Macedoniae acta archaeologica 14 (1995) · стр. 127–133

Крани- Преспа, 1989 година

Содржина
  1. КОМПЛЕКС 3A ЖИВЕЕЊЕ (ПЛ. 1)
  2. КОМПЛЕКСОТ НА ЕКОНОМИЈАТА
  3. Фото: Петар Алчев

Со појавата на нискиот водостој на Преспанското Езеро. предизвикан од сушата која траеше во последните години (1987 - 1989), на источниот и северниот брег се појавија на неколку локалитети траги од градби кои го привлекуваат вниманието поради својата форма, пространост и присуство на бројна населбинска керамика, садова и градежна. По укажувањето на појавата од страна на колегите Б. Пупалевски и М. Радевски и посетата на теренот се одлучивме кон заштитни зафати во пролетта 1989 година на локалитетот Aue кај с. Крани. ! Во тој момент се чинеше најдоминаитеи овој простор и најлесно пристапен за работа на стручната екипа.

Локалитетот се наоѓа на самиот брег, 500 м северно од денешниот камп - летовалиштето Крани. Архитектонските остатоци се простираат во должина од 300 м и ширина од 100 м. Со следење на зидовите на градбите се издвојуваат две одделни целини, разграничени со еден преграден 5ид со ориентација исток - запад. Овие целини очигледно имаат различен карактер, што може да се заклучи според архитектонска концепција.

КОМПЛЕКС 3A ЖИВЕЕЊЕ (ПЛ. 1)

. На северната страна од локалитетот се констатираа траги од станбениот комплекс на населбата. Бидовите со ширина од 65 - 70 см се изведени во судвозид. а сочуван е само еден ред од 5идаријата. Овие зидови затвораат еден станбен комплекс составен од повеќе простории. Со овој зафат се дефинирани основите на 25 соби. Станбениот објект - населба се наоѓа многу близу до брегот, односно некои делови се се уште под вода. Затоа и истражувањата беа насочени кон дефинирање на станбените простории, односно периметралните и преградните зидови. Главно, камените блокови кои се расчистуваат од теренот беа само поместувани над јасно видливите зидови кои беа сочувани само во еден ред (сл. 1). Правејќи обид да се следи културниот слој во рамките ца просториите се успеа да се издвојат два слоја. Првиот слој со висина од 5 см. претставува жолт песок кој е донесен како нанос од брановите на езерото. Вториот слој го чини песок и глина во сива боја со појак и послаб интензитет, придружен со фрагменти од садова керамика. Тоа претставува во основа единствен културен слој во висина од 10 - 20 см најмногу. Во просториите кои се наоѓаат поблиску до брегот овој слој е потопен во вода и тешко се истражува.

Во приложениот план е изведена номинација иа дефинираните простории. Во просториите бр. 10, 5 и 14 откриена е бројна садова керамика. Покрај

Илустрација, стр. 128
Илустрација, стр. 129
Илустрација, стр. 130

атипичната или многу оштетената керамика од водата, сепак се издвојуваат фрагментите од повеќе садови со јасна типична форма и техники на декорација кои се присутни во наоѓалиштата во преспанскиот регион, како на пр., на локалитетот Кули (Претор), на островот Голем Град, а припаѓаат на хеленистичката епоха.2

Во просторијата бр. 5 се открија фрагменти од питос со ниско цилиндрично дно кое е идентично со еден комплетно сочуван примерок од куќата бр. 2 од Голем Град датирана во II - і век пр.н.е. Во порсторијта бр. 10 се издвојува грлото од амфора која припаѓа на ти. тип „македонски амфори“ кои се изработуваат во Ш и П век пр.н.е. наоѓани и на Голем Град и во повеќе хеленистички населби и некрополи (Марвинци. Пела, Bepuja).3 Во истата просторија керамиката беше групирана на една страна, каде бојата на културниот слој беше сиво - црна, што упатува можеби и на место 3a огниште. Но, дел од овој културен слој се губеше во подземните води и тешко можеше да се дефинира подот или било кои поконкретни показатели. Тука е откриена една бронзена монета на чиј аверс е слабо сочуван лик (на Зевс, Елефтерија, или Артемида?) а реверсот е сосема нечитлив. Според големи-НаТа H дебелината на примерот, монетата е кована во крајот на Ѕао a al киот период, Ил или | век (Пела, 42 г. пр. н.е. во римски протекторат?).“4

