Macedoniae acta archaeologica 10 (1989) · стр. 259–276

"Акропола- Жеглиговски Камен" - антрополошка анализа

Содржина
  1. I. МАТЕРИЈАЛ И МЕТОДОЛОГИЈА
  2. 45. ширина на зигоматичниот лак (zy-zy)
  3. 47. висина на лицето (п-еп)
  4. 48. висина на горното лице (п-рг)
  5. 51. ширина на орбитата (mf-ek)
  6. 52. висина"на орбитата
  7. 54. ширина на отворот на носот
  8. 55. висина на носот (п-п5)
  9. CLAVICULA
  10. ULNA
  11. FEMUR
  12. II. АНТРОПОЛОШКИ ПРИКАЗ НА ИНДИВИДУАЛНИТЕ СКЕЛЕТИ
  13. III. ЕПИГЕНЕТСКИ ВАРИЈАЦИИ
  14. IV. ПАЛЕОПАТОЛОГИЈА
  15. ЗАКЛУЧОК
  16. Т а б е л а 5а: Индивидулани скелетни мерки (горните екстемитети)
  17. Ta6en а 56: Индивидуални скелетни мерки (долните екстремитети)
  18. "Табела 6: Индивидуални вредности на индексите на долгите коски
  19. *Shema па zakostuvanje па epifizite od Brothwell (1968), Wolff-Heidegger (1954), Rauber-
  20. Рендгенските снимки и патолошките наоди се на Прим, др. М. Радојевиќ, началник на
  21. VELJANOVSKA FANICA - 5kopje

Во јуни и септември 1987 г. екипа составена од археолози од Народен Музеј-Куманово, Музеј на град Скопје и Музеј на Македонија-Скопје?2 изврши заштитни ископувања на локалитетот „Жеглиговски Камен“3 кај с. Младо Нагоричане. Се работеше на четири сектори. На секторот „Западна Некропола“, каде во 1983 г. се вршени заштитни ископувања, откриени се осум нови доцноантички гробови, досега вкупно четиринаесет. На секторот „Акропола“, покрај неолитски и енеолитски наоди, откриен е и објект, веројатно од сакрален карактер и седум гробови вкопани во и околу објектот. Еден гроб е доцноантичен-раносредновековен, останатите се доцносреднове-KOBHH.

Предмет на овој текст се реултатите на антрополошката анализа на остеолошкиот материјал од секторот „Акропола“-палеодемографија на оваа скелетна популација, (полниот диморфизам, смртноста, просечниот животен век), хомогеност/хетерогеност на популацијата, морфолошките и епигенетските варијации, палеопатолошките траги и тн.4

I. МАТЕРИЈАЛ И МЕТОДОЛОГИЈА

Антрополошката анализа е во најголемиот дел извршена на самиот терен. Остеолошкиот материјал е мошне фрагилен, слабо и средно зачуван, најчесто некомплетен. Само мошне внимателното ископување овозможи антрополошка анализа. По миењето, сушењето и реконструкцијата со лепење, скелетните остатоци се евидентирани и документирани.

Полот е одреден според 21. полно-морфолошки елемент на краниумот и посткранијалниот скелет"5 (1. tubera frontalia et pariétalia 2. glabela - arcus superciliaris 3. protuberantia occipitalis externa 4. squama occipitalis 5. processus mastdideus 6. margo supraorbitalis - linea orbita 7. facies malaris 8. arcus zygomaticus 9. coprus mandibulae 10. angulus mandibulae 11. capitulum mandibulae 12. trigonum mentale 13. pelvis maior 14. pelvis minor 15, angulus pubis 16. incisura ischiadica maior 17. foramen obturatum 18. sacrum 19. caput femoris 20. linea aspera на фемурот 21. clavicula). Елементите се оценувани од -2 (хиперфеминин) до + 2 (хипермаскулин) и пресметан е коефициент на сексуализација.6 Резултатите се отпечатени на Табела 1.

За одредување на индивидуалната старост користени се, во зависност од старосната група: ерупција на млечните и постојани заби,7 закостување на епифизите, атриција на моларите“ и облитерација на краниалните сутури. Скелетите се групирани во десет старосни групи: 0-1,1-6, 6-12,12-15, 15-19, 20- 29, 30-39, 40-49, 50-59 и над 60 години. Резултатите се отпечатени на Табела 2.

