Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 244–248
Fransis Kont, Sloveni - nastanak i razvoj slovenskih civilizacija u Evropi (VI-XIII vek), tom 1-2 predgovor prof. dr. Jovanka Kalić, biblioteka "Retrospektive",Beograd, Filip Višnjić, 1989
дека и овој наод може да им се припише на
ната историографија. Таа непосредно не потличните гробни дарови на каганот не е без
сетува на маестралното творештво на Луј Бреје, кој токму во оваа библиотека 1950 г. основа.
Меѓу најзначајните предмети што го
го публикува своето последно дело ,, Vizantijska civilizacija“* (Nolit, Beograd 1976), kako атрибуираат овој наод, секако, се двата печатни прстења со врежани монограми.
конечен производ на животот посветен на
Според читањата на J. Werner, на
истражувањата.
едниот стои името Xofedctov, Хоодатои,
Авторот на книгата, Франсис Конт, ХоВобот и сл., а на другиот Хоробтои
од 1985 г. е шеф на катедрата за руска Tlatoeixiov.OpHe два печати co името Ha
цивилизација на универзитетот Сорбона и Куврат покажуваат дека по добивањето на
како што се вели во неа, еден е од водечките титулата патрикиј, каганот порачал да му се
слависти во Франција; човек од завидна литеизработи уште еден печатен прстен со зва-
рација, кој ја има среќата да работи во силен њето што го добил.
информациски центар каков што е Париз.
Врз основа наведените податоци Ј.
Доаѓањето на свет на ова дело е резултат на Werner, ја решава загатката на наодот од
интересот на францускиот издавач и ваку-Малаја Перешчепина припишувајќи ја на
умот во пописот на издадените книги, како и Куврат каганот на номадските племиња Бу-
желбата на авторот да напише „нешто за гари-Оногури од Понтските степи. Тој бил
онаа друга Европа која лошо се познава, а која... е нераздвоен дел од истиот континуосновоположник на династијата Дуло, почестен со достоинството на патрикиј во времето на византискиот император Ираклиј, а
Книгата е излезена од печат 1986 г. и изгледа во младоста ја примил и христијан-
е прогласена од страна на парискиот неделската вероисповест, и покрај тоа што е по-
ник ,,Nouvel observateur“ за најуспешна гребан според традициите на својот народ.
книга на годината. Ова српско издание, како Тој умрел околу средината на УП век оста-
наведува Проф. Др. Јованка Калиќ во предвајќи 5 сина меѓу кои и Аспарух кој нешто
говорот, е всушност нејзино прво јавување подоцна под притисок на Хазарите кога е
во словенскиот свет. Во текот на јануари уништена државата на Куврат со својот на-
1990 г. тоа беше обележено со неколку род преминува во Тракија (забел. Е. М.).
предавања на Проф. Ф. Конт на Коларче-
Богатите наоди од Албанија (Врап кај
виот Универзитет и Филозофскиот факултет Елбасан и Ерзеке) се врзуваат, пак, за кувра-
во Белград, интервју во весникот „Полититовиот син Кувер кој на чело на Сермезијан-
ка“ и едночасовен разговор со рецензентите, ците и дел од своите соплеменици околу 680
проф. Др. Јованка Калиќ.и Проф. Др. Радогод. го преминал Дунав, стигнал до Кераме-
ван Самарџиќ на II програма на радио Белско Поле, а потоа во via Egnatia и до овие
град.
Да го споменеме и особеното залапредели каде се закопани два дела од неговата ризница (J. Werner, Der Schatzfund von
гање на преведувачот, Гордана Петровиќ, Vrap in Albanien, Wien 1986).
