Macedoniae acta archaeologica 13 (1993) · стр. 183–190
Депо од римски монети во Стибера
Во текот на месец септември 1983 година Заводот и Музеј во Прилеп вршеше заштитни археолошки истражувања на локалитетот „Бедем“ кај с. Чепигово, односно на храмот посветен на богинката Тихе, делумно откопан во 1953 година.
Целта на овие заштитни истражувања беше да се откопаат зидовите на храмот и од надворешната страна . што во ископувањата до 1953 година не беш сторено со исклучок на западниот зид – за да може слободнод а се прийде кон нивна консолидација и конзервација. Во текот на работите од надворешната страна на северниот зид на храмот, поточно помеѓу столбецот зидан во наизмнични зони од камен, тули и варов малтер, прислонет на северниот ѕид и свероисточниот агол од храмот на длабочина од 2.10 м од површината на теренот, најдени беа 16 сребрени римнски монети.
Монетите беа најдени во група, непосредно крај северниот зид на храмот, во слој од чсит градежен шут од парчиња тули, камен, варов малтер и тегули без никаков примес од земја (Сл. 1). На повеќето до монетите, слепени една ос друга, видливи беа траги до густо ткаено тенко платно, што не наведува на констатацијата дека монетите биле ставени во платнено кесе. Кесето пак веројтно било сокриено во некоја дупка или подлабока фуга на зидот и при рушењето на истиот паднале заедно и непосредно крај него. Причината за ваквата претпоставка на сокривањето на монетите ја гледаме единствено во тоа да при изненадната опасност од губење на итите, сопственикот видел можност во сокривањето во зидот на еден ваков маркантен и солидно граден објект посветен на заштитницата на градот. Богинката Tuxe.3
Изненадната опасност за жителите на Стибера во тоа време, средината на Ш век и почетокот на втората половина на истиот, би можела да претставува провалата на готските племиња преку реката Дунав и нивниот поход, кон југ. Знаеме за прободот на Гостите во Тракија и Македонија во време владеењето на Трајан Децие (249-251), а исто така позната ни е и нестабилната ситуација во римското царство во времето на влдадеењето на императорот Валеријан (253-260) кога преку Рајна пробиваат франачките племиња и Аламаните, Готите го преминуваат Дунав и продираат до Ахаја а Персијанците вршат експанзија на запад и ја заземаат Антиохија. Во ваква ситуација
D. Vučković-Todorović, Stuberra – Античное поселение в селе Чепигове в окресност х Прилепа, Archaelogia Jugoslavic IV, Beograd, 1963. ms L. Kepeska, K. Kepeski, Istrazuvawe na sektorot „Y“ - Stibera, Maced, Acta Archaeolo, 11, Cxonje 1990, 161. J не можеме да ја исклучиме можноста дека низ Пелагонија поминал дел од овие готски орди и учествувал во рушењето на објектите на градот Стибера, особено што последниот претставник на нашето депо е баш римскиот император Валеријан.
По лабораториското чистење на монетите. истите беа идентификувани според каталогот гис, The Roman Imperial Coinage*, со следната застапеност на римските императори:
- Елагабал со 1 сребрен денар и 1 антонинијан
- А. Север со 1 сребрен денар
- Гордијан Ш со 2 сребрени антонинијани
- Филип I Арапин со 4 сребрени антонинијани
- Трајан Децие со 1 сребрен антонинијан
- Хереније со 1 сребрен антононинијан
- Требонијан Гал со 4 сребрени антонинијани
- Валеријан со 1 сребрен антонинијан
+H. Mattingly, E. A. Sydenham, The Roman Imperial Coinage, (RIC) London,
IV, 1- 1936
IV, 2 — 1938
IV, 3 - 1949
У,1- 1927
“ Варварско парче кое се чува во Будимпешта. Фотографиите ги изработи Диме Димески, фотограф во Заводот и Музеј - Прилеп. ЕЛАГАБАЛ 220-222 год.
i.
Аѕ. Глава на императорот со ловоров венец на десно,
(IM)P ANTONINVS AVG.
Рѕ. Либертас седи, во рацете држи Kalla и скиптар:
LIBERTAS (AVG.)
Денар, ковница Рим, 220-221
RIC - ТУ том. II дел, стр. 35, сл. 106 . Ав. Со зрачна круна; ІМР САЕЅ М AVR
ANTONINVS AVG.
Рѕ. Салус храни змија што ја држа во раката.
SALVS ANTONINI AVG.
Антонинијан, Коѕ. "неодредена, околу 222 год.
RIC - ТУ/Ц, 37/137
А. Север 222-235 год.
412 . Ав. Со ловоров венец,
IMP SEV ALEXAND AVG.
Рѕ. Абунданција истура плодови од рог на изобилие.
ABVNDANTIA AVG.
-Денар, Коѕ. ноед. 228-223 год.
RIC - ГУЛТ, 85/184
Гордијан Ill. 238-244. год.
. Ав. Со зрачна круна;
IMP GORDIANVS PIVS FEL. AVG.
Рѕ. Сол на лево, во левата рака држи глобус.
AETERNITATI AVG.
Антонинијан, ков. Рим 241-243
RIC – IV/III, 24/83
As. Co зрачна круна; IMP GORDIANVS PIVS FEL AVG.
Рѕ. Марс на лево, во рацете држи маслинова гранка, штет и копје.
MARTI PACIFERO
Антонинијан, ков. Антиохија . Ав. Со зрачна круна; ІМР M IVL РНІ-
LIPPVS AVG.