Сите мерења и пресметувања на индексите на краниумот и посткраниалниот скелет се извршени според Martin-Saller.''M36pann се следните краниал-

Plate I Zegligovski kamen — kranium No 5: Norma facialis — norma lateralis (dextra) — norma vertikalis — norma occipitalis
Plate I Zegligovski kamen — kranium No 5: Norma facialis — norma lateralis (dextra) — norma vertikalis — norma occipitalis
Илустрација, стр. 260
Илустрација, стр. 260

мерки:

Plate Il Zegligovski Kamen - kranium No 6: Norma facialis - norma lateralis (dextra) — norma vertikalis — norma occipitalis
Plate Il Zegligovski Kamen - kranium No 6: Norma facialis - norma lateralis (dextra) — norma vertikalis — norma occipitalis

Martin No

1.najroneMa должина на краниумот (gl-op)

5. должина на базата на краниумот (n-ba)

7. должина на foramen magnum (ba-o)

8. најголема ширина на краниумот(ец-ец)

9. најмала ширина на челото (ft-ft)

12. најголема ширина на тилот (ast-ast)

13. ширина на базата на краниумот (ast-ast)

16. ширина на foramen magnum

тир „ушна височина“ на краниумот (po-b)

17. висина basion-bregma на краниумот (ba-b)

45. ширина на зигоматичниот лак (zy-zy)

47. висина на лицето (п-еп)

48. висина на горното лице (п-рг)

51. ширина на орбитата (mf-ek)

52. висина"на орбитата

54. ширина на отворот на носот

55. висина на носот (п-п5)

65. бикондиларна ширина на мандибулата (kdl-kdl) 66. бикондиларна ширина на мандибулата (go-go) 70. висина на рамусот на мандибулата (g0-capit) 71. најмала ширина на рамусот на мандибулата Индивидуалните вредности се отпечатени на Табела 3. Пресметани се следните краниални идекси:

Илустрација, стр. 262
Plate III Zegligovski Kamen – kranium A: Norma facialis – norma lateralis (dextra) – norma vertikalis – norma occipitalis
Plate III Zegligovski Kamen – kranium A: Norma facialis – norma lateralis (dextra) – norma vertikalis – norma occipitalis
Илустрација, стр. 262

Martin No. 8:1 - должинско-ширински индекс на краниумот 17:1 - должинско-висински индекс 17:8 - ширинско-висински индекс 20:1 - должинско-висински („ушна висина“) индекс 20:1 - ширинско-висински („ушна висина“) индекс 9:8 - трансверзален-фронтопариетален индекс 12:8 – трансверзално-париетоокципитален индекс 16:7 - индекс на форамен магнум 47:45 - југален индекс (индекс на целото лице) 48:45 - југо-мандибуларен индекс 52:51 - орбитален индекс 45:55 - назален индекс 45:8 – трансверзален краниофациален индекс 9:45 - југо-фронтален индекс 71:70 - индекс на рамусот на мандибулата 66:56 - индекс на ширина на мандибулата Индивидуалните вредности се отпечатени на Табела 4. За посткранијалниот скелет избрани се следните мерки и индекси:

CLAVICULA

Martin No. 1. најголема должина на клавикула 4. вертикален пречник на средината на диафизата 5. сагитален пречник на средината на диафизата 6. обем на средината на диафизата 6:1 - индекс на должина-дебелина на клавикулата 4:5 – индекс на попречниот пресек на диафизата

HUMERUS Martin No.

1. најголема должина на хумерусот

5. најголем пречник на средината на диафизата

6. најмал пречник на средината на диафизата

7. најмал обем на диафизата

. обем на caput humeri

. најголем попречен пречник на caput humeri

10. најголем вертикален пречник на средината на диафизата 6:5 – индекс на попречниот пресек на средината на диафизата 7:1 - индекс на робустицитет на хумерус 9:10 - индекс на попречниот исечок на caput humeri

RADIUS Martin No. 1. најголема должина на радиусот 2. функционална должина на радиусот 3. најмал обем на диафизата 4. трансверзален пречник на диафизата 5. сагитален пречник на диафизата 3:2 - индекс на должина-дебелина на радиусот 5:4 – индекс на попречниот пресек на диафизата

Plate IV7 Zegligovski Kamen - kranium No 7: Norma facialis — norma lateralis (dextra) - norma vertikalis — norma occipitalis
Plate IV7 Zegligovski Kamen - kranium No 7: Norma facialis — norma lateralis (dextra) - norma vertikalis — norma occipitalis
Илустрација, стр. 264

ULNA

Martin No.

