Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 241–242
Отсуство на концепција или редакциска некомпетентност по повод објавувањето на книгата "rani srednji vek" edicija "umjetnost na tlu jugoslavije", izd. "prosveta", beograd, "Spektar" Zagreb, "Prva knjizevna komuna" Mostar, 1986
вување во оваа книга, кога веќе В. Мошин не „Spektar“ Zagreb, „Prva književna komuna“ Mostar, 1986
го сторил тоа во другите хронолошки периоди, за кои има пишувано.
Но, основното отворено прашање
Во угледната едиција „Уметноста на тлото на Југославија“, која содржи 16 книги,
што мораме да му го поставиме на редакцискиот колегиум е: Зошто во оваа книга не е со поголемо задоцнување е објавена книгата „Рани средњи век“ спопред договорот на
застапена скулптурата, применетата уметност и уметничките занаети како и другите трите спомнати издавачки куќи. 3a оваа
примероци на материјалната култура на Маедиција е оформен редакциски одбор со
кедонија, кога се знае дека овие видови на претставници од сите југословенски средини,
создавање кај Македонските Словени во расоставен од археолози, историчари на умет-
ниот среден век спаѓаат во самиот врв на носта, угледни опитественици и издавачи,
уметноста од овој период?
чии имиња се наведени на почетокот Of
Може да се каже дека не отстуствусекоја книга на оваа серија.
Со изданието „Рани средњи век“ се
ваат компетентни познавачи на овие ликовни и археолошки области, ниту1 публикации во имало намера да се даде синтетичен преглед
кои се тие обработени. Така на пр., пластина развојот на уметноста од селидбата на
ката од големите комплекси како што се Св. народите до ХП век кај сите југословенски
Софија Охридска, Св. Ахил на Преспа, Дренароди. И со првиот увид врз поглавјата на
ново и Нерези и др. се најрепрезентативни во книгата читателот ќе констатира дека умет-
својот вид во раниот среден век во нашата носта на Македонија и на Македонските
земја, но остануваат непознати за редакци-Словени од овој период, една од најсилно
јата на оваа книга. Нивната научна обраизразените културни појави на јужнословен-
ботка беше предмет на повеќе објавени стускиот и балканскиот простор, скоро и да не е
дии од Константин Петров, Иванка Николапретстанена. Имено, чесен исклучок е само
јевиќ. Н. Муцопулос и други истражувачи текстот на Крум Томовски но; наслов „Уметност у Македонији од VII-XII века“,
чинито студии се познати во историскоуметничката наука. Делата на уметничките ито е всушност осврт врз архитектурата од
занаети и на материјалната култура повеќетој период. Широкиот наслов на овој текст
пати биле предмет на истражувања на Блага не кореспондира со содржината на поимот,
Алексова, М. и Р. Љубинковиќ и др. Треба бидејќи, освенархитектурата, другите ни-
ли посебно да се истакнува дека оковите на дови на уметничкото создавање не се презентирани. Евидентното отсуство на живописот
охридските икони се одамна познати во науката: нив ги стори достапни на јавноста и илуминацијата на книгите веројатно се
уште 1909 ге нп. Ке рв, со објавуобјаснува со фактот што здружените изда-
вањето на книгата „Македонија“. Некои од начи посветиле посебни книги на овие пра-
тие окови, на пр., на двојната икона на шаља. Но тоа може да го заведе само неупа-
Благовештението, подарок на архиепискотениот читател. "Така на пр., ако се отвори
иот Лен, датирани во втората половина на ХТ книгата од оваа серија посветена на илумини-
или првите децении на ХИ нек, се сметаат за раните ракописи („Минијатуре“ 1983 Бео-
најраскошни примероци на обработка на среград–Загреб–Мостар) еднаш ќе се consta-
бро во средновековната уметност воопшто. тира дека орнаментиката на глаголските и на
Нема посебно да ги спомнуваме многуте постарите кирилски ракописи од Охридската ZDENEK VANA, DIE WELT DER ALTEN наоди на керамиката и предметите од метал кои што се објавени, каталогизирани и до-
SLAWEN (PRAHA 1983)
стапни за стручњаците и убителите на
Угледниот стручњак за словенска аруметноста.
хеологија Zdenék Vaiia од Прага напиша
Во епохата од [X-XI век, чија култура
студија за „светот на старите Словени“ што е е најмногу обработувана во оваа книга, Ма-
печатена на германски, англиски и чешки кедонија била во средиштето на светските
јазик.
