, како и сосед-

ското кнежевство на Мјешко I е најраспроната Панонија.

странето од сите словенски земји. Една го-

Во 863 година во Моравија, а потоа и

дина по женидбата на Мјешко I со чешката во Панонија доаѓаат Кирил (Константин) и

принцеза Добрава во 966 година доаѓа и до Методија со цел да го шират христијанството

официјално покрстување на Полска. Првото на словенски јазик. Тоа трае до 885.

бискупство во Позњањ е под влијание на па-

Од првите продори на Угрите крајот

пата. Христијанството се ширело и од Копна IX век cé до 995 година Панонската низина

стантинопол и од Рим, но кај Западните Слое препуштена на нивните пустошења и трајни

вени надвладеала римската ориентација обележувајќи го западниот дел на Словените со населувања на сметка на словенското население. За натамошните историски збиднувања

своите специфики се до денес.

на овој простор значајно е и покрстувањето на Унгарците. Веќе од 1001 год. се јавува и

Скопје, 1992 ЕЛИЦА МАНЕВА унгарската архиепископија.

Белешки

  1. MAA ↩