1. најголема должина на улна

2. функционална должина на улна

3. најмал обем на улна

11. дорзо-воларен пречник на улна

12. трансверзален пречник на улна

3:2 – индекс на должина и дебелина на улна

1:2 – должински индекс на улна

11:12 – индекс на попречниот пресек на диафизата

FEMUR

Martin No.

1. најголема должина на фемурот

2. должина на фемурот во тнр. „природна положба“

6. сагиталеп пречник на средината на диафизата

8. обем на средината на диафизата

9. горен трансверзален пречник на диафизата

10. горен сагитален пречник на диафизата

18. вертикален пречник на caput femoris

19. трансверзален пречник на caput femoris

20. обем на caput femoris

8:2 - индекс на должина и дебелина на фемурот

(6+7):2 - индекс на робустицитет

6:7 – индекс на попречниот пресек на средината на диафизата (indeks pilastricus)

10:9- индекс на горниот попречен пресек на телото

(indeks platimericus)

19:18 - индекс на попречениот пресек на caput femoris

TIBIA Martin No.

1. вкупна должина на тибијата

8. најголем пречник на средината на диафизата

8a. најголем пречник на диафизата измерен во висина на foramen nutrici1um

9. трансверзален пречник на средината на диафизата

9a. трансверзален пречник на диафизата измерен во висина на foramen nutriclum

10. обем на средината на диафизата

10б. најмал обем на диафизата

9:8 – индекс на попречниот исечок на средината на диафизата

9a:8a - индекс knemicus

106:1 - индекс на должина и дебелина на тибијата

FIBULA Martin No.

1. најголема должина на фибулата

2. најголем пречник на средина на диафизата

3. најмал пречник на средината на диафизата

4. обем на средината на фибула

4a. најмал обем на фибулата

3:2 – индекс на попречниот пресек на диафизата

4a: - индекс на должина и дебелина на фибулата

Мерени се коските на двете страни на телото. Резултатите се отпечатени на Табелите 5a, 56 u 6.

Телесната височина е одредена според таблиците на Васи, за женскиот и Breitinger!4 за машкиот пол, преку најголемата должина на фемурот. Табелите I-IV.

Изборот на морфолошките елементи и епигенетските варијации е според Martin-Saller (1959), Brothwell (1981), Berry-Berry (1967) ". Резултатите се отпечатени на Табела 7. 1 Т. 5 а) скелет No 7 – проксимални епенфизи на фибулите, б) скелет No 6 – фрактура на левата улна, в) скелет No 2 – ребро со траги на доброќуден тумор, г) рендгенска снимка на истото

Илустрација, стр. 266
Илустрација, стр. 266
Plate V: a) Skeleton number 7 - proximal epiphysis of the fibulas b) Skeleton number 6 -- fracture of the left ulna c) Skeleton number 2 - a rib iiith traces of a benign tumor 4) An X - ray of the same
Plate V: a) Skeleton number 7 - proximal epiphysis of the fibulas b) Skeleton number 6 -- fracture of the left ulna c) Skeleton number 2 - a rib iiith traces of a benign tumor 4) An X - ray of the same

Краниоскопските форми се според Sergi.'®

Краниумите се фотографирани во четири од шеста стандардни положаи: Порта facialis – изглед однапред, Порта verticalis – одозгора, Порта латералис - отстрана и Порта occipitalis — отпозади. Репродуцирани се на Патологијата е поделена на патологија на краниумот, посткраниалниот скелет и на забите. '’ Интензитетот на cribra orbitalia, хипоплазија. ресорпција на алвеоларниот раб и таложење на забниот каменец е оценуван по четиристепена скала: не постои-слабо-средно-силно. Примероците со патолошки траги се прикажани на Т. V.

II. АНТРОПОЛОШКИ ПРИКАЗ НА ИНДИВИДУАЛНИТЕ СКЕЛЕТИ

Во сите гробови беше пронајден по еден индивидуален скелет. 1. ГРОБ бр. | - СКЕЛЕТ бр. 1

Во гроб бр. 1 се пронајдени фрагментирани, средно зачувани, некомплетни скелетни остатоци на возрасна жена (- 1.10). Краниумот е фрагментиран, не може да се реконструира во анатомска целина. Елементи за попрецизно одредување на индивидуална старост не се зачувани.