која во обидот да даде корисен превод, посочува и користи литература од која се чув-
ЕЛИЦА MAHEBA
ствува недостаток. Таа ја надполнува користената библиографска листа од 10-тина дела издадени на француски јазик за историјата на Југо-Словените, како и пошироко: за Кирил и Методи, за делбата на православјето и FRANSIS KONT, SLOVENI ~- NASTANAK 1
католиштвото, за етимологијата, писмата и RAZVOJ SLOVENSKIH CIVILIZACUJA U
јазиците, за богомилството и изихазмот. EVROPI (Л-ХШ VEK), TOM 1-2 PRED-
Користејќи мултидисциплинарен GOVOR PROF, DR. JOVANKA KALIC, BIBLIOTEKA ,,RETROSPEKTIVE“, BEO-
приод, со помошта на лингвистиката, етно-GRAD, FILIP VISNJIC, 1989
графијата и археологијата за одредени прашања, и економијата, социологијата, уметноста и пред са книжевноста, авторот се обидува да го согледа настанувањето на Сло-
Новитет и о осве меѓу изданијата на нашите печатари секако
вените како народ на индоевропската целина, нивниот развиток, диференцирање и претставува двотомната публикација „Сло-
територијално распространување во Европа, вени“, која уште на прв поглед не заведува со
а со тоа и неизбежниот контакт и влијанија кориците декорирани со галерискиот коло-
на соседните народи и цивилизации. Тргнурит на византиското сликарство. Неизбежна
вајќи од нужната постаиност во приодот е асоцијацијата која го побудува името на
неопходен за расчленување на овој етнички едицијата во која е таа примарно издадена
масив, и сложеноста на историските конста- »L’evolution де I’Humanité“, a која co прециз- "
лации во кои тој се развива. Ф. Конт целата
ните СННТС3Н на историските епохи веќе
градежништвото и урбанизацијата. Се осврматерија ја дели до нејзино обезличување во
нува на процесот на германизација на словенкниги, глави и поглавја, често навраќајќи се на парцијално изложените проблеми, круни-
ската територија. Притиснат од стравот пред сувајќи ги со идеите на панславизмот. На
плимата која кулминира во ликот на П световој начин и покрај огромниот број податоци
ска војна, тој се залага за идеите на панслатој не успева да одговори на самопоставените
визмот, промовирани од Ернест Ренан и Јан Колар, и за политичко измирување на Јужпрашања, освен донекаде да го посочи нивното решавање. Се чини дека почесниот
ните Словени.
Хердеров цитат: „Словенските народи зазе-
Фалејќи ја речитоста на арапските маат повеќе простор на земјата отколку во
писатели во Шпанија и нивната поврзаност историјата,“ не му носи многу среќа.
со Словените кои инспирираат цели хроно-
Содржината богато е опремена со ци-
графски циклуси, ©. Конт како извор ги тати на автори од крајот на старата ера па се
зема енциклопедиските изданија за да констатира: „Постои словенско-арапска истодо XX век - текстови на античките хрони-
рија која заслужува да биде напишана со чари кон редовно ги користи од втора рака
повеќе поединости од историјата која пред преземајќи ги од текстовите на Л. Леже, А.В. Мишулин, В.В. Седов и други, заедно
повеќе од еден век ја напишал историчарот 1 Ѕіԁ словенофилот В.И. Ламански“ (стр. со нивните согледувања и заклучоци. Притоа забелешките ја носат улогата на сиромашни
Присуството на Словените во Италија показатели на користената книга и страна, а неретко воопшто не се посочени. Во истиот
објаснето во неколку слики е уште едно дух тој користи дела на познати словенски и
пренесување на веќе одамна реченото, глобалното, на јазик лесен и обоен со романтисветски книжевници со цел за потврдување на поедини историско-социолошки тези.
чарското светло на посматрач од страна.
Првата книга-А и поглавјето за „Ши-
Представена на овој начин слабата истраженост на проблемот на постоењето на Словерењето на Словените“ се најисторични во
ните на југот на Европа и во Северна целината поради обилното користење на хронографиите на античките „писатели.
Африка се чини уште покревка.
Задржувајќи се главно на територијата на
Во втората книга Ф. Конт ги представува Словените како дел од индоевропската Источна и Средна Европа тој се задржува и
популација, соодветно толкувајќи ги нив и на раносредновековната државност на Буга-
нивниот јазик, проследено со бројни примери рија, Србија и Хрватска, и прескокнувајќи ја
и обид да го протолкува етничкото име: Македонија, го анализира прашањето за
SLAVE- ESCLAVE, SERBOS - SERVUS = Словените во Грција, со осврт врз ретенци-
роб. Потоа низ спектар од извори и тврдења ите на словенскиот јазик во топономасти-
доаѓа до потеклото на руската нација и знаката. Тој предлага нејзино изучување и наве-
чењето на зборот „Рус“.