Во просторијата бр. 14 која е најпространа, изградена со снажан 5ид кон езерото (80 см), се откри најбогат слој од керамички артефакти. Но и тој слој во голема мера се наоѓа во вода, чија дебелина изнесува 20 см. "Тука се откриени плитки ихтии, со изразено вдлабнување на дното од внатрешната

Сл. 1 Траги од населбата во Крани Ph. 1 Vestiges de I’ agglomération де Krani
Сл. 1 Траги од населбата во Крани Ph. 1 Vestiges de I’ agglomération де Krani
Cn. 2 Керамика откриена во станбениот простор Ph. 2 Céramique découverte dans les piéces 4" habitation
Сл. 2 Керамика откриена во станбениот простор Ph. 2 Céramique découverte dans les piéces 4" habitation

страна, аналогно ua наодите од Голем Град, потоа фрагменти на чаша, тегови, фрагменти од стамнос - пиксиди питоси (сл. 2). Во површинскиот откоп се среќаваат ретко и фрагменти од црно фирнајзираџа керамика. Ископувањата беа отежнати во голема мера и поради близината на градбата со брегот на езерото и со подземните води и извори кои избиваат на просторот на целиот локалитет.

Што се однесува до останатиот градежен материјал сметаме дека зидовите биле изведувани од плетер и кал, како што е веќе констатирано на Голем Град во хеленистичките куќи. За оваа претпоставка потврди среќаваме и во начинот на градењето на куќите од с. Коњско на западниот брег на езерото до средината на XX век, сочувани до денес.

КОМПЛЕКСОТ НА ЕКОНОМИЈАТА

, Другата група на градби, поставени јужно до претходниот комплекс, ја чинат 12 кружни простори, оградени од поголеми камени блокови исто така во сувозид (со дијаметар од 5 - 8 м). Со нивното расчистување (само 3 од нив) це се наиде на културен слој со којшто би се дефинирало времето (сл. 3). Поради близината и поставеноста до брегот можеме да претпоставиме дека овој комплекс е дел од економијата на населбата. Како работна претпоставка може да се изнесе мислењето дека овие градби служеле за солење на рибата којашто овде во изобилие се ловела и во старите времиња. Одредени потврди среќаваме и во античките извори. Страбон раскажува во својата „Географија“ дека во езерата околу областа Лихнида се сушела риба,6 а традицијата се задржала до денес, заправо во Преспа; сушењето на посолена риба е начин за нејзино чување за зимскиот период. И покрај тоа што во кружните простории или околу нив не наоѓаме потврди за датирање, веруваме дека се тие градени и употребувани во исто време со станбените простории. Тие како појава систематски ги следат градбите за живеење кои се откриени на повеќе места покрај брегот на Преспа.

Додека траеше кампањата на ископувањата, беа прегледани и други локалитети на северното и источното крајбрежје, каде се видливи исти и слични остатоци од архитектура. Со рекогносцирањето ги сигниравме след-

ГРАМАДА се наоѓа на 2 км јужно од с. Езерени, покрај самиот северен брег на езерото. Овој локалитет е најмаркантен по своите остатоци и тука се следат траги од лонгитудинални градби, од кружни „базени“ и на снажни оградни 5идови до монолитни блокови (со должина од 1 м) во сувозид. Помеѓу градбите се открива бројна садова керамика и остатоци од градежна и тог обоени покривни тегули со црвен премаз, коишто се констатирани во населбите од античкиот предримски период и се среќаваат во наоѓалиштата по долината на Вардар. Поради тешкиот пристап кон локалитетот не бевме во можност да го истражуваме во оваа кампања. Но, бидејќи се наоѓа подалеку од брегот, што не е случај со другите слични локалитети во крајбрежниот појас, ќе треба во една наредна кампања да се преземат истражувања. Тука постои можност да бидат откриени побогати културни слоеви со подолга хронологија. Секако дека е потребно што побргу да се пристапи кон истражување на овој локалитет, се дури нискиот водостој на

Сл. 3 Кружните простори од Крани Ph. 3 Les pitces circulaires de Krani
Сл. 3 Кружните простори од Крани Ph. 3 Les pitces circulaires de Krani

христијански храм.

МЕТИЛЕЦ е локалитет меѓу с. Наколец и с. Штрбово кој се протега покрај брегот во должина од 300 м. На овој локалитет покрај станбените простории се забележува поинтензивно присуство на кружни „базени“ - градби со различни димензии.