2. ГРОБ бр. 2 - СКЕЛЕТ бр. 2

Средно зачуван, фрагилен и фрагментиран, комплетен скелет. Краниумот не може да се реконструира во анатомски склоп. Веројатно жена, стара околу 35 г. Половите карактеристики се изразити на карлицата но краниумот и посткраниалниот скелет имаат голем број на неутрални и машки карактеристики. Пресметаниот коефициент на сексуализација изнесува - 0.24, што значи дека половата детерминација е несигурна.

3. ГРОБ бр. 3 - СКЕЛЕТ 6p, 3

Делумно зачувани скелетни остатоци на возрасна жена (-1.33) Краниум не е пронајден. Долниот дел на долните екстремитети (од колената на доле) останаа во профилот на сондата. Елементи за одредување на индивидуална старост не се зачувани.

4. ГРОБ бр. 4 - СКЕЛЕТ бр, 4

Слабо зачуван, комплетен скелет на дете старо 3-4 год. 5. ГРОБ бр. 5 - СКЕЛЕТ бр, 5

Средно зачуван, некомплетен скелет на жена ( - 1.00), стара помеѓу 45 и 50 години. Краниумот е оштетен-недостасува левата половина на фацијалниот скелет (T.1). Пресметаните индекси го карактеризираат како брахикран, хипсикран, метроикран. Орбитите се хипсиконхи. Во вертикална проекција е пентагонид, во окципитална потковичест. Во порта латералис е краток и висок, со рамно чело, истакнати фронтални TyGepH, краток краниален свод и испакнат, курвоокципитален тил. Во порта facilis има ниско и средно широко лице. Пресметаната телесна височина е околу 160 цм. метриокран, е уриметоп. Орбитите се големи, квадратни, хипсиконхи. Во вертикална проекција е овоид, во порта латералис е долг и низок, со рамно чело, истакнати фронтални тубери, долг свод, низок, спуштен, курвоокципитален тил. Коренот на носот е тап. плиток, висок (Т.П)

Освен овие шест доцносредновековни скелети пронајдени во затворени гробни целини, издвоени се и минимални остатоци ца повеќе индивидуални скелети (означени со големи латински букви) од гробови уништени со подоцнежни погребувања .

7. СКЕЛЕТА

Калвариум на Мах(+1.16), стар околу 25 год. Краниалните индекси го карактеризираат како брахикран, ортокран, еуриметоп. Фацијалниот скелет е еуриен, хамеконх, хамерин. Во порта verticalis е елипсоид–пентагонид, во порта occipitalis има форма на куќа. На страничната конатура е со умерена глабела, рамно чело, истакнати фронтални тубери, краток париетален свод кој во областа на обелион се спушта стрмно на долу. Окципутот е низок, спуштен. Во порта facialis има ниско, широко, рељефно лице со длабока fossa canina. Орбитите се ниски, правоаголни, со заоблени агли. Apertura piryformis е ниска и широка. Коренот на носот е остар, длабок и низок. Максилата е прогната (Т. ш).

8. СКЕЛЕТ B - возрасен маж.

9. СКЕЛЕТ С- возрасна, веројатно машка индивидуа, стара над 45 ron. 10. СКЕЛЕТ Бр - минимални остатоци на жена, возрасна. 1. СКЕЛЕТ Е - дете кое умрело во првите месеци од животот. 12. СКЕЛЕТ Е — дете кое умрело во првите месеци од животот. 13. СКЕЛЕТ О - дете, старо до 5 год. 14. СКЕЛЕТ Н - дете старо до 6 год.

Освен наведените средновековни скелети, на секторот „Акропола“, откриен е, во најнискиот слој и еден доцноантичен-раносредновековен скелет.

15. ГРОБ бр. 7- СКЕЛЕТ бр. 7

Средно зачуван, комплетен скелет на маж (+1.74), стар 30-35 год. Краниумот се издвојува со својата ултрабрахикранија и планокципиталија. Останатите индекси се: хипксикран (извонредно висок), тапеинокран, стенометоп. Фацијалниот скелет е хипереурипрозоп, хипереуриен, мезоконх, мезорин. Профил на коренот на носот е остар, длабок и низок. Оѕѕа nasalia се co рамен тек. Во порта verticalis e многу краток сфероид, во порта oOccipitalis е параболичен. На страничната конатура е со силна глабела, рамно чело, истакнати фронтални тубери, многу краток свод, рамен, планокципитален тил (Т. IV).