дува оскудна постара литература во која оваа
Користејќи неколку капитални бипроблематика е исто така само напомената. Констатира дека Словените и покрај 200-
блиографски дела кои даваат синтетичен годишното присуство во Грција не оставиле
приказ за дометите на археолошките истражувања, разгледувајќи го начинот на живеникаков траг за археолозите во потрага по
ење и обичаите на Словенот во селото и цврсти докази (стр.20), за да повторно се наврати со додатни појаснувана и сомнежи
градот. ги вплетува и археолошките докази (стр. 47-49) кога потврдува дека Словените
за разликите меѓу Антите и Склавините. Во
книга Ц и Д го изнесува развитокот на останале на територијата на Грција чувајќи ги својот јазик и обичаи се до турските
друштвените структури и ги претставува фолклорните обичаи поврзани со куќата и пр освојувања кога одеднаш го губат својот
азниците. Па сепак, и покрај бројните слики идентитет, за да во ххв. воскреснат во чисти
кои постојано се менуваат многу работи Грци. ;
Не излегувајќи од рамките на Нара-
остануваат недоречени, а заклучните опсервации неискажани. Потпирајќи се главно на тивната транскрипција на изворите за Слове-
руските, полските H чешките бележења, ните во Мала Азија, Франсис Конт во голем
само наместа се осврнува на оние од југот - скок се отфрла на бреговите на Лаба и
неколку пропратни белешки од В. Богишиќ Балтик - географска, културна и историски
во интерпретација на Ф. Демелиќ и белешпоинаква средина.
ките на француските патеписци низ Босна и
Во освртот посветен на Западните
Херцеговина од XVIII век.
Словени дава едно подетално, логички кон-
Во вториот том Ф. Конт приоѓа кон тинуално објаснување на нивната егзистенција низ историски променливите околности.
разгледување на историските услови на територијата на Прасловените – предсловенската Преку суштинско толкување на изворите се задржува на месната и воена демократија,
Лужичка цивилизација и културите на Скитите, Сарматите и Протобугарите, неретко култот и христијанството, и поврзаноста со
користејќи ги локалните национализми за разните видови на друштвена организација, сторијата на проблемот на Скитите и нивпотврдување на историските теории. Префрлајќи се на територијата на Балканот тој ги
ниот однос со Источните Словени. Идеите на набројува групите јужнословенски племиња
словенофилството, панмонголизмот и евротука населени (стр. 38): Бугари, Македонци,
азиството, појави добро познати но овојпат Срби (кои ги лоцира западно од планината
само лесно испровоцирани, тешко дека на Балкан), Хрвати и Словенци. За етничкото
ова место можат да се одбранат со уметпотекло на Бугарите тој дава неколку реше-
нички инспирираните стихови на Александар Блок и Марина Цветајева. Напуштајќи го за нија, главно словенски, но вели и дека Ху-
кратко политизирањето тој се враќа во мините во VI век ќе се соединат со две турски племиња кои преселувајќи се преку Дунав
рот на степите, по шумите и морските бре- 640 г. ќе се измешаат со словенското населе-
гови, се задржува во космполитските срение и ќе настане бугарски народ (стр. 22) г. И
дини каде царува живиот трговски дух. Тој се од тогаш, дополнува тој (стр. 304), па до
завзема за илустративните етимолошки анакрајот на IX век бугарската нација се состои
лизи за да ја докаже еднородноста на „целата ширина на трговски работења кои ги превзеод три различни етнички елементи кои постепено се стопиле - Словени, Протобугари
мал словенскиот свет.“
и "Трачани. Така „Словените и Бугарите
Осврнувајќи се на „Словените меѓу Истокот и Западот“ не враќа во атмосферата конечно повторно се нашле на тлото на Византија после долгите талкања, и како
на татарско-монголската наезда, контактот со Печенезите и татарското влијание во Рурезултат на нивното заедничко живеење во старината, во војна и мир, резултира образу-
сија cé до почетокот на XX век.
вање на заедничка држава“ (стр. 307). Во X!
Пресудната улога во поделбата на и ХШ век Куманите дале свој придонес за
христијанизирана Европа на два дела - обновување на бугарската држава (стр. 304).