збиднувања: тоа е време на дејноста на Кли-
Текстот, не сметајќи го списокот на мент и на Наум, на Самуиловото царство и
литература и регистарот на поими, инесува на Патријаршијата односно Архиепископи-
234 страници со тоа што истиот е богато јата во Преспа и во Охрид. Богатството на
илустриран со одбрани и квалитетни фотокултурното наследство од овој период во
графии, најчесто во боја и со извонредно Македонија е толку големо и со такво ниво
изготвени цртежи. Ваквата техничка опрема што редакцијата не само што не смеела да го
ја чини оваа книга мошне впечатлива во испушта тоа од вид при програмирањето на
едукативна смисла, а донекаде ја сврстува и оваа книга, туку можела да посвети и по-
во луксузните публикации што ја популарисебна публикација посветена на овој период
зираат оваа област.
во Македонија.
Содржински книгата е поделена на
_ Изненадува отсуството на сознание
осум подглавја од кои првите пет се однесумеѓу членовите на репрезентативниот редак-
ваат на Словените воопшто. Во овие партии ниски одбор за специфичноста на Македо-
се третираат значајни моменти од историјата нија, како земја на културната трансмисија и
на Словените и нивната материјална и дусимбиоза меѓу стариот византиски свет и
ховна култура. Станува збор за населува-Јужните Словени. Едицијата „Уметноста на
њето на Словените во Источна, Средна и тлото на Југославија“, во време кога са уште
Југоисточна Европа, за односите со Визанне е напишана историјата на уметноста на
тија, релацијата со номадските племиња народите на Југославија, доаѓа да ја пополни
(Авари, Протобугари и др.) како и со Герматаа празнина. Поради тоа поголема е и одго-
ните, а подоцна и со Франците и тн. Дадени ворноста на творците на оваа серија во која
се и карактеристиките на стопанската дејсе објавени сериозни авторски прилози, но за
ност кај Словените како полјоделството, задругите југословенски простори на култу-
наетите и трговија при што се прикажани и рата и уметноста. Нам не ни е познато како
орудијата на трудот, грнчаријата, накитот и настапило ова концепциско промашување во
китењето и останатите секојдневни предосмислувањето на историјата на уметноста
мети. Опфатени се и проблеми во врска со на раниот среден век на југословенските
домувањето, војувањето и одбраната почнународи што сега ја имаме пред себе. Во
вајќи од утврдувањата-словенските rpaредакцискиот одбор, од историчарите на
лишта, па до вооружувањето и опремата на уметноста што се занимаваат со среднове-
словенските воини. Презентирани се и некои ковна уметност членува Коста Балабанов
манифестации од духовната сфера како свакако претставник на ср Македонија. Покрај
тилишта, кипови и други елементи од слонего, во ова тело членувал и Михајло Апо-
венската митологија.
столски, којшто како воен историчар се за-
Во оваа студија е направен и кус осврт нимавал главно со прашања on историјата на
на првите словенски држави. При тоа. паѓа в нов. Дали е ова книга конципирана без
очи дека за разлика од релативно опширните контакти и знаење со членовите на редакци-
осврти на државните формации и другите скиот одбор, којшто можеби бил само покри-
манифестации кај другите Словени (особено Моравските), Јужните Словени се најчесто тие за угледот на серијата, нам не ни е
прикажувани сумарно. Така. за Македонпознато. Сосема е сигурно, меѓутоа, дека
ските Словени одвај и да се кажува нешто изоставувањето на скулптурата, применетата
попатно, за Србите има сосема кус такст без уметност и уметничките занаети во оваа книга (како впрочем и орнаментиката на
адекватен приказ на материјалната култура, Охридската школа од првата фаза во книгата
Словенците се исклучени од насловот на за минијатури од истата серија), е потврда
потпоглавието макар што се споменува кадека издавачите и редакцијата несериозно
рантанско-кетлашката група како одраз на пристапиле во нејзиното конципирање, или
нивната материјална култура. додека за пак угледните стручњаци не биле консулти-
Хрватите, и за далматинските, и за панонрани. Одговорот на тоа прашање го очеку-
ските, се кажува нешто повеќе. Покрај останатото дадени се и главните особини на ваме од редакцискиот колегиум или од членовите на редакцијата.
далматинско-хрватската културна група.
Инаку. во оваа публикација се прави и кус, но содржаен осврт на белобрдската кул-
ЦВЕТАН ГРОЗДАНОВ
тура (чие има своевремено го дал такму
Белешки
- MAA ↩