На посткраниалниот скелет е присутна значителна асиметрија помеѓу левата и десната страна. Фемурите се хиперплатимерични, имаат пиластер и трет трохантер.

На предниот раб на дисталните епифизи ua тибиите постои зглобна површина која е карактеристична за луѓе кои поминуваат многу време во клечење. На фибулите, на дорзалната страна на capitulum fibula постојат трични и двојни, веројатно не се работи за патолошка промена но за специфичен развој, можеби врзан за професија.

Пресметаната телесна височина е околу 175 цм.

III. ЕПИГЕНЕТСКИ ВАРИЈАЦИИ

При вака ограничен обем на истражување на една поголема некропола и мошне слаба зачуваност на остеолошкиот материјал, следењето на морфологијата и епигенсетските варијации е сведено на минимум. Од вкупно 13 (не сметајќи ги двата детски скелети од најраната возраст) епигенетски варијации се следени на 7 непотполни краниуми и 8 фрагментирани и некомплетни скелети, што е нешто повеќе од половина од вкупниот број на индивидуалните скелетни остатоци. Од тие причини не постои можност за дискусија на застапеност (раширеност) на определени варијации во популацијата, возможните роднински врски НТН.

Сепак се утврдени: метопизам (скелет бр. 6), оѕ арісіѕ, оѕ asterion и lineae nuchae suprema(скелет А), интерсутурални коски и тн. (табела 7).

IV. ПАЛЕОПАТОЛОГИЈА

На два краниуми (детскиот скелет бр. 4 и скелет A) е утврдена cribra orbitalia. И во двата случаи е мошне слаба.

Од денталната патологија- голем е бројот на интра витам изгубени заби. Во пет некомплетни вилици недостасуваат вкупно 16 заби, најчесто моларите-9, потоа инцизивите и премоларите. Кариес од интерпроксимален и оклузивен тип е утврден на 5 заби. Забна циста (периапикален апсцес) е пронајдена на една мандибула.

Често е таложењето на забен каменец со слаб и среден интензитет, како и ресорпција на алвеоларната ивица на вилиците (укажува на периодонтални заболувања). Слаба хипоплазија и тоа на канините и премоларите постои во два случаи.

Во повеќе случаи се пронајдени траги на патолошки промени на посткраниалниот скелет. Левата улна на скелетот бр. 6, во горната третина на диафизата има траги на фрактура. На местото на фрактурата е формиран калус, без траги на дополнителни компликации (T.V,6).

Осмото ребро на скелетот бр. 2 има траги, на веројатно, доброќуден тумор (ТАБ. V, в-г). До половина на широчината на реброто постои полумесечест засек со силна периосталана реакција на околното коскено

Освен тоа, чест е артритис деформанс. Интензитетот варира од мошне слаби до силни промени. Најчесто е локализиран на рбетниот столб (градните и лумбалните пршлени-скелет бр. 3, вратните и лумбалните - скелет бр. Зи само лумбалните-скелет бр. 6, карличните зглобови (скелет бр. 1 и бр. 3). колената (скелет бр. 1) и лактите (скелет бр. 3).

ЗАКЛУЧОК

Скелетната серија од локалитетот „Акропола-Жеглиговски Камен“ (заштитни ископувања 1987) се состои од еден доцноантичен-раносреднове-Kopel и 14 доцносредновековни скелети. Треба да се истакие дека сите заклучоци се однесуваат само на еден сосема мал дел од една многу поголема популација.

Табела 2: Поделба на индивидуалните скелети по старосни групи
Табела 2: Поделба на индивидуалните скелети по старосни групи

Помеѓу средновековните скелети 5 се детски, останатите 9 се на возрасни индивидуи. Кај четири скелети не постоеја елементи за попрецизно одредување на индивидуалната старост. Не се пронајдени повозрасни деца, јувенили и субадулти, како ни возрасни индивидуи над 50 години. * индексот е добиен преку мерка земена со реконструкција | Јиндексот е добиен преку мерка земена со симетрија

Табела 4: Индивидуални вредности на краниалните индекси
Табела 4: Индивидуални вредности на краниалните индекси
Илустрација, стр. 272

Т а б е л а 5а: Индивидулани скелетни мерки (горните екстемитети)

во левата (-- десната) колона се вредностите на мерките од левата (- десната) страна на телото

Смртноста кај децата е голема (нешто повеќе од третина на скелетната група се детски скелети) и тоа во првите месеци од животот и па возраст од 3-6 години.