СЕЛИШТЕ кај с. Наколец се ноаѓа југозападно од црквата Св. Никола. Овде се забележува интензивно присуство на керамика со различна фактура и подолга хронологија.

МАРКОВА НОГА, локалитет кај с. Долно Дупени се протега покрај брегот спрема границата и се проширува на територијата на соседна Грција. И овој наод ги има одликите на останатите споменати локалитети.

Во оваа фаза на истражувања со сигурност може да се заклучи дека откриените градби припаѓаат на рибарски населби кои егзистирале релативно кратко време во текот на Пи I век. Со брзото покачување на нивото на водата, обратно на денешната појава, жителите морале да ги напуштат населбите, коишто никогаш потоа не се обновувани на истото место.

Фото: Петар Алчев

VERA BITRAKOVA GROZDANOVA - Skopje

Белешки

  1. Истражувањата беа изведувани од страна на авторот и колегите Б. Пупалевски, М. Радевски, мр В. Лилчиќ и група на студенти од Катедрата за историја на уметност со археологија при Филозофскиот факултет во Скопје. ↩
  2. В. Битракова Грозданова, Археолошки ископувања во Преспа 1967/68 г., мад 9, Скопје 1988, 189; иста, Ископувањата на Голем Град 1981 – 86, мад 10, Скопје 1989 114 –125. ↩
  3. В. Битракова, мад 10, 121 – 125; В. Соколовска, Исар – Марвинци, Скопје 1987, 83, Т. 18, 5; Σ. Δρούγου, Γ. Τουράτσογλου, Ελληνιστικοί λαζευτοί τάφοι Βέφοιας, Αθήναι 1980, Κ. Ρωμιοπούλου, Εύρήματα άπό τους Δίδυμους Μακεδονικούς τάφους της Βέροια, Α Συναντήση της ελληνιστική κεραμεική, Ιωάννινα 1989, 35, πιν. 20 ↩
  4. Gaebler, Die antiken Miinzen Nord - Griechenlands, Berlin 1935, 96, T. HIH 9; I. Touratsoglou, Macedonia, The Coinage of the Roman World in the Late Republic, BAR International Series 326, Oxford 1987, 72, Pl. 10, 14. ↩
  5. В. Битракова, мад 10, 123. ↩
  6. Strab. VII, 7, 8. ↩

Résumé

Krani - Prespa 1989

(RESUME)

Avec I’ abaissement du niveau de |’ eau dans le lac de Prespa causé par la longue période de sécheresse (1987 - 1989), sur les bords est et nord du lac ont apparu des vestiges de batiments qui ont été I’ objet de notre recherche. On a fait des recherches dans la localité 4" Anée prés du village de Krani, a cété du bord est du lac. Les vestiges architecturaux s’ étendent sur une longueur de 300 m et une largeur de 100 m. En suivant les murs, on distingue deux ensebles a part, séparés par un mur de refend. Nous définissons le premier ensemble comme un espace pour vivre oi on distingue 25 piéces. Sous la couche de sable, amassée par les vagues, n'’ est conservée qu'’ une ,conche culturelle· que· ᵻ' on peut étudier difficilement a cause de sa grande humidité. Dans cette couche, on a découvert des fragments de vases en céramique de la basse période hellénistique („ amphores macédoniennes“, bols mégariens, plats 4 poisson, stamnoi pyxides, vases vernis en noir, prithoi) et une monnaie en bronze passablement endommagée (Pella (?), del’ année 42 avant notre ére).

Dans I’ autre ensemble, composé de 12 piéces cirsulaires entourées de blocs de pierre, se déroulait une partie de la production artisanale domestique, peut - étre la salaison des poissons dont le lac abondait depuis toujours. Nous adoptons la datation des deux ensembles dans la méme période, parce que toutes ces constructions découvertes au bord bu lac sont accompagnées de piéces circulaires avec 5 a 10 m de diamétre (la localité Metilec entre les villages de Strbo et de Nakolec, la localité Seliŝte près du village de Nakolec, Gramada près du village d' Ezereni, Ange prés du village de Krani et la localité Markova Noga prés du village de рото Dupeni et prés de la frontiére avec la Gréce).

Danas cette phase des recherches, on peut conclure aves certitude que les constructions en question appartinnent aux agglomératons de pécheurs qui existaient au cours des И e et ler siécles. Aprés I’ élévation rapide du niveau де I’ eau, contraire au phénoméne 4" aujorud “hui, les habitants ont abandonné ces agglomérations qui n’ ont jamais été rénovées.