Рв. Фелицитас на лево со кадуцеј и рог на изобилие во рацете.
РМ ТК Р Ш СО5 РР
Антонинијан, Коѕ. Рим, 246 год. ГИС - ЈУЛИ, 68/3 41/6
Ав. Со зрачна круна;
IMP M IVL PHILIPPVS AVG.
Рѕ. Рома, во едната рака држи Викторија, а во другата Скиптар.
ROMAE AETERNAE
Антонинијан, кој, Рим./244-247/ ГИС - IV/III 73/44 41/7 Av. Co зрачна круна; IMP PHILIPPVS AVG.
Рѕ. Лав на десно, во егзергот 1.
SAECVLARIS AVGG.
Антонинијан, ков. Рим. 248 год.
RIC —IV/III, 70/12 41/8 . Ав. Со зрачна круна;
IMP M IVL PHILIPPVS AVG.
Рѕ. Виртус на лево, во рацете држи копје и палмова гранка.
VIRTVS AVG.
ANTOHMHMjaH, ков. Рим. /244-247
RIC - ЈУЛИ, 74/53
Т. Децие 249-251 год. 41/9 10. Ав. Со зрачна круна; ІМР СМО TRAI-
ANVS DECIVS AVG.
Рѕ. Дакија на лево, во десната рака држи војнички стап.
РАСА
Антонинијан, ков. Рим. /249-251/ ГИС - ГУЛИ, 121/13
Херение 251 год. 41/10 11. Ав. со зрачна круна;
O HER ETR MES DECIVS NOB. Рв. Ракување.
CONCORDIA AVGG. Антонинијан, ков. Рим. 250-251?
RIC – IV/III, 138/138
Требонијан Гал 251-253 год. 41/11
TREB
GALVS AVG. Рѕ. Пакс на лево, во рацете држа палмина гранка и скиптар;
PAX AETERNA
Антонинијан, ков. Милано, 251- 2537
RIC - IVA, 166/71 41/12
12 Ав. Со зрачна круна;
13.
IMP C C VIB TBEB GALLVS AVG. Рѕ. Виртус на десно, држи копје и се потпира на штит;
VIRTVS AVGG. Антонинијан, ков. Милано, 251-253?
RIC - ГУЛИ, 167/76 41/13
13 14.
Ав. Со зрачна круна;
ІМР С С МВ ТВЕВ GALLVS РЕ AVG. Рѕ. Yyepurac (Уберитас), во рацете щржи торба и рог на изобилие.
VDERITAS AVG.11
Антонинијан, ков. Антиохија 251- ГИС - ГУЛИ, 169/92 41/14
14 Со зрачна круна;
15.
IMP C C VIB TREB GALLVS PE AVG. Рѕ. Марс на лево, со долго копје и маслинова гранка во рацете.
MARTI PACIFERO Антонинијан, ков. Антиохија 251-253?
RIC - ЈУЛИ, 168/85
Валеријан 253-259 год. 41/15 К. Кепески, Депо од римски монети во Стибера, мад 13 UDK 902/904, 1993
К. Кепески, Депо од римски монети во Стибера, мад 13 UDK 902/904, 1993
16. Ав. Со зрачна круна: ІМР VALERI-
ANVS P AVG.
Рѕ. Фидес на десно, во рацете држи два
римски знака.
FIDES MILITVM
Антонинијан, ков. Лондон, околу
258 год.
RIC - УЛ, 38/6 4116 385 2,1 4 16 KOSTADIN KEPESKI - Prilep
Белешки
Résumé
Le depot de monnaies romaines de Stuberra
(RESUME)
Au cours des recherches archéologiques entreprises en 1983 en vue de conservation et des préparatifs en vue de conservation des vestiges du temple consacré a la patronne de la ville de Stuberra, la déesse Tyché, un dépét contenant 16 monnaies romaines en argent a été découvert a l’extérieur du mur nord, a 2 т 10 sous la surface du terrain. Ce dépét a été découvert immédiatement a cédté de langle nord-est du temple, dans une couche composée de déchets de tuiles, de mortier a la base de chaux et de pierres. La plurart des monnaiees étaient collées Pune sur l’autre et portaient des traces visibles de toile pourrie. Le fait que les monnaies ont été trouvées dans une couche composée de déchets de matériaux de construction témoigne qu’elles étaient probablement tombées a cété du mur lors de sa démolition.
Le dépét est composé de 16 monnaies romaines en argent dont deux sont des dénars et 14 des antoniniani. Les monnaies sont en bon état, elles peuvent se dater de la période entre les années 220 et 259 et se rapportent 8 tous les souverains a partir Elagabale jusqu’a Valérien.
L’endroit ot elles ont été trouvées nous fait penser qu’elles avaient été cachées dans le mur devant un danger inattendu et que leur propriétaire n’avait pas réussi a les retrouver aprés la démolition du temple. On ne peut pas confirmer avec certitude 571 s’agit d’une intempérie, d’un tremblement de terre etc. ou bien du facteur humain, bien que l’emplacement et |’état de la trouvaille nous fassent penser qu’il s’agit plutét d’une démolition forcée du temple. Quant a la question a savoir qui et quand avait fait cela, il s’agit le plus vraisemblablement des Goths au cours de leur grande incursion 4 travers le Danube, a l’époque de T. Decius et plus vraisemblablement, quelque peu plus tard, sous le régne de Valérien Фани ils pénétrérent dans le sud jusqu’a l’Achaie.