Смртноста ца жените и мажите е еднаква во трите старосни групи ца возрасни (20-29, 30-39 и 40-49 год.) - по една жена и Ege маж со тоа што е поголем бројот на жените (3:1) во категоријата на старосно неопределени.

Кај возрасните, односот помеѓу половите е 6 жени спрема 3 мажи (2:1), вклучувајќи ги и скелетите чии пол е цесигурио определен. Коефициент на полниот диморфизам е за жените просечно — 1.02, но со голем распон од -0.24 до - 1.41. значи од слабо до добро изразени секундарни полови карактеристики. Кај машкиот калвариум е +1.16,

Илустрација, стр. 273

Ta6en а 56: Индивидуални скелетни мерки (долните екстремитети)

во левата (- десната) колона се вредностите на мерките од левата (— десната) страна на телото

Женските скелети се подобро зачувани од машките, така да два краниуми (бр.5 и 6p.6) дадоа и некои мерни податоци. Краниум бр. 5 е брахикран и висок, со умерена глабела, големи, овални и високи очни отвори. Коренот на насот е длабок и остар. Краниоскопските контури се пентагонид и потковица. Краниум бр. 6 е долихокран на граница со хипердолихокраниа, со широко чело и слабо развиена глабела. Орбитите се големи, правоаголни и високи. Коренот на носот е тап, плиток и висок. Краниоскопските контури се овоид и куќа. И двата краниуми се курвоокципитални.

Кај женските скелети развиеноста на мандибулата се движи од слаба до средна. Формата на брадата е или шпицеста или билатерална, ниска и испакната или висока и рамна. Фоса канина се движи од мошне плитка (скелет 6p.6) до мошне длабока (скелет бр. 2).

Илустрација, стр. 274

"Табела 6: Индивидуални вредности на индексите на долгите коски

лева (десна) колона — лева (десна) страна на телото

Женските скелети од делот на популацијата на „Акропола- Жеглиговски Камен“ се мошне хетерогени.

Хетерогеноста-хомогеноста на машките скелети не може да се утврди заради малиот број и слабата зачуваност (еден калвариум и траги од два посткраниални скелети). Машките скелети не можат да се споредуваат ни помеѓу себе ни со групата на женски скелети. Но можат да се споредат краниуамот бр. 7 и калвариумот А.,

Доцноантичкиот-раносредновековен краниум (бр. 7) е ултрабрахикран (широчината ја надминува должината) и планокципитален, висок, со тесно чело, широко лице, средно високи, правоаголни орбити и средно широк нос. Мандибулата е јака со испакната брада. Краноскопските форми се сфероид и парабола. Доцносредновековниот калвариум А е исто така краток (брахикран) и висок но курвоокципитален, со широко чело, широко лице, ниски, правоаголни орбити и широк нос. И кај двата скелета коренот на носот е длабок, остар и низок а фоса канина мошне длабока. TenecHaTa височина може да се утврди кај еден доциосредновековен женски скелет-околу11 160 цм (средна висока) и кај доцноантичкиот машки скелет - околу 175цм (висок).

Табела бр. 7: Преглед на епигенетските варијации / не може да се следи S(sinistra) - D (extra) застапено лево-десно РМ.-РМ; foramen mentale под првиот, вториот или помеѓу двата премолара
Табела бр. 7: Преглед на епигенетските варијации / не може да се следи S(sinistra) - D (extra) застапено лево-десно рм.-РМ; foramen ментале под првиот, вториот или помеѓу двата премолара
Формула

На скелетната група „Акропола-Жеглиговски Камен“ е утврден голем број на епигенетски варијации-метопизам, интерсутурални коски итн. Ограничениот обем на истражување на оваа некропола не дозволува дискутирање на нивната застапеност во популацијата.

Големиот број на патолошки траги-артритис деформанс. бенигни тумор, фрактура на улна, зборуваат за слабата хигиенска состојба на овој дел на скелетната популација. Тоа особено се однесува на забите (голем број на интра витам испаднати заби, кариес, забни цисти, таложење на забен каменец). Acsady Gy – J. Nemeskéry (1970): History of human life span and mortality, Akademia Kiado, Budapest.

ee на Ubelaker во Empfehlungen......

*Shema па zakostuvanje па epifizite od Brothwell (1968), Wolff-Heidegger (1954), Rauber-

Kopsh (1952) vo Empfehlungen.....

rothwell D. R. (1981): Digging up Bones, London.

"Martin R — K. Saller (1957): Lehrebuch der Anthropologie, Band, 1 Kraniometrische, Osteometrische Technik, Stuttgart.

“Martin B. - K. Saller (1959): Lehrebuch der Anthropologie, Band II Stuttgart; Brothwell D. R. (O. Oj: Berry A. C. - R. J. Berry (1967): Epigenetic variation in the human cranium, Jour. anat. 101, Cambridge.

9 Bach H, (1965) : Zur Berechnung der kérperhdhe aus den langen Gliedmassenknochen, Anhrop. Anz. “4

'SLehrebuch der Anthropologie, Band I.

Sergi G. Во горе наведеното дело.

“Ortner J. D. — W. O. J. Putschar (1985) : Identification of Pathological Conditions in Human Skeletal Remains, Washington.

'8Brothwell D. R. ( O. C.)

Рендгенските снимки и патолошките наоди се на Прим, др. М. Радојевиќ, началник на

Рендгенолошкото одделение во Војна Болница–Скопје.

Ја користам оваа можност да се заблагодарам за укажаната помош.

VELJANOVSKA FANICA - 5kopje

Белешки

  1. Текстот е прочитан на Симпозиумот на зам во Струмица, 1987 г. ↩
  2. Екипата ја сочинуваа: Б. Георгиевски-раководител, Л. Алексовска (Народен Музеј-Куманово), Л. Јованова (Музеј на град Скопје), И. Настева, Д. Митревски, К. Трајковски и Ф. Вељановска (Музеј на Македонија-Скопје). Ја користам оваа можност да им се заблагодарам на колегите за сеердната помош и соработка. ↩
  3. Хронолошкото определување е на раководителот на ископувањата Б. Георгиевски. ↩
  4. Поголемо внимание во текстот е посветено на антрополошката методологија заради тоа што антропологијата (особено историската) е се уште нова и скоро непозната во нашата наука. ↩
  5. Empfehlungen für die Alters - und Geschlehtsdiagnose am Skelett, HOMO, XXX/2, 1979. ↩
  6. ГРОБ бр. 6 - СКЕЛЕТ бр. 6 ↩
  7. Слабо зачуван, комплетен скелет на жена ( - 1.42), стара околу 25 г. Краниумот е долихокран на граница со хипердолихокранија, хамекран, невообичаени долгунести коскени продолженија (T.V,a). Бидејќи се симе- ↩
  8. користам оваа можност да им се заблагодарам на колегите за сесрдната помош и соработка. ↩

Summary

"Acropolis- Zegligovski камен"- anтнropologic analysis

ANALYSIS

(SUMMARY)

In 1987, with the protective excavation a small portion of the medieval necropolis was discovered and researcched od the site ,,Acropolis - Zegligovski Kamen‘, in the village Mlado Nagorigane. Fourteen, latemedieval graves were discovered, as well as one lateantique-earlymedieval skeleton. The osteologic material has been poorly preserved.

The latemediaval skeleton group consits of five child skeletons and nine adult skeletons. The mortality of the children is quite large in this part of the researched necropolis, namely it is mortality during the first few months of the childrens lives, and at the age group from three to six years. The mortality of the adults ranges from the age group from the thirties to the fifties.

The number of the female skeletons (6) is twice larger, than the number of the male skeletons (3).

The researched series of skeletons on this part of the necropolis are mainly brachycraniai, but heterogenous, especialy in reference to the female population.

The average hight has been determined according to the latemedieval female skeleton, which is approximatly 160 cm. (middlehight-high), and by the lateantique male skeleton, which is approximatly 175 cm. (high).

A large number of pathological variations have been registered — fracute of the ulna, benign tumor of the rib, arthritis deformationas, especialy a large number of caries on the teeth, teeth that have fallen out during the life time, as well as cysts