Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 241–242
Zdeněk Váňa, Die Welt der alten Slawen (Praha 1983)
уметноста.
студија за „светот на старите Словени“ што е е најмногу обработувана во оваа книга, Ма-
печатена на германски, англиски и чешки кедонија била во средиштето на светските
јазик.
збиднувања: тоа е време на дејноста на Кли-
Текстот, не сметајќи го списокот на мент и на Наум, на Самуиловото царство и
литература и регистарот на поими, инесува на Патријаршијата односно Архиепископи-
234 страници со тоа што истиот е богато јата во Преспа и во Охрид. Богатството на
илустриран со одбрани и квалитетни фотокултурното наследство од овој период во
графии, најчесто во боја и со извонредно Македонија е толку големо и со такво ниво
изготвени цртежи. Ваквата техничка опрема што редакцијата не само што не смеела да го
ја чини оваа книга мошне впечатлива во испушта тоа од вид при програмирањето на
едукативна смисла, а донекаде ја сврстува и оваа книга, туку можела да посвети и по-
во луксузните публикации што ја популарисебна публикација посветена на овој период
зираат оваа област.
во Македонија.
Содржински книгата е поделена на
_ Изненадува отсуството на сознание
осум подглавја од кои првите пет се однесумеѓу членовите на репрезентативниот редак-
ваат на Словените воопшто. Во овие партии ниски одбор за специфичноста на Македо-
се третираат значајни моменти од историјата нија, како земја на културната трансмисија и
на Словените и нивната материјална и дусимбиоза меѓу стариот византиски свет и
ховна култура. Станува збор за населува-Јужните Словени. Едицијата „Уметноста на
њето на Словените во Источна, Средна и тлото на Југославија“, во време кога са уште
Југоисточна Европа, за односите со Визанне е напишана историјата на уметноста на
тија, релацијата со номадските племиња народите на Југославија, доаѓа да ја пополни
(Авари, Протобугари и др.) како и со Герматаа празнина. Поради тоа поголема е и одго-
ните, а подоцна и со Франците и тн. Дадени ворноста на творците на оваа серија во која
се и карактеристиките на стопанската дејсе објавени сериозни авторски прилози, но за
ност кај Словените како полјоделството, задругите југословенски простори на култу-
наетите и трговија при што се прикажани и рата и уметноста. Нам не ни е познато како
орудијата на трудот, грнчаријата, накитот и настапило ова концепциско промашување во
китењето и останатите секојдневни предосмислувањето на историјата на уметноста
мети. Опфатени се и проблеми во врска со на раниот среден век на југословенските
домувањето, војувањето и одбраната почнународи што сега ја имаме пред себе. Во
вајќи од утврдувањата-словенските rpaредакцискиот одбор, од историчарите на
лишта, па до вооружувањето и опремата на уметноста што се занимаваат со среднове-
словенските воини. Презентирани се и некои ковна уметност членува Коста Балабанов
манифестации од духовната сфера како свакако претставник на ср Македонија. Покрај
тилишта, кипови и други елементи од слонего, во ова тело членувал и Михајло Апо-
венската митологија.
столски, којшто како воен историчар се за-
Во оваа студија е направен и кус осврт нимавал главно со прашања on историјата на
на првите словенски држави. При тоа. паѓа в нов. Дали е ова книга конципирана без
очи дека за разлика од релативно опширните контакти и знаење со членовите на редакци-
осврти на државните формации и другите скиот одбор, којшто можеби бил само покри-
манифестации кај другите Словени (особено Моравските), Јужните Словени се најчесто тие за угледот на серијата, нам не ни е
прикажувани сумарно. Така. за Македонпознато. Сосема е сигурно, меѓутоа, дека
ските Словени одвај и да се кажува нешто изоставувањето на скулптурата, применетата
попатно, за Србите има сосема кус такст без уметност и уметничките занаети во оваа книга (како впрочем и орнаментиката на
адекватен приказ на материјалната култура, Охридската школа од првата фаза во книгата
Словенците се исклучени од насловот на за минијатури од истата серија), е потврда
потпоглавието макар што се споменува кадека издавачите и редакцијата несериозно
рантанско-кетлашката група како одраз на пристапиле во нејзиното конципирање, или
нивната материјална култура. додека за пак угледните стручњаци не биле консулти-
Хрватите, и за далматинските, и за панонрани. Одговорот на тоа прашање го очеку-
ските, се кажува нешто повеќе. Покрај останатото дадени се и главните особини на ваме од редакцискиот колегиум или од членовите на редакцијата.
далматинско-хрватската културна група.