Источна и Западна, православна и като-
Во неколку наврати Ф. Конт (книга Б
личка, со гравитација кон двете културни глава IV) се задржува на историјатот на
метрополи Константинопол и Рим, тој им ја словенските јазици. Доживувајќи го словен-
припишува на Словените. Првото поглавје скиот свет како психолошки простор - свет
за преведувањето на Источните Словени во на тишината (стр. 16), и поаѓајќи од сознани-
византиско христијанство го започнува со ето за единствениот старословенски јазик кој
конфликтот на Киев со соседите – Волшка егзистира и во IX век, наспроти „големите
Бугарија, Хазарите, нивното настојување за културни јазици од средината на IX век“
преоѓање во ислам или јудејство, и пробивот (стр, 469) (претпоставуваме романските и
на христијанството пред се меѓу Готите. германските), заборава дека дури во VIII век
Потоа се задржува на христијанизацијата се врши конечната поделба на пишаниот
испреплетена со дејноста на браќата Кирил и класичен јазик - на „учен јазик“ и говорен
Методиј на Балканот и во Средна Европа за романски јазик настанат под влијанието на
чија потреба (на Моравија) Константин Фимноштвото дијалекти. Првиот книжевен ја-
лозоф ја напишал глаголицата. Со враќазик на словените го формулира како старо-
њето на Св. Климент во Македонија започсловенски јазик кој настанал од старобугар-
нува делувањето на Охридската книжевна скиот и старомакедонскиот, односно „тој е
школа.
најпрво старомакедонски. Но, бидејќи кни-
Покрстувањето на Пољаците и Ружевниот јазик се обликувал во Преслав, таму
сите е само последно во низата и Ф. Конт го попримил нешто поинаква форма и станал
обележува како последица на естетски шок, старобугарски. Тој ќе се стопи со старомаке-
помпа и театралност доживеани низ убавидонскиот кога од политички причини култур-
ната на црквата, пеењата, архиерејската и ното средиште на бугарското царство ќе
ѓаконската служба, и божествената литурбиде пренесено во Охрид.“ (стр. 467)
гија. Очигледно оптеретен со комплексот на
"Темпото на комбинирање на податоци
моќ на идната руска држава, тој како пример не тера во ситничарење при разложувањето.
на олицетворување на политиката на христиа историчноста останува обезоружана. По-
јанизација во Русија ги зема мозаиците од ради тоа можеме само да му заблагодариме
црквата Св. Софија во Киев (ХТ век), на кои на авторот за „чувствувањето“ на проблемот
е „претставен Спасителот како моќен страна историјата и словенството на Македон-
шен судија“. На иконите се среќава Христоскиот народ, поради што и самиот избегнува
вото лице „со лутит израз, наговестување на да го допира, можеби оставајќи го за некој
праведниот и немилосрден отец, симбол на друг пат. Сепак, тој не успева да одолее
царот Баќушка кој повторно ќе се сретне во самиот простор понекогаш да го нарече „бу-
Советскиот поредок како татко на народот.“ гарски“ или Кирил и Методиј „бугарски про-
(стр. 481).
светители“.
Во книгата посветена на ВН3аНТН-
Заведен од богатата и многунасочна
ското наследство прави обид да ја дефинира политичка историја на Јужноруската рам-
положбата на словенските држави во IX-X нина, Ф. Конт повторно се навраќа на праи-
век, и вели: „Во хиерархијата на држави кон од кои дел се од најнов датум, или во некои се наоѓале внатре во византискиот комон-
земји на крајниот словенизиран југ сеуште велт или на негова територија, било доволно некоја област да се најде на подрачјето на
молчат под моќта на ветото, тој се движи по една нерамномерна патека постигнувајќи ја некогашното Римско Царство...па василевсот да се смета за нејзин сизерен.““ (стр. 486).
нагорнината на научниот приод, но и клима-Иако превземена, оваа дефиниција отвора
воста на претчувствуваното и недоволно поткрепеното сознание, а често и последицата простор за детална полемика.
од непоседување доволно научна акрибија.
Ф. Конт се обидува да ги определи
Тој се обидува да проникне во суштипозициите на бугарското царство кое про-
ната на повеќевековното самување на слодолжува во ликот на независното Самоилово царство(!), Кневската држава на Кнез Влади-
венските племиња во прататковината „кои живееле скоро вон времето“ (стр. 330), нивмир, духовните размени во форма на руски
ното распространување и исцрпеност од гоманастирски колонии, и основање на нови
лемото пространство кое требало да се мине црковни организации - српска црква и Света
од еден до друг крај, со цел тоа да се насели, Гора. Величајќи ја улогата на староцрковно-
прокрчи, обработи но и одбрани, поради што словенскиот јазик и приматот на текстовиоте
дозволува, или подобро речено пропушта да на првите црковни оци, заклучува: „тие најдобро го пренесувале идеалот на првата хри-
се развие строг државен систем, централизиран, ауторитарен и присилен по својот каракстијанска епоха, ГУ-У век, степен на кој се
тер, чија контраиндикација се анархија на нашле Словените во ЈХ-Х век“ (стр. 493).
личните слободи и укинување на граѓанските како пандан на христијанството ги разгле-
и политичките, (стр. 12/13).
дува формите на т.н. словенска духовност —
Разиграниот истражувачки дух лута жртвувани парчиња (смртта на Борис и Глеб
по широките пространства на Источна 1015 г., синот на Иван Грозни 1581 г., кнез
Европа барајќи го народот кој ги руши гра-Димитри 1591 г., синот на Петар Велики 1718 r., Сталиновото жртвување на својот син во
довите на кои наидува, а неговото население го „испотепува“ затоа што тие „претставу-II Светска војна), и идеализација на ликот на
ваат препрека за рурализација...во земјата српскиот кнез Лазар; формите на словенска
во која е згаснато христијанството и која мистика — јуродиви, шаманизам, ходочасништво (олицетворено во ликот на Јуриј
повторно станала дива во следните неколку века. (стр. 44-45). Ним им ја припишува Живаго) и појавите на ереси – изихазам и
улогата на народ кој во VI век го срушил богомилство. Тој се залага за овоплотување
мостот меѓу христијанскиот Исток и Запад, и на евангелистичкиот дух на жртва меѓу Сло-
кому My припаднала историската улога во IX вените.
и X век да работи на неговата повторна
Го прати падот на Киев, порекнувајќи
изградба. И оттогаш, тој вели, судбината на ги ретенциите на византинизираното друш-
овој народ на меѓа станува тешка, „во завиство 150 години по покрстувањето, и издигну-
ност од времето и случувањата тој учествува вањето на Москва во време на непосредно
во приближување, во делумно спојување или татарско и силно црковно-византиско влија-
напротив во разединување и несфаќање поние, што резултира со апсорбирање на ста-
меѓу православниот Исток и католичкиот рите знаменија и воспоставување на апсолу-
Запад“ (с. 43).
тизам. (стр. 544). 3
Целта на Ф. Конт да „донесе еле-
Својата рекапитулација на словенските цивилизации Ф. Конт ја завршува со
менти за одговор на прашањето за сегашниот простор на една од најголемите словентрагање по зачетоците на панславизмот и
ски земји“ (стр. 13) и се чини оптеретеноста неговите појавни форми и манифестации.
од нејзината екстремна експанзија, постојано Раѓањето на ова движење замислено како
го условува да се навраќа на приликите во политичко, духовно и јазично воединување,
XIX u XX век. Тој пастојува емотивно да ги инаугурирано во круговите на полските,
поврзе појавите во современите словенизичешките и словачките книжевници, само 30
рани друштва и да ги објасни со нужен години подоцна на руска почва ќе го започне
каузалитет на заеднички дух.
своето изродување во политичка мисла која
Во обидот на западниот читател поќе се развива до идејата на т.н. сталини-
близу и од одреден историски аспект да му го стички неославизам.
доближи словенскиот свет, постојано балан-
франсис Конт очигледно впрегнат во
сира меѓу објективноста и уврежените ронелесната мисија на добра воља служејќи се
мантичарски сфаќања за еден нему стран со неоромантичарското поетско перо на вре-
народ. Тој тргнува од впечатокот дека „жиден посматрач, се труди со подеднаква посве-
телот на селото долго бил олицетворение и теност да продре во сите пори на словен-
симбол на словенската цивилизација“ (стр. ското друштво од почетоците на неговото
124) пропратена со појави какина е ОМ-ОТ, постоење па cé до денес. Под бремето na
ловот на луѓе, кои според него во голема разнородноста, квалитетот и волуменот на
мера допринеле во заостанувањето во развоподатоците, а впрочем и на истражувањата јот (стр. 317). Ф. Конт активно се завзема за
на рударско-металуршките локалитети и наодите од метално потекло, есенцијален наодбрана на честа на Словените кои „и не се
учен собир. | толкави варвари како што на прв поглед
Од најавените 90 референти, пред изгледаат“„,во што не уверува со едно беле-
аудиториумот ги изложија своите резултати жење на Теофилакт Симоката (УП век) кој
50-тина научници низ околу 35 усни предаприкажува за средбата на Маврикие со Сло-
вања и 3 постерски представувања. Презенвените – „овие толку угладени и мирољубиви
тацијата на резултатите добиени врз материварвари.“ (стр. 330).
јал и податоци стекнати по пат на археолош-
Да приметиме и тоа дека, според на-
ката методологија, а испитани низ детални чинот на изнесување на материјалот и цити-
хемиско-физички, геолошки, рударски и мераната литература во која не е влезен ниту
талуршки истажувачки процеси, беше излоеден наслов обработен од самиот автор, не се
жена во неколку содржински приоди. стекнува впечаток дека оваа книга е резул-
Геолошко-морфолошки испитувања тат на подолготрајно континуирано истражу-
на земјата и најраната експлоатација на силивање. И ако и самите рецензенти (во разго-
катни стени плочести, лимнокварцити, ворот на радиото) велат дека „оваа книга не
криптокристални, опсидијан и други типови е историја“, тогаш кому таа ќе послужи?
на кремени) во праисторијата, нејзиното по-Иако наменета на публиката од Запад,
текло, развиток и пад на територијата на стручниот читател сигурно нема да го при-
Централна Европа, Унгарија и Балкан (J. влече, а заинтересираниот лаик лесно ќе го
Bech).
завлече во матните вирови на историјата.
Акцентирани беа бакарните руди и Затоа и се прашуваме, дали двете ветени
легури. Истражувани се повеќе руди на бакниги што авторот веќе ги рекламира, (од
кар: малахит, азурит, други карбонатни кои едната се однесува на руската духовна
руди, суров бакар, халкопирит, бакарни окнародна култура) можат да ги исправат
сили и сулфиди. Појавата на минерализација грешките и да ги дополнат пропустите? Дали
на бакар како суровина за најрана прераовој начин избран за вршење на антропо-
ботка, се прати во неколку металуршки релошка анализа на актуелната политика е
гиони: Карпатско-Балкански, Сриско-Макенајсоодветен, па дури и кога авторот е „опти-
донски и Динарски регион (Д. Крајновиќ, С. мист во долгорочен смисол“ („Политика“)?
Јанковиќ). Разгледана е и појавата на калајот
И да завршиме со неговите зборови
во југоисточна Европа (А. Дурман), како применети помалку на начин близок на него-
метал неопходен во продукцијата на бронза, виот:
а и во регионот на Подриње каде се јавува во
„Веќе не можеше да стане збор само
значителна концентрација, како и спорадичза плима која во почетокот на овој век некои
ните појави на сребро и олово (В. Трбухо-Французи, полни со љубов кон Русија, како
виќ).
луцидниот русофил Жил Легра, ја гледале
Користењето на метали во индустрикако проекција на руска душа и нејзина
јата на камен и орудија и оружја, на теритовера.“ (стр. 76).
ријата на Централен Балкан, започнува уште
ЉУБИНКА ЏИДРОВА
во раниот неолит (Главица - Крагујевац), а траги од металуршка дејност се среќаваат и во Унгарија. Таа продолжува и во раниот (Рудна Глава) и доцниот енеолит или рано бронзено време (Рудник - Мали Штурац) (Б. Јовановиќ). Енеолитската продукција на бакар има улога и во уметноста на западното
ПРИЛОГ КОН МНОГУСТРАНОСТА НА АРХЕОЛОШКАТА НАУКА
Црноморје.
Рударските алатки беа представени низ компаративна студија на наоди од Европа (Британските острва, Австрија и Балканот)
Во периодот 20-25 мај 1990 г. имавме
D. Gale), импресивната колекција од 218 можност да присуствуваме на меѓународниот
камени токмаци од лок. Прљуша – Мали Штурац. Рудник. и разновидната средновесимпозиум посветен на старото рударство и металургија на Југоисточна Европа, одржан
ковна збирка на Народниот музеј од Белград во Доњи Милановац. Како резултат на 20--и
(Д. Борисављевиќ).
повеќегодишното заедничко работење на
Огледот врз раната преработка на проектот „Истражување на старото рудар-
руди од времето на доцниот неолит до рана ство и металургија во Србија“, започнато
бронза, на територијата на Северна Грција, 1968 г., Музејот на рударство и металургија
беше изложен од поширок аспект на корелаод Бор и Археолошкиот институт од Белград
ција со балканската и анадолската металурја превземаа организацијата на овој многу
гија (I. Asslannis). Издвоено беше представена и раната металургија во Босна, Херцесовремен и, за археолошките истражувања