Инаку. во оваа публикација се прави и кус, но содржаен осврт на белобрдската кул-
ЦВЕТАН ГРОЗДАНОВ
тура (чие има своевремено го дал такму половина на УП век од кругот на номадските Zdeněk Váňa по името на наоѓалиштето во
народи, односно на бугарскиот каган Куварт. Бијело Брдо во Славонија - СР Хрватска).
Гробниот карактер се потврдува со прису-Според него, оваа словенска културна група
ството на фунерарните дарови како сабјата која егзистира главно од крајот на X до
со бојниот ремен, златниот рог за пиење (кој почетоците на XII век, се издвојува на про-
бил и номадска ознака за власт). седлото од сторот на североисточна Југославија, а е
кое е сочуван оковот, масивните сребрени распространета и во Унгарија, Словенија и
узенгии и други предмети. а особено дрведелумно во Трансилванија продирајќи и во
ниот сандак обложен со четвртести златни соседните словенски подрачја и инфилтри-
плочки (најдени се 250 со дим.: 6,6 х 6,5 см). рајќи се до поново време во подунавската
За жал, предметите од железо, бронза, кофолклорна носија. При тоа, во неа се споиле
ска, дрво, ткаенина и тн. не се сочувани, словено-аварските, старохрватските, словен-
како ни остатоците од стрели и рефлексни. ско-кетлашките и великоморавските влијанија, како и традициите на панонското автох-
номадски лакови кои не го привлекле вниматоно население се новопридојдените Угри.
нието при откривањето како скапоцените
Недостигот на унгарскиот елемент
предмети.
Овде се среќаваат и византиски, сасајужно од Дунав и дава други обележја на
нидски и „номадски“ садови од племенити словенската материјална култура од тоа
метали и тоа 19 сребрени, 17 златни и еден време во Источен Балкан. Ова е, впрочем, се
дрвен со оков од позлатено сребро, како и понагласено и со резултатите од најновите
златна лажица долга 19,8 см. ° архелошки истражувања во Србија, Бугарија
Особено е интересна низанката од 69 и Македонија /забел. Е. M./.
византиски златни солиди од кои најмладите
И покрај нееднаквиот пристап кон
припаѓаат на Констанс II (641-668). Таа, по проблемите на одделни простори (што во
својата концепција личи на церемонијалните некои случаи е адекватно и на постоечката
и свадбените ѓердани со византиско потекло. литература) оваа публикација преставува многу полезна студија која ги синтетизира
И меѓу белегзиите има чифтови со сознанијата на историјата, материјалната и духовната култура на Словените.
изразито византиско потекло слични на оние што се најдени по скривалиштата во Египет,
ЕЛИЦА МАНЕВА
Кипар и др. места, а биле носени од мажи од повисоките византиски слоеви, веројатно не само како накит туку и како ознака на висок ранг. Но, и во гробот на аварскиот каган во Кунбабоња во Унгарија најден е чифт белег-JOACHIM WERNER, DER GRABFUND
зии што покажува дека овој накит како VON MALAJA PERESCEPINA UND KU-
ознака на висок ранг, бил носен и кај нома-VRAT, KAGAN DER BULGAREN (MUNC-HEN 1984)
Во издание на Баварската академија на науките, на 45 страници текст и 32 табли со бројни илустрации објавен е. од перото на
првата половина VII век, а била прикачена познатиот археолог J. Werner, извонредно
на ремен широк 5,7 см. Според J. Werner, богатиот и значаен наод од Manaja Перешче-
овој ремен не бил од типот на бојните украпина при што се дадени и нови толкувања за
сен со псевдо-копчи, туку се носел само во неговата припадност.
посебни прилики и веројатно бил официјален
Наодот е откриен уште во 1912 г. од едно овчарче кај селото Малаја Перешче-
дар од византискиот император при доделувањето на титулата патрикиј. На врвот колапина близу до градот Полтава во Укранина.
нот завршувал со златно јазиче (150.19 гр.), Повеќе децении ова наоѓалиште, од кое по-
исто така, типично за изработките на визанкрај другото потекнуваат и златни предмети
тиските златари од УП век.
чија тежина изнесува околу 20 Кгр., го пре-
Со вториот ремен од кој се сочувани дизвикувало вниманието на научната и пошироката јавност.
металните делови се поврзува носењето на сабјата која е богато украсена и повеќе има
J. Werner, како голем познавач на
„парадна“ улога, а како тип на оружје се раносредновековната материјална култура
врзува за азијатските традиции.
во европските простори, врз основа на пе-
Меѓу наодите има и половина од зладантната анализа на откриените предмети и податоци од историските извори доаѓа до
тен тордиран торквес, од типот што се 3aKONчува со кука, но дали овие торквеси биле заклучок дека во овој случај не се работи за вообичаено скривалиште туку за гробен наод
носени од мажите од високите слоеви на кој припаѓал на видна личност од првата
номадските општества или пак